Οι ανάγκες των παιδιών Α΄
Ελληνική μεταγραφή

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Αγαπητοί μου, μαμά, κυρία μαμά, είναι δυνατόν το παιδί σου, το οποίο είναι στην εφηβεία του, να μην είναι έτσι όπως το περιγράφεις στο email που μου έγραψες τις τελευταίες μέρες.

Είναι φυσιολογικό το παιδί σου. Δηλαδή, τι θα πει φυσιολογικό; Αυτό που λες, ότι είναι στις κλειστές του, ότι είναι μελαγχολικό ώρες-ώρες, ότι έχει το κινητό του σαν προέκταση του χεριού του, ότι δεν μπορεί να του μιλάς εύκολα, δεν σηκώνει πολλά, δεν ξέρει τι θέλει, δηλαδή, είναι ένα κανονικό παιδί.

Αγαπητοί φίλοι στα Αθέατα Περάσματα, αγαπητοί ακροατές της Πειραϊκής Εκκλησίας, του σταθμού που μιλάει στην ψυχή μας, στους 91,2, στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο, σε χαιρετώ όπου κι αν βρίσκεσαι. Χαιρετώ και ευχαριστώ πολύ τον Βασίλη Χατζηνικολάου, που και σήμερα ταξιδεύει κι αυτός μαζί μας σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης με την όμορφη μουσική του.

Και σ' εσένα, αγαπητέ μου φίλε, που κάθεσαι και μας ακούς και μας υπομένεις παρ' όλα τα προβλήματα που περνάς. Σαν την κυρία, η οποία είναι μητέρα, η οποία αγαπά το παιδί της. Είμαι σίγουρος γι' αυτό, ότι το αγαπά το παιδί της, νοιάζεται για το καλό του. Δεν υπάρχει γονιός που δεν αγαπά το παιδί του, δεν υπάρχει πατέρας, μητέρα που δεν καίγεται η καρδιά του για τα σπλάχνα του. Τα πάντα να δώσει κανείς για το παιδί του.

Αλλά καμιά φορά το παιδί θέλει να του δίνεις πράγματα χωρίς να κάνεις τόσες σπασμωδικές ενέργειες και κινήσεις. Καμιά φορά δίνω θα πει κάθομαι στην άκρη, καμιά φορά βοηθάω θα πει ησυχάζω. Έχουμε κάπως αλλάξει τους όρους. Λοιπόν, η μητέρα αυτή ανησυχεί πολύ για το παιδί της και θέλει να το βοηθήσει, θέλει να του προσφέρει πράγματα, να το αλλάξει, και μου λέει: Υπάρχει τρόπος; Υπάρχει κάνα βιβλίο; Υπάρχει. Όλα τα βιβλία να διαβάσεις βοηθούν, όλα βοηθούν. Βιβλία πνευματικά, πατερικά, εκκλησιαστικά, ψυχολογικά, βίοι αγίων, παιδαγωγικά, όλα που μας δίνουν μια συμβουλή για τα παιδιά. Καλό είναι, αλλά τι κάνουμε μετά; Σαν να μου λέει κανείς: Υπάρχει κάποιο ωραίο βιβλίο με συνταγές για να κάνω καταπληκτικά φαγητά; Αρκεί το βιβλίο; Θέλει τέχνη, θέλει επανάληψη,

εξάσκηση, θέλει προσοχή τι λέει στο βιβλίο και υπακοή στο βιβλίο και συνέπεια σε αυτά που λέει το βιβλίο. Γιατί, εδώ που τα λέμε, και αυτή η εκπομπή τι κάνει; Τίποτα, μια επανάληψη κάνει, διότι τα ξέρουμε όλα. Δεν ξέρεις, ας πούμε, ότι η λύση για όλα είναι η αγάπη; Δεν ξέρεις ότι η λύση για όλα είναι ο καλός ο τρόπος; Δεν ξέρεις ότι η λύση για όλα είναι η ενότητα μέσα στην οικογένεια, η προσευχή, η ταπείνωση, ο διάλογος, η όμορφη συζήτηση; Τα ξέρεις, αλλά όταν έρθει η ώρα του πειρασμού, όταν έρθει η ώρα που σε πιάνει και σένα αυτό που δεν ξέρεις να το ελέγξεις, που δεν ξέρεις από πού έρχεται και πώς βγαίνει μέσα σου αυτό το κύμα, αυτός ο πανικός, αυτή η σύγχυση και ταραχή,

τα ξεχνάς όλα, και κηρύγματα και ομιλίες. Μπορεί να έχεις γυρίσει από τη γειτονιά σου, από μια ωραία ομιλία εσύ, σε μια σχολή γονέων, σε μια θεία λειτουργία να ακούσεις κάτι. Μετά, μόλις πας σπίτι, στον δρόμο χαίρεσαι, λες: Τι ωραία που τα ακούσαμε. Πας στο σπίτι και αλλάζει όλη σου η διάθεση. Λες: Δεν γίνεται όμως τώρα αυτά να εφαρμοστούν. Καλά τα λέγει αυτός εκεί ο πάτερ, αλλά δεν είναι. Αν έρθεις στο δικό μου το σπίτι, λέει μια μητέρα, θα δεις ότι αυτά δεν εφαρμόζονται. Εγώ ξέρω ότι παντού εφαρμόζονται, απλώς μας λείπει η σταθερότητα στην υπενθύμιση μέσα μας. Ξεχνιόμαστε, μας φεύγουν αυτά. Γεμίζει η καρδιά μας με τη χάρη του Θεού, με τη γλυκύτητα των αποφάσεων, αλλά αυτός ο χυμός, αυτό το μύρο του Θεού που μπαίνει στην καρδιά μας, μετά από λίγο, αν δεν το προσέξουμε στους δρόμους της ζωής,

σπαταλάμε και χάνεται και το ξεχνάμε.

Το παρατηρώ και στον εαυτό μου, δηλαδή υποτίθεται ότι είμαι σε μια καλή φόρμα πνευματικής ατμόσφαιρας μέσα μου, ώσπου να συμβεί κάτι αναπάντεχο στη ζωή μου, το οποίο μπορεί να με εκνευρίσει αφάνταστα, να σου σπάσουν τα νεύρα, να φύγει απότομα η γαλήνη που νόμιζες ότι είχες και να έρθει ένα κύμα εκνευρισμού, θυμού, αγανάκτησης, πίκρας.

Πάει κάποιος να πλύνει μια φορά το αυτοκίνητο, το αυτοκίνητο που έχω, να μου το πλύνει. Εγώ ήρεμος, χαρούμενος, οι δουλειές μου γίνανε, με εξυπηρέτησε κάποιος, μου φέρνει το αυτοκίνητο, τι ωραία, σε ευχαριστώ, και ήταν να πάμε σε κάποια εκκλησία. Μπαίνουμε στο αυτοκίνητο, λέω ωραία, καθάρισα το αυτοκίνητο, οδηγούσαμε για 5 λεπτά. Το έκτο λεπτό διαπιστώνω ότι πάνω από το τιμόνι, που είχα βάλει ένα σταυρουδάκι από τα Ιεροσόλυμα, που είχε και ένα ειδικό μπουκαλάκι πολύ μικρό και πολύ διακριτικό από τον Ιορδάνη, που ήταν πολύ ωραίο διακοσμητικό αλλά ήταν με νερό από τον Ιορδάνη, και πολύ μου άρεσε αυτό, το είχα κολλήσει με ένα πρόχειρο υλικό και αυτό βγαίνει και ξανακολλάει. Εκεί λοιπόν στο πλυντήριο που έπλυναν το αυτοκίνητο, αυτό το βγάλαν και...

χάθηκε, ή έσπασε, ή δεν το ξαναβάλανε στη θέση του. Πάντως εκείνη την ώρα, το έκτο λεπτό, διαπίστωσα ότι λείπει. Και ξαφνικά, εκεί που ήμουν ήρεμος και ευχαριστούσα τον άνθρωπο που με είχε εξυπηρετήσει, βλέπω μέσα μου έναν άλλο άνθρωπο. Και δεν άντεχα. Και ξαφνικά, εκεί που μίλαγα, δεν ήθελα να ξαναμιλήσω. Υπάρχει ο θυμός που βγαίνει σαν συζήτηση και υπάρχει και ο θυμός που βγαίνει σαν αυτό που λέμε «μουτρώνω, δεν θέλω να μιλήσω μαζί σου, σε εκδικούμαι διά της σιωπής», που και αυτό είναι πόλεμος, έτσι; Πόλεμος δεν είναι μόνο να σπάς πιάτα και να χτυπάς τον άλλον και να του μιλάς και να τον προσβάλλεις. Πόλεμος είναι και να μη σου μιλώ, δηλαδή για μένα δεν υπάρχεις.

Ενώ δεν μιλούσα, επειδή ξαφνικά θύμωσα, αναρωτιόμουν μέσα μου και έλεγα: Καλά, σε ένα λεπτό πώς έγινε έτσι; Και όμως, λέω, έγινα. Απαντούσα πάλι: Και όμως, έγινα. Πού είναι τώρα αυτό το ωραίο... ιερό διακοσμητικό που είχε το σταυρό με το νερό του Ιορδάνη και ήταν τόσο όμορφο και αισθητικά έτσι ωραίο, καλλιτεχνικό; Πού πήγε; Γιατί δεν είχε το νου του να το βρει, να μου το βάλει στη θέση; Πώς μου φέρνει το αυτοκίνητο; Και μετά άρχισα να σκέφτομαι και λέω: Καλά, τι είναι αυτά που λες τώρα; Αν το αυτοκίνητο είχε τρακάρει, αν είχες πάθει κάτι άλλο σοβαρό; Τόσος κόσμος έχει τόσα σοβαρά θέματα και εσύ κάθεσαι και ασχολείσαι με αυτό που πήγε τώρα, αυτό το πραγματάκι. Και υποτίθεται ότι σε νοιάζει το νερό του Ιορδάνη και το σταυρουδάκι. Και τι είναι το σταυρουδάκι, τι είναι το σταυρουδάκι; Δεν είναι μήνυμα ταπείνωσης; Δεν είναι μήνυμα αγάπης; Δεν είναι μήνυμα ενότητας; Ε, τι να το κάνεις το σταυρουδάκι και να το βάλεις στο αυτοκίνητο; Το έχεις γκρεμίσει, λέω, από την ψυχή σου. Εδώ δεν μιλάς στον αδερφό σου, είναι δίπλα σου και δεν του μιλάς, ξαφνικά θυμώνεις και μουτρώνεις. Και πας τώρα σε μια εκκλησία,

Στην οποία θα κάνεις κήρυγμα μετά από λίγο και θα τα λες μελιστάλαχτα. Αυτή είναι η διαφορά. Και σε σένα που είσαι γονέας και έχεις οικογένεια και παιδιά, και στον άλλον που δεν έχει παιδιά, και στον άλλον που ζει στη μοναξιά του, στο γραφείο του, παντού, όπου και να είσαι, θα παλέψεις με τα ίδια πράγματα, με τα ίδια πάθη. Άλλο που το κάθε πάθος σε σένα θα πάρει άλλη μορφή. Εσένα τα πάθη σου βγαίνουν μέσα από τα παιδιά σου. Ο εκνευρισμός σου βγαίνει με αφορμή τα παιδιά. Εμένα θα βγει με αφορμή μια τέτοια ζημιά. Το άλλο θα του βγει με αφορμή ένα έγγραφο που λείπει και που το 'χασε, ένα λάθος που κάνεις σ' ένα κείμενο. Πάντα αφορμές υπάρχουν για να πάρουμε τα ίδια μαθήματα από το Θεό: το μάθημα της ωριμότητας στη ζωή, το μάθημα της ταπείνωσης, το μάθημα της αγάπης.

μάθημα του τι τελικά είναι το πρώτο και το δεύτερο και το τρίτο και το τελευταίο στη ζωή. Καταλαβαίνεις τις προτεραιότητες, καταλαβαίνεις μέσα από όλα αυτά, από τα χτυπήματα, από τα λάθη σου, από τα πάθη σου, μαθαίνεις αν θέλεις. Αν δεν μάθεις, θα ξανάρθει κάτι, πάλι θα χτυπηθείς, πάλι θα πονέσεις, πάλι θα συγκρουστείς, πάλι θα τσακωθείς και θα αποκαλυφθείς. Και έτσι περνάει η ζωή και έτσι ο άνθρωπος ωριμάζει. Έτσι λοιπόν και αυτή η κυρία, γράφοντας αυτό το μήνυμα ότι ανησυχεί για τα παιδιά της που είναι κλειστά, είναι μελαγχολικά, σκέφτηκα μήπως τελικά και αυτή η γυναίκα καταπιέζει λίγο τα παιδιά της και δεν τους δίνει αυτό που έχουν ανάγκη, δεν σέβεται την προσωπικότητα, την ελευθερία, ότι το παιδί είναι τελικά κάτι ξεχωριστό από σένα.

Δεν είσαι υποχρεωμένος εσύ και υποχρεωμένη να μπεις μες στην ψυχή του παιδιού, να το ρυθμίζεις σε κάθε του βήμα και σε κάθε του αναπνοή. Άσε το παιδί, μην το ενοχλείς τόσο πολύ, μην νοιάζεσαι τόσο πολύ. Δεν είναι κακό το να είναι λίγο κλειστό το παιδί, να έχει τις κλειστές του, να είναι λίγο μελαγχολικό, δεν είναι κακό αυτό, ποιος το είπε ότι είναι κακό; Είναι και αυτό δείγμα ότι ψάχνει μέσα του τι του συμβαίνει, ψάχνει να πατήσει τα πόδια του, να βρει την ταυτότητά του, ωριμάζει, παλεύει στη ζωή, δεν μπορεί να στα πει κι όλα.

Είδα ένα έργο μια φορά στην τηλεόραση, ένα παιδάκι που το κοροϊδεύαν στο σχολείο, είχε μετακομίσει και το κοροϊδεύανε και το χτυπάγανε και πήγαινε σπίτι και ήταν κλειστό και του λέγει η μάνα του: Τι έχεις, τι έχεις, τι έχεις;

Δεν μπορούσε το παιδί να πει στους γονείς το ακριβώς τι έχει. Δεν λέγονται όλα εύκολα, και για να τα πει κανείς πρέπει να βρει και ένα κλίμα εμπιστοσύνης, να βρει ένα κλίμα οικειότητας για να ανοίξει την καρδιά του. Και της έλεγε: «Δεν έχω τίποτα». Και η μάνα, η έξυπνη, που όντως ήταν έξυπνη, λέει: «Εγώ κατάλαβα ότι κάτι έχεις». Ναι, το θέμα δεν είναι να καταλάβεις ότι κάτι έχει. Αυτό φαίνεται, εντάξει; Τη ρίζα μπορεί να την βρεις. Και η ρίζα θέλει τρόπο. Για να βρεις τη ρίζα σε ένα λουλουδάκι, δεν παίρνεις μια τσάπα να χτυπήσεις τη γη και ό,τι γίνει. Θα καταστρέψεις όλο το φυτό, όλο το δεντράκι. Τι κάνεις; Σιγά σιγά σκαλίζεις να φτάσεις εκεί που υπάρχει το πρόβλημα, και αν θέλει ο άλλος και αν είναι η κατάλληλη στιγμή η ψυχή του

να ανοιχτεί, θα σου πει. Αν δεν είναι έτοιμος, σεβάσου το. Αλλά για να το σεβαστώ θα πρέπει κι εγώ να ζω κάτι, να είμαι κι εγώ κάπου να τροφοδοτούμαι, και η πηγή της τροφοδοσίας μου να μην είναι το παιδί μου. Να μην παίρνω από το παιδί τους ζωτικούς χυμούς για να γίνω εγώ ευτυχισμένος και ευτυχισμένη. Γιατί αυτό το παιδί θα το μαράνει. Εγώ θα έχω βρει άλλη πηγή. Η πηγή είναι ο Θεός, η αγάπη, η σχέση μου με το σύζυγο και με τη σύζυγο. Εκεί θα τροφοδοτούμαι και σαν ένα ξεχείλισμα αυτής της ευτυχίας θα βγαίνει στο παιδί το κλίμα της αγάπης. Δεν παντρεύτηκες το παιδί σου, το λένε πολλοί. Τον άντρα σου, λέει, παντρεύτηκες. Ή είπε ένα παιδί στη μάνα του μια φορά: Τη μάνα μου παντρεύτηκες, εμένα μην ασχολείσαι μαζί μου όλη την ώρα. Εσείς είστε το ζευγάρι.

Όμως το ζευγάρι δεν ζει αυτή τη δική του ευτυχία, κατανόηση, αλληλοστήριξη, νοηματοδότηση στη ζωή, θέλει συνέχεια το παιδί, βρήκε το παιδί σαν νόημα. Και είχα να κάνω μια ομιλία ένα βράδυ σε μια σχολή γονέων στην Αθήνα, και πριν φύγω, το θέμα ήταν «Οι γονείς, οι ασκητές των πόλεων», ήταν το θέμα σε αυτή την ομιλία. Οι γονείς είναι οι ασκητές μέσα στις πόλεις. Αυτοί είναι οι ασκητές των πόλεων, οι γονείς, οι οποίοι κάνουν άσκηση, σαν μοναχοί παλεύουν, ασκούνται, υπομένουν, θυσιάζονται. Πριν πάω στην ομιλία για το θέμα αυτό, μπαίνω να δω τα email που είχα και βλέπω ένα email που ήταν τόσο σχετικό με την ομιλία που το εκτύπωσα και ρώτησα τον αποστολέα του. Του λέω: Μου επιτρέπεις να πω ανώνυμα κάποιες φράσεις και κάποια κομμάτια του κειμένου σου; Μου λέει: Πες ό,τι θες, δεν με πειράζει. Δεν αλλάζει όμως, μου λέει, και τίποτα.

Η κατάσταση που υπάρχει, που είναι σήμερα οι γονείς, δεν αλλάζουν εύκολα. Και έλεγε λοιπόν για έναν φίλο του, ο οποίος χώρισε, ενώ είχε γνωρίσει μια κοπέλα, και χώρισε με έναν τρόπο άδοξο και έτσι λυπηρό. Και είπε ο πνευματικός, λέει, του παιδιού που χώρισε ότι για όλα έφταιγαν δυστυχώς οι γονείς που ανακατεύτηκαν με λάθος τρόπο και το ζευγάρι, τα παιδιά, μπερδεύτηκαν και χώρισαν. Ανακατεύτηκαν οι γονείς. Και λέει λοιπόν στη συνέχεια το άτομο που μου έγραψε το μήνυμα: «Και οι δικοί μου γονείς τα ίδια κάνουν, ειδικά η μητέρα μου». Δηλαδή, και οι δικοί μου γονείς ανακατεύονται και με πιέζουν στη ζωή. «Πολλές φορές», συνεχίζει, «καθόμαστε να φάμε. Βάζω εγώ φαγητό στο πιάτο μου και έρχεται να μου βάλει κι άλλο. Γιατί λέει πρέπει να φάω περισσότερο. Εμένα μου έρχεται εκείνη τη στιγμή να τη χτυπήσω ή να τη σκοτώσω».

Θυμός για μια χαζομάρα, για μια κουταλιά φαγητό, τόσος θυμός. Αλλά γίνεται συνέχεια αυτή η κατάσταση, οπότε μαζεύονται. «Και φυσικά δεν τη χτυπάω, χτυπάω τον εαυτό μου τελικά».

«Μια άλλη φορά», αυτό είναι, τώρα το διαβάζω, έχω πάλι μπροστά μου την τυπωμένη αυτή σελίδα, «μια άλλη φορά ήμασταν κάπου και τρώγαμε και μου λέει να βγάλω το μπουφάν μου γιατί αυτή ζεσταινόταν. Το διανοείσαι; Εγώ το έβγαλα, αλλά σκεφτόμουν ότι και μόνο γι' αυτό που κάνω τώρα, που δεν πιάνω το τραπέζι να της το φέρω στο κεφάλι, και τίποτα άλλο καλό να μην κάνω στη ζωή μου, πρέπει να πάω στον Παράδεισο. Θα μας αγιάσει πριν την ώρα μας δηλαδή αυτή η γυναίκα». Και συνεχίζει: «Τέλος πάντων, ο καθένας είναι στον κόσμο του και στο σπίτι και παντού. Κάποιες φορές σκεφτόμουν ότι θα μου άρεσε να έφευγα, να πήγαινα κάπου μακριά, να κοιμάμαι σε κάνα παγκάκι και να παίζω φλογέρα στον δρόμο, να μου δίνουν κανένα λεφτό». Και τελειώνει λέγοντάς μου, όταν ενημερώθηκε για την ομιλία που είχα σκοπό να κάνω: «Τώρα είδα στη σελίδα ότι έχετε ομιλία σε γονείς».

«Να τους πείτε, και τι να καταλάβουν κι αυτοί; Προσπαθούν, αλλά σαλάτα τα έχουν κάνει. Μακάρι να ήταν ασκητές, να προσεύχονταν και να κάθονταν στη γωνιά τους. Τώρα βέβαια τι τους κρίνω κι εγώ, σαν να είμαι καλύτερος. Τέλος πάντων, καλά να είναι, δεν πειράζει. Ό,τι μπορεί ο καθένας κάνει. Την ευχή σας». Έτσι τελείωσε την επιστολή του το άτομο αυτό, το παιδί αυτό. Και λέω παιδί, ενώ δεν ξέρω, το κατάλαβες; Ότι αν δεν σου έλεγα την ηλικία, ας πούμε, τώρα, και ούτε σου είπα ακόμα, καταλαβαίνεις πόσο είναι; Όταν λέει ότι καθόμαστε να φάμε, βάζω το φαγητό και έρχεται και μου βάζει κι άλλο, αυτό σε ποια ηλικία θα περίμενες να το ακούσεις; Ο άλλος λέει, παρακάτω λέει ότι πήγαμε κάπου, τρώγαμε και μου λέει: «Βγάλε το μπουφάν, κάνει ζέστη εδώ μέσα». Άμα κάνει ζέστη εδώ μέσα, βγάλε το δικό σου, τι φοράς;

Το δικό σου, τη δική σου τη ζακέτα. Επειδή εσύ ζεσταίνεσαι, να βγάλω εγώ το μπουφάν μου; Επειδή εσύ θες να φας κι άλλο, να φάω εγώ; Ή εσύ θα μου πεις πώς νιώθω αφού εγώ χόρτασα; Αυτά σε ποια ηλικία θα περίμενες να τα κάνει; Για μένα, σε ένα παιδί. Θα περίμενες λογικά στο δημοτικό, λίγο στο γυμνάσιο, κάπου εκεί. Νομίζω σταματάνε τα πράγματα.

Άντε και πρώτη ηλικία να πεις, ένα παιδί δικό σου, ξέρω εγώ, κρυώνεις. Εδώ πέρα ξέρεις τι ηλικίας είναι το άτομο που μου γράφει; Είναι από 25 με 30, κάπου εκεί. Το διανοείσαι; Γι' αυτό λένε ότι στην Ελλάδα τελικά ο άνθρωπος, και ο άντρας και η γυναίκα, δεν έχει γονείς.

Εεεε... Μέχρι τα 40 και μέχρι τα όσο ζουν οι γονείς.

Τηλεφωνάνε παιδάκια, τηλεφωνάνε να νοιαστούνε σ'... Σίγουρα ενδιαφέρον είναι, αλλά είναι ένα λανθασμένο ενδιαφέρον. Και μετά το παιδί θέλει να φύγει, να πάει στους δρόμους, να πάρει τους δρόμους, να χαθεί, να μην ξέρει πού βρίσκεται, να παίζει φλογέρα, να μαζεύει λεφτά, αρκεί και φέρνει αυτό μέσα τόση πίεση που μου ερχόταν, λέει, να πάρω το τραπέζι, να της το φέρω στο κεφάλι. Αλλά μην το παρεξηγείς αυτό, γιατί μου εκφράστηκε ειλικρινά. Αυτό αισθάνθηκε, αυτό είπε. Όταν θυμώνεις, εσύ δεν ξέρω αν σου έρχονται στο μυαλό όταν θυμώνεις ιερές έννοιες και ιερές πράξεις, αλλά όταν θυμώνουμε συνήθως θέλουμε, βλέπουμε τον άλλο μέσα στη φαντασία μας να τον τιμωρούμε, να τον εκδικούμαστε, να τον βάζουμε στη θέση του. Ε, κι αυτό λέει το παιδί. Μου ήρθε να πιάσω

το τραπέζι, να το πετάξω, να σου πω τι θα γίνει επιτέλους. Μα επιτέλους, άσε με. Με πνίγει αυτή η συμπεριφορά σου που δεν είναι πλέον αγάπη αυτό. Είναι κάτι νοσηρό, είναι κάτι... Μπερδεμένο, ψυχολογικό, αρρωστημένο που θέλει βοήθεια και θέλει αρχικά επίγνωση και κατανόηση και φτάνει το παιδί στο σημείο να λέει ότι θα πάω στον παράδεισο τελικά νιώθω ότι πραγματικά μόνο που αντέχω τέτοιους γονείς μόνο που αντέχω τέτοια πίεση που δεν είναι η πίεση του παλιού καιρού που τα παιδιά έπρεπε να πάνε για δουλειά, να δουλεύουν από το πρωί στο βράδυ, να είναι στα χωράφια ή να πηγαίνουν στα συνεργεία ή να πηγαίνουν, κόποι πολύ μεγάλοι ίσως τότε και μεγαλύτεροι σε επίπεδο έτσι πρακτικού και σωματικού κόπου. Σήμερα τα παιδιά είναι όντως, έχουν όλες τις ανέσεις, αλλά ίσως τότε είχαν μια άλλη αίσθηση ελευθερίας σε μερικά πράγματα, πατούσαν στα πόδια τους, αισθάνονταν μια ισορροπία στη ζωή, ότι βρήκα τη θέση μου στον κόσμο, ότι έχω προσωπικότητα, ότι έχω αξία. Εδώ πέρα αυτά δεν αναγνωρίζονται.

Με σέβεσαι, λέω, εσύ τίποτα, δεν με καταλαβαίνεις ότι και εγώ έχω τον τρόπο μου, έχω τη ζωή μου, σεβαστείτε το. Σαλάτα, λέει, τα έχουν κάνει, προσπαθούν, λέει, αλλά σαλάτα τα έχουν κάνει. Και μακάρι να ήταν ασκητές, διαβάζω πάλι, να προσεύχονταν και να κάθονταν στη γωνιά τους, δηλαδή γονείς σαν ασκητές, να προσεύχονταν και να κάθονταν στη γωνιά τους. Κάτσε στην άκρη σου, προσευχήσου για το παιδί σου και να είσαι σίγουρος και σίγουρη ότι το βοηθάς πολύ το παιδί. Είναι πολύ δύσκολο να μεγαλώνεις παιδιά, είναι πολύ δύσκολο, είναι χάρισμα να είσαι γονιός, είναι χάρισμα και θέλει πολλή φώτιση από το Θεό, τι να πεις την κάθε στιγμή, πώς να φερθείς. Είναι ο δρόμος που σε κάλεσε ο Θεός γιατί μάλλον είσαι κατάλληλο πρόσωπο να κάνεις οικογένεια, δεν είναι όλοι να κάνουν οικογένεια.

Ο άλλος δεν αντέχει δύο πραγματάκια να κάνει, να συνεργαστεί με έναν άνθρωπο. Πάει στο σούπερ μάρκετ και δεν έχει υπομονή να πληρώσει στο ταμείο, να περιμένει στην ουρά για 10 λεπτά, για 7 λεπτά. Πώς να έχει υπομονή να μεγαλώνει παιδιά για τόσα χρόνια; Να τα φροντίζει, να τα ταΐζει, να τα ντύνει, να τα σκέφτεται, να αναλαμβάνει τις υποθέσεις τους, να ακούει τα προβλήματά τους, να τρέχεις στους γιατρούς τους, στα σχολεία τους, στις εγγραφές τους, στα γυμναστήριά τους, στις μουσικές τους και να έχει και προβλήματα με δυσκολίες άλλες, υγείας, ψυχολογικά, οικονομικά, μαθησιακά. Είναι ηρωισμός, είναι θαύμα, είναι αγιότητα. Το να είσαι τελικά σήμερα γονέας είναι μεγάλη υπόθεση. Γι' αυτό σεβάσου το αυτό που ζεις, να το χαρείς, αξιοποίησέ το, εκτίμησέ το, αναγνώρισέ το.

Ηρέμησε σε συνδυασμό με μια αγωνία, δηλαδή να έχεις και αγωνία αλλά και ηρεμία. Η αγωνία σου να είναι ότι δεν είσαι ήρεμος, βασικά αυτό.

Σε αυτό το χάος της εποχής μας, μέσα σε αυτό το πέλαγος, μέσα σε αυτή τη δυσκολία των σχέσεων, δεν είναι ότι τώρα εγώ θα βρω τις λύσεις. Αλλά όταν σε πιάνει ο πανικός κάνεις πολύ χειρότερα λάθη. Αυτό θέλω να πω. Στάσου στην ακρούλα σου και κάνε μια επανεξέταση του χαρακτήρα σου και πες: τι κάνω εγώ στην οικογένειά μου, τι προσφέρω στα παιδιά μου, τι τους δίνω; Έχω καλύψει τις δικές μου ανάγκες για να πάω να καλύψω τώρα και τις ανάγκες του παιδιού μου; Ένα λουλουδάκι τι θέλει; Θέλει νερό, θέλει γη, θέλει ήλιο, αέρα, ελευθερία και μεγαλώνει. Έτσι δεν είναι; Μεγαλώνει μετά. Και φυσικά το λουλουδάκι θέλει να νιώθει ασφάλεια. Δεν μπορεί να είναι το λουλούδι δίπλα σε ζώα που θα το φάνε και θα το κατασπαράξουν. Θέλει ασφάλεια. Εσύ έχεις ασφάλεια εσωτερική;

Στο παιδί σου αυτή την αίσθηση, ότι έχει δίπλα του έναν πατέρα και μια μάνα, οι οποίοι είναι ασφαλείς, ήρεμοι άνθρωποι, αφήνονται, εμπιστεύονται. Μεγάλη ανάγκη αυτή να είσαι άνθρωπος που όταν σε βλέπει το παιδί σου, να βλέπει στο πρόσωπό σου ζωγραφισμένη αυτή την ηρεμία και την πραότητα και την ειρήνη που έχουν τα πρόσωπα των παιδιών του Θεού. Είστε παιδιά του Θεού. Και εσύ καλείσαι, ο μπαμπάς και η μαμά, να δείξεις στο παιδί σου, είτε είναι μικρό είτε είναι μεγάλο, αυτό το πρόσωπο του Θεού, του Θεού Πατέρα που φροντίζει, που αγαπά, που είναι στοργικός, που είναι καλός, που είναι σοφός. Όταν λοιπόν εσύ είσαι πνιγμένος στο άγχος, όταν το παιδί στο σπίτι δεν νιώθει...

ασφάλεια η ψυχούλα του και γαλήνη, αυτό είναι κάτι πολύ πρωτογενές ως ανάγκη. Είναι πολύ βασικό δηλαδή. Μετά διασαλεύονται όλα τα άλλα.

Δεν ηρεμήσει το παιδί και νιώθει σύγκρουση, ένταση, ταραχή στο σπίτι, δεν μπορεί να μεγαλώσει φυσιολογικά. Έχει ανάγκη από ενότητα, να νιώθει ότι στο σπίτι του υπάρχει ενότητα. Ένα κλίμα που μπαίνει μέσα και νιώθει καλά, χωρίς να ακούει εντάσεις, φωνές. Έχει ανάγκη να βλέπει ότι υπάρχει συνέπεια στο σπίτι του. Λέμε και κάνουμε αυτά που λέμε. Αυτά που λέμε είναι αυτά που κάνουμε και αυτά που κάνουμε είναι αυτά που λέμε. Αλλιώς μπερδεύεται το παιδί. Μου είπε η μάνα μου ότι θα μου πάρει αυτό το κινητό και ενώ μου το υποσχέθηκε δεν το έκανε. Και όταν της το ξαναείπα μου είπε: έλα τώρα, σταμάτα. Είπα ξείπα, λέει, έτσι το είπα για να ησυχάσω εκείνη την ώρα από σένα.

Ασυνέπεια λέγεται αυτό, ε; Δεν είσαι συνεπής και το παιδί πλέον δεν ξέρει τι περιμένει από σένα, δεν ξέρει τι να περιμένει. Βλέπει μια συμπεριφορά αλλοπρόσαλλη. Σαν να έχεις μεθύσει. Το Α φέρνει το Β και το Β φέρνει το Γ κι έτσι υπάρχει μια λογική στο μυαλό του παιδιού. Όταν όμως δεν βρίσκει την αλληλουχία των γεγονότων, συγχύζεται, φοβάται.

Και όταν μεγαλώσει και βγει στη ζωή, έχει προετοιμαστεί από το σπίτι του ότι η ζωή είναι έτσι: πάντα θα έρχονται αναποδιές, θα έρχονται πράγματα απρόβλεπτα. Δεν βγαίνει με εμπιστοσύνη, ότι θα τα καταφέρω, καλά πάνε τα πράγματα. Φοβάται από πού θα του έρθει, νιώθει ότι από κάπου θα του έρθει κάτι στο κεφάλι, θα του έρθει κάτι στην ψυχή να τον ταράξει, γιατί έτσι έχει μάθει από το σπίτι. Δεν μπορεί να χαλαρώσει.

Και αυτά, ξέρεις, δεν είναι να τα πεις, να πεις στα παιδιά «καθίστε κάτω να σας διδάξω, ξέρω εγώ, ηρεμία». Αυτό το δείχνεις, το βλέπεις με τη συμπεριφορά σου, με το χαμόγελό σου, με τον τρόπο που πιάνεις το ψωμί και κόβεις την μπουκιά σου για να φας το φαΐ σου. Του λες να μην καπνίζει γιατί βλάπτει την υγεία, και το στέλνεις το παιδί να πάρει τσιγάρα για σένα, επειδή εσύ είσαι μεγάλος. Ναι, αλλά αυτό είναι ασυνέπεια. Είδες λοιπόν ότι το θέμα δεν είναι το παιδί; Το θέμα είσαι εσύ. «Πέστε», λέει, «κάτι στο παιδί. Τι βιβλίο να διαβάσω για το παιδί;» Να μην διαβάσεις ένα βιβλίο για το παιδί, αλλά να διαβάσεις το ίδιο το παιδί, την ψυχή του η οποία σου μιλάει.

Καλύτερο βιβλίο να διαβάσεις είναι το ίδιο το παιδί. Διάβασέ το να δεις τι σου λέει. Τα μάτια του σου δείχνουν την απορία του. Η έκφραση του προσώπου του σου δείχνει ότι μπαμπά, με έχεις μπερδέψει. Μαμά, με έχεις απογοητεύσει. Με έχετε τρομάξει. Με έχετε κάνει να κλονίζομαι. Να μην ξέρω πού πηγαίνω, ποιος είμαι, τι θέλω. Το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να κάνεις στο παιδί σου είναι αυτό: η δική σου πρόοδος, η δική σου ασφάλεια, η δική σου αίσθηση αξίας, ότι νιώθω ότι μπροστά στο Θεό αξίζω, ότι έχω μια συγκροτημένη προσωπικότητα. Όταν το παιδί βλέπει λοιπόν τους γονείς του έτσι δυναμικούς, ισχυρούς, ταπεινούς, αλλά και προσωπικότητες γενναίες, με ανεβασμένο ηθικό

υψηλό αίσθημα ευθύνης, με ευεξία ψυχής, με όρεξη για τη ζωή, με ζωντάνια στα διάφορα γεγονότα, με χαμόγελο μπροστά στα προβλήματα και με τόνωση. Και φυσικά, και φυσικά με τις στιγμές τις δύσκολες, γιατί όλα αυτά που λέω αν είναι μόνο έτσι θα είναι ένα θέατρο, που όλοι παίζουμε ένα ρόλο. Όχι, θα έχεις και τις στιγμές τις δύσκολες. Άνθρωπος είσαι, θα σε δει το παιδί σου και να πανικοβάλλεσαι κάποια στιγμή, θα σε δει και να φοβάσαι και να κλονίζεσαι και να χάνεις την πίστη σου, αλλά να είναι κάποιες στιγμές. Και δεύτερον, να το παραδέχεσαι και αυτό. Και να του δίνεις το μήνυμα της αληθινής ζωής, ότι παιδί μου, στον αγώνα είμαι κι εγώ, το παλεύω κι εγώ. Και όπως με είδες χτες που κλονίστηκα, μετά το βράδυ το ξανασκέφτηκα και θυμήθηκα ότι ο Θεός δεν θα μας αφήσει και ζητώ συγγνώμη που η συμπεριφορά μου σε κλόνισε και σε σκανδάλισε και σε τρόμαξε.

Είναι έτσι τα πράγματα.

Η τιμιότητα, αυτή η γνήσια και αυθεντική συμπεριφορά δεν τρομάζει το παιδί. Μη φοβάσαι να κάνεις λάθος στο σπίτι σου, μη φοβάσαι να σε δει το παιδί σου σε μια αποτυχημένη σου στιγμή, δεν είναι αυτό που θα το κλονίσει το παιδί. Το κλονίζει πιο πολύ η υποκρισία, η ψευτιά, η ασυνέπεια που γίνεται συστηματικά, εκούσια και αμετανόητα. Λοιπόν, το παιδί ζητάει αλάθητους τους γονείς του να είναι στην κορυφή. Δεν είπαμε αυτό. Λάθη να κάνεις, ίσα ίσα για να του μάθεις ότι στη ζωή υπάρχει και το λάθος. Όπως το παιδί δεν έμαθε να γράφει τα πρώτα γράμματα της ορθογραφίας με τη μία αμέσως.

Έκανε λάθη, έκανε μουτζούρες. Έτσι και εσύ, και εσύ ένα μεγάλο παιδί είσαι, ο πατέρας του, η μάνα του, που κάνεις λάθη στη ζωή. Δεν είναι τρομακτικό αυτό. Και αν σου πει τίποτα, θα πεις: «Παιδί μου, και εγώ, όταν ήσουν μικρός, και μικρή, και σου βάζα το χεράκι να γράφεις το α και το β, ξέρεις πόσες μουτζούρες έκανες; Δεν σε απέρριψα, γιατί ήξερα ότι είσαι μικρό παιδί. Και εγώ μπροστά στο Θεό ένα παιδί είμαι που προσπαθώ να γίνω καλύτερος και καλύτερη. Το παλεύω φιλότιμα για έναν τέτοιο σκοπό». Μεγάλη υπόθεση, μεγάλη υπόθεση να σε βλέπει το παιδί σε αυτές τις στιγμές, και τις στιγμές τις δύσκολες, αλλά και τις στιγμές τις ήρεμες, τις γεμάτες εμπιστοσύνη και γαλήνη και ασφάλεια, στις σκέψεις σου για το Θεό.

μπροστά στα προβλήματα που σκέφτεσαι για το μέλλον σου, για τη δουλειά σου, για το χτίσιμο του σπιτιού σου, για το δάνειο που ακόμα δεν έχει ξεπληρωθεί και πότε θα τελειώσει, να βλέπει ότι βγαίνει μια ελπίδα στο τέλος. Αυτό: θα τα καταφέρουμε όμως, έχει ο Θεός. Βεβαίως, θα βρούμε λύση. Θα βρούμε λύση, δεν θα μας πάρει από κάτω. Το χαρακτήρα σου μπορείς να τον διαμορφώσεις λίγο σε αυτό το κομμάτι. Να εστιάζεις δηλαδή και να στοχεύεις σε σκέψεις που αυξάνουν την πίστη στο Θεό, την εμπιστοσύνη στη δύναμη του Κυρίου, της Παναγίας μας, των Αγίων μας. Και αυτό είναι πολύ μεγάλη προσφορά στο παιδί, πολύ μεγάλη βοήθεια. Όταν φοβάσαι υπονομεύεις όλη τη βάση για την ασφάλεια του παιδιού σου, του κάνεις κακό δηλαδή. Και κάτι άλλο που...

Εεεε... Πιστεύω αυτό το πήρες, όλα αυτά που λέω δεν τα έχεις πάρει, Βασίλη, από το σπίτι σου βασικά γιατί είστε οικογένεια όντως αγαπημένη που έχετε ζήσει την ομορφιά. Μου έχεις πει ιστορίες γι' αυτό, τα ξέρω, το μαρτυράω τώρα, όμορφες οικογενειακές στιγμές με ωραίους γονείς, δεμένα αδέρφια και γι' αυτό βγαίνει και τόσο ωραία η μουσική σου, Βασίλη Χατζηνικολάου, ισορροπημένη, δυναμική, αισιόδοξη, στιβαρή και ποιητική και γλυκιά ταυτόχρονα. Όλα αυτά πώς τα καταφέρνεις;

Πω ότι το email της εκπομπής είναι atheata.perasmata.gr. Το τηλέφωνο του σταθμού είναι 4118602.

4118640. Ευχαριστώ. Ευχαριστώ πάρα πολύ για τα μηνύματα που στέλνετε και τα τηλέφωνα που παίρνετε. Η εκπομπή αναμεταδίδεται σε κάποια μέρα της εβδομάδας νυχτερινή ώρα. Και σε λίγες μέρες θα υπάρχει και στο διαδίκτυο για να την ακούς όποια στιγμή θέλεις εσύ, με την ησυχία σου σε επανάληψη.

Ευχαριστώ πάρα πολύ για τα μηνύματα που στέλνετε και ιδιαιτέρως για τις ευχαριστίες για το βιβλίο που βγάλαμε, 7 από τις εκπομπές που κάνουμε στα Αθέατα Περάσματα, γραμμένες σε κείμενο, με συνοδευτικό CD, αλλά και με το κείμενο των ομιλιών. Εκεί πράγματι υπάρχει και μια ομιλία που αναφέρεται στη σχέση των γονέων με τα παιδιά και πώς μπορεί αυτή η σχέση να γίνει κάπως καλύτερη. Θα μου πεις τώρα: «Εσύ τα λες, αλλά δεν έχεις δική σου οικογένεια. Έχεις δικά σου παιδιά να τα μεγαλώσεις;» Είχε πάει κάποια μητέρα σε έναν ψυχολόγο και της είπε, της είπε, της είπε. Την έβαλε στη θέση της. Στο τέλος τον ρωτάει: «Έχεις παιδιά εσύ;» Λέει ο κύριος ψυχολόγος, λέει αυτός: «Όχι». «Α, καλά, φεύγω», λέει. «Δεν θα σε ακούσω. Θα βρω ψυχολόγο που έχει κι αυτός παιδιά, για να τα πούμε καλύτερα, γιατί εσύ δεν θα με νιώσεις». Τελικά πήγε και στον άλλον και ο άλλος περίπου τα ίδια της είπε, γιατί το πρόβλημα δεν είναι αν έχεις ή δεν έχεις παιδιά μόνο.

Πρόβλημα είναι κατά πόσο είσαι αληθινός στην αναζήτηση του τι πραγματικά συμβαίνει στο σπίτι σου. Τι ωραίο πράγμα μες στο σπίτι είναι να μάθεις να αγαπάς το παιδί σου ανεπιφύλακτα, αδιαπραγμάτευτα και χωρίς όρους. Σ' αγαπάω, παιδί μου, ό,τι και να κάνεις, όπως και να είσαι, όπως και αν φερθείς. Όπως κι αν μου μιλήσεις. Δεν μ' αρέσουν πολλά πράγματα πάνω σου. Δεν μ' αρέσουν τα μαλλιά σου. Δεν μ' αρέσουν οι βαθμοί σου. Δεν μ' αρέσει το σχισμένο παντελόνι σου και τα 500 σκουλαρίκια που φοράς και τα 200 δαχτυλίδια και τα πολλά βραχιόλια. Δεν μ' αρέσουν πολλά πράγματα. Αλλά εσύ, που δεν είσαι το δαχτυλίδι σου, που δεν είσαι το σκουλαρίκι σου, εσύ είσαι κάτι άλλο. Δεν είσαι οι βαθμοί σου. Οι βαθμοί σου είναι κάτι στη ζωή σου, αλλά δεν είσαι εσύ οι βαθμοί.

Είσαι μια προσωπικότητα και σ' αγαπάω. Σ' αγαπάω είτε πάρεις 20, που αυτό θέλω να πάρεις και αυτό εύχομαι να πάρεις και γι' αυτό κουράζομαι και πληρώνω τα σχολεία σου και τα φροντιστήριά σου και όλα και όλα και όλα. Ναι, 20 θέλω να πάρεις, αλλά δεν θα σ' αγαπώ επειδή πήρες 20. Και 20 να μου φέρεις, εγώ θα σ' αγαπώ επειδή είσαι το παιδί μου. Είσαι ένα πλάσμα του Θεού, είσαι μια προσωπικότητα ξεχωριστή από μένα, που έχεις ένα σκοπό ιερό και εσύ σε αυτόν τον κόσμο. Σ' αγαπώ κι αν ο γάμος σου στεριώσει και πάνε όλα καλά, σ' αγαπώ κι αν ο γάμος σου δυσκολευτεί. Δεν νιώθω προσβολή εγωιστική, ούτε θίγεται το δικό μου το κύρος στους συγγενείς και στη γειτονιά και στην πολυκατοικία και να αρχίσω να λέω «με έκανες ρεζίλι». Δεν είναι αυτό που θα κοιτάξω πρώτο, το δικό μου το ρεζίλι. Εγώ κοιτάω τη σχέση μου μαζί σου. Σ' αγαπάω

το πακέτο των πραγμάτων που κουβαλάς πάνω σου και γύρω σου, ό,τι έχεις. Μεγάλη διαφορά να αγαπάς τον άλλον όταν όλα του πάνε καλά μόνο και να αγαπάς τον άλλον όπως και να είναι. Το παιδί δεν είναι κτήμα σου, είναι ένας συνοδοιπόρος στη ζωή. Αν το καλοσκεφτούμε μπροστά στο Θεό, αν εμφανιστεί ο Θεός και μας πει «τι είστε;» και θα του πούμε «παιδιά σου, Κύριε» και εγώ θα το πω αυτό και το παιδί μου θα το πει αυτό και ο γιος και η κόρη και ο πατέρας και η μάνα μπροστά στο Θεό, τι λέμε; «Όλοι είμαστε παιδιά σου, Κύριε». Άρα τι είστε μεταξύ σας; Αδέρφια. Οι ψυχές μας είναι σαν αδέρφια. Σε αυτή τη γη ονομαζόμαστε πατέρας, μάνα, γιος, κόρη, ανίψια, ξαδέρφια, αλλά είμαστε αδέρφια. Το παιδί γεννήθηκε από σένα, όντως, είναι παιδί σου, όντως, αλλά για το Θεό δεν είναι κτήμα σου. Στο Θεό ανήκει, εκεί πηγαίνει, αυτός είναι ο σκοπός.

Μάθουμε μεταξύ μας την έννοια της ενότητας, της αγάπης, της συγχώρεσης, της αλληλοπεριχώρησης. Να σέβεται ο ένας τον άλλον, να μπαίνει ο ένας μες στην καρδιά του άλλου και στην ψυχή του άλλου και ταυτόχρονα να τον αγαπά, να τον σέβεται, να νιώθουμε ενότητα και απόσταση όμως μαζί, ως προς την ελευθερία του άλλου. Όντως, η συμπεριφορά του παιδιού μερικές φορές είναι πολύ εκνευριστική, δύσκολη. Μου έλεγε μια μάνα, έβλεπε το μεγαλύτερο παιδάκι της να χτυπάει το μικρό τώρα και δεν ήξερε τι να κάνει η γυναίκα. «Δεν μπορείτε να μου πείτε μια γνώμη; Τι να κάνω; Το πιάνει, λέει, το τσακίζει στο ξύλο. Όταν το μαλώσω, ζηλεύει και στεναχωριέται ότι δεν το αγαπάω. Αν το αφήσω, πληγώνεται το μικρό που τρώει το ξύλο. Τι να κάνω;» Όντως είναι εκνευριστική συμπεριφορά. Αλλά κάνε τη διάκριση αυτή μέσα σου και να λες «το παιδάκι μου έχει μια δυσκολία

στη συμπεριφορά του, μα ως άνθρωπο, ως αξία, ως προσωπικότητα, ως ψυχή, το αγαπάω». Σε αγαπάω, αλλά έχω πρόβλημα με τη συμπεριφορά σου. Κατάλαβες; Αυτό που κάνεις με φοβίζει. Σε αγαπάω, αλλά φοβάμαι που λείπεις το βράδυ. Θα στο πω αυτό, με φοβίζει. Σε αγαπάω, αλλά νιώθω αδικία με αυτό που είπες πριν λίγο, παιδί μου, με αδίκησες.

Νιώθω αδικία, σ' αγαπάω, αλλά πρέπει να σου το πω και αυτό. Σ' αγαπάω, αλλά θυμώνω με αυτό που μου έκανες. Εντάξει, σου είπα να κάνεις ησυχία να κοιμηθώ και κάνεις θόρυβο. Σου είπα να μαζέψεις τα πιάτα και δεν τα μάζεψες. Σου είπα να πάρεις τα ρούχα σου που τα έχεις πεταμένα και δεν τα πήρες. Σ' αγαπάω πάρα πολύ, αλλά έχω πάρα πολύ εκνευριστεί. Και θα σε τιμωρήσω. Ενώ σ' αγαπώ. Πάντα θα σ' αγαπώ. Μπορείς να χρωματίσεις

με αγάπη όλες σου τις ενέργειες και όλα σου τα λόγια και όλες σου τις κινήσεις.

Ο άνθρωπος δεν είναι οι συμπεριφορές του μόνο, ο άνθρωπος είναι πέρα από τη συμπεριφορά του κάτι βαθύτερο. Η συμπεριφορά μας είναι, εντάξει, ανάλογα τη στιγμή, ανάλογα το πώς νιώθουμε, τους πειρασμούς μας, τα νεύρα μας, τα πάθη μας, τις επιρροές μας. Εντάξει, από εκεί θα κρίνουμε μόνο τον άνθρωπο;

Αυτά. Και τα λόγια που λες, ας πούμε, στο παιδί σου, μην το πληγώνεις με τα λόγια. Κάτι λόγια, κάτι γονείς που λένε, τα έχεις πει, μερικές φορές τα έχεις πει και εσύ και τώρα αλλά και παλιότερα έλεγες πολλά τέτοια που ήταν πιο μικρά και περάσανε τα χρόνια και ευτυχώς κατάλαβες και τα σταμάτησες. Του τύπου, ας πούμε, λόγια: «Είσαι κακό παιδί», λέει, «εσύ είσαι κακό παιδί». Δεν είναι κακό παιδί, είναι κακή η πράξη που έκανε. Ότι αυτό, ο καλός ο Γιωργάκης τώρα έκανε κάτι κακό, έσπασε το ποτήρι. Το καλό μου το παιδάκι έκανε μια κακή πράξη, ναι, αλλά το παιδάκι είναι καλό, πάντα είναι καλό. Ο Γιωργάκης είναι πάντα καλός και όλα τα πιάτα και τα σερβίτσια να σου σπάσει, είναι καλό παιδάκι και δεν είναι σωστό να περάσουμε στο παιδί αυτό το μήνυμα ότι είσαι κακό παιδί. Κακό παιδί! Το λένε πολλοί γονείς έτσι...

Επειδή το παιδί έχει συνδυάσει αυτήν την έννοια, κακό, κακό, με κάτι πολύ δυσάρεστο, πολύ άσχημο, πολύ βρώμικο, του περνάει σαν αίσθηση ότι είναι ένα κακό πλάσμα. «Είμαι βρώμικος άνθρωπος εγώ στον κόσμο». Άλλοι γονείς λένε «θα με πεθάνεις πια, θα με αρρωστήσεις, θα με πεθάνεις».

Βάζεις στο μυαλό του παιδιού σου την έννοια του θανάτου σε σχέση με το πρόσωπό του, δηλαδή ότι γίνεται αιτία να πεθάνει ένας άνθρωπος. Αυτό για το παιδί είναι αβάσταχτο. Όχι, δεν είναι καθόλου ασήμαντα. «Και τώρα», λέει, «τα ψιλολόγια, αυτά είναι υπερβολές και τρέχα γύρευε τώρα, υπερβολές. Ψάχνεις και τα αναλύεις πολύ». Δεν είναι έτσι. Εσύ τα λες επειδή δεν καταλαβαίνεις τη βαρύτητα των λόγων. Τα παιδιά παίρνουν τοις μετρητοίς αυτά που τους λέμε.

Αν τους πεις «σ' αγαπώ», αισθάνονται ότι τα αγαπάμε. Δεν λένε ότι με κοροϊδεύει. Αν πεις «είσαι κακό παιδί, δεν σ' αγαπάει ο μπαμπάς, δεν σ' αγαπάει η μαμά», το πιστεύει.

Το παίρνει σοβαρά το παιδί. «Τι ήθελα και σε έκανα, τι ήθελα και παντρεύτηκα και έμπλεξα και έκανα παιδιά». Λόγια που μπαίνουν στο υποσυνείδητο του παιδιού.

Έτσι γίνεται ένα κλίμα στο σπίτι δύσκολο, δυσάρεστο, τα παιδάκια μπερδεύονται, πληγώνονται, οι γονείς συγχύζονται, μετά τσακώνονται και αυτοί μεταξύ τους, μετά η σχέση τους κλονίζεται και μεταξύ τους, του ζευγαριού. Αν υπάρχει και λίγη φτώχεια και οικονομικά προβλήματα, αρχίζει πάλι και γκρίνια. Αν δεν υπάρχει και Θεός και προσευχή και αγάπη και εκκλησιασμός και θεία κοινωνία, χειρότερη κατάσταση και δεν ξέρεις τι να πρωτοσυμμαζέψεις. Δεν ξέρεις ποια τρύπα να βουλώσεις, δεν ξέρεις ποια φωτιά πρώτη να σβήσεις και μετά σε παίρνουν τηλέφωνο και λέει «πάτερ, χωρίζουμε, κοιμάται στον καναπέ και μετά από δύο εβδομάδες θα φύγει, θα μείνουμε μόνοι». Γιατί, ρε παιδιά;

Και τι θα πείτε στο παιδί δηλαδή; Όχι, δεν θέλω να σε συγκινήσω, συγγνώμη, δεν θέλω να αλλάξω το κλίμα, να το κάνω μελαγχολικό για να συγκινηθείς. Μη συγκινηθείς, κάτσε έτσι βράχος, κάνε την απόφασή σου, πάρ' τη και τράβα το δρόμο σου, ό,τι ποθεί η ψυχή σου. Αλλά πώς κατέληξαν έτσι τα πράγματα; Πώς ήρθαν έτσι; Πώς ξεκίνησε και πώς κατέληξε αυτή η οικογενειακή ζωή, αυτή η σχέση; Κρίμα είναι. Και στα περισσότερα ζευγάρια νομίζω ότι θα μπορούσε να υπάρξει σμίξιμο, ταίριασμα, επανόρθωση, επούλωση των πληγών, ισορροπία. Μπορεί να γίνει, δεν είναι αναπόφευκτο δηλαδή ότι πρέπει να πάρεις ένα διαζύγιο. Λύνονται τα προβλήματα, αλλά θέλει κόπο. Θέλει κόπο, θέλει μελέτη, φροντίδα, αυτογνωσία.

Ταπείνωση, απόφαση και κόστος. Αυτό στοιχίζει δηλαδή, δεν είναι λεύτερη ζωή χύμα. Είναι μια ζωή που θα την πάρεις απόφαση σοβαρά να κάνεις κόπους, να θυσιαστείς, να πεις «θα το παλέψω». Θέλει θυσίες. Να κάνεις το χατίρι, ας πούμε, της γυναίκας σου, η γυναίκα το χατίρι του άντρα. Αυτό πειράζει το εγώ μας, που θέλει συνέχεια ανεξαρτησία και επανάσταση. Αλλά αυτό το εγώ που τώρα σε κάνει να ταλαιπωρείσαι θα συνεχίσει να σε ταλαιπωρεί και μετά. Αυτή την παγίδα μόνο έχε στο νου σου. Αν δεν μπορείς σ' αυτό το σπίτι που είσαι να τα βρεις, δεν ξέρω αν μπορέσεις σε κάποια άλλη επιλογή να τα βρεις. Σίγουρα δεν είναι απόλυτο αυτό που λέω. Μπορεί κάπου αλλού κανείς να είναι πολύ ταιριαστή η κατάσταση, όλα ευλογημένα, ιδανικά, τέλεια, αλλά δεν είναι σίγουρο αυτό.

Το πρόβλημα το έχεις μέσα σου, αυτό θέλω να πω. Αν είναι όντως ο χαρακτήρας σου τέτοιος που θέλει φτιάξιμο, δούλεμα, επεξεργασία, κατάρτιση, αναγέννηση, και στην επόμενη κίνηση που θα κάνεις στη ζωή σου, μετά από τους πρώτους μήνες που θα είναι όλα τέλεια, ρόδινα, θα πετάς στα σύννεφα και θα βλέπεις αστεράκια χαράς και ευτυχίας, μετά θα αρχίσουν πάλι τα μαύρα σκοτάδια και εκεί. Γι' αυτό δεν γλιτώνουμε τα μαθήματα της ζωής που μας δίνει ο Θεός. Και μέσα από το γάμο και μέσα από την οικογένεια και τα παιδιά θα μάθεις πολλά. Και θα γίνεις ένας άνθρωπος σοφός, ώριμος, θα μάθεις να ζεις. Και όταν μάθεις να ζεις, θα σε πάρει ο Κύριος για να πας εκεί που είναι η όντως ζωή και θα ζεις για πάντα, έχοντας όμως πλουτίσει σε αυτόν τον πλανήτη, θα έχεις πάρει μαθήματα

συνεργασίας, ενότητας, ταπείνωσης, αγάπης, θεϊκής βοήθειας. Έτσι δεν είναι τα πράγματα; Έτσι είναι τα πράγματα, δεν γίνεται αλλιώς. Εγώ έχω άλλα, εσύ έχεις άλλα και το παλεύουμε. Και πέρασε και αυτή η ώρα και δεν είπα όλα που ήθελα να πω. Αλλά αυτό το θέμα δεν τελειώνει ποτέ, για τη σχέση των γονέων με τα παιδιά και τη σχέση των γονέων μεταξύ τους.

Κάπου σε μπέρδεψα έτσι που μπήκα στο σπίτι σου, συγχώρεσέ με. Ξέρω ότι δεν θέλεις να μπαίνουν τρίτοι στα οικογενειακά σας προβλήματα και στα θέματά σας. Ξέρω ότι αισθάνεσαι ότι εσύ κυβερνάς το σπίτι σου και εγώ δεν μπήκα να επηρεάσω κάτι με το ζόρι, ούτε να κυβερνήσω εγώ. Εγώ σαν ένας φίλος μπήκα να σας πω έτσι μια ευχή, να ευχηθώ ο Χριστός να κατοικεί στο σπίτι σου και στα δωμάτια του σπιτιού σου, κυρίως στο δωμάτιο της καρδιάς του καθενός και της καθεμιάς που μένει στο σπίτι σου, να κυκλοφορεί ανάμεσά σας ο Χριστός, να διώχνει τα κακά πνεύματα, τη θλίψη, την κατάθλιψη, την απογοήτευση, τις ταλαιπωρίες που σας λυγίζουν, τα δαιμόνια που σας σκοτίζουν το μυαλό και να σας δίνει πολύ φως. Να φυσάει, εύχομαι, ο Χριστός στο σπίτι σου και από το στόμα του να βγαίνει φως, να βγαίνει αγάπη, να βγαίνει δροσιά και ζεστασιά και ό,τι έχεις ανάγκη κάθε φορά και να ξαστερώνει το μυαλό σου και να βλέπεις καθαρά τι έχεις απέναντί σου. Ότι έχεις αγγέλους, ότι η γυναίκα σου είναι ένας άγγελος, στήριγμά σου,

ο άντρας σου είναι η χαρά σου, ο βοηθός σου, το στήριγμά σου, ο αρχηγός που σε... στηρίζει στη ζωή και σου δίνει πολύ κουράγιο και δύναμη και αυτοπεποίθηση και ασφάλεια. Και τα παιδιά σου είναι κι αυτά αγγελούδια. Και πάτε έτσι όλοι μαζί χέρι με χέρι πιασμένοι να συναντήσετε το Θεό. Και σε αυτή τη ζωή και στην άλλη. Που μετά από μερικά χρόνια όλα αυτά θα έχουν λυθεί. Ξέρεις γιατί; Λοιπόν, καλή συνέχεια στον αγώνα σου. Εύχομαι αυτή τη βδομάδα να λυθεί αυτό που σε απασχολεί. Εύχομαι πολύ σύντομα με την προσευχή που κάνεις να δώσει ο Θεός τη λύση που περιμένεις και την απάντηση και τη φώτιση στο δίλημμα που έχεις και να χαίρεσαι. Αξίζει να χαίρεσαι εφόσον έξω ο ήλιος υπάρχει και λάμπει, είτε τον βλέπεις σήμερα εκεί που είσαι, είτε είναι πίσω από τα σύννεφα κρυμμένος, είτε είναι στο άλλο ημισφαίριο της γης, υπάρχει ο ήλιος.

Σου λέει ο Θεός, «εγώ που είμαι ο δημιουργός, φτιάχνω τέτοια μα... πλάσματα, τέτοια δημιουργήματα τόσο φωτεινά για να καταλάβεις τη δική μου ακτινοβολία, τη δική μου θερμότητα, τη δική μου αγάπη και να παρηγορηθείς και να συνεχίσεις». Καλή δύναμη λοιπόν και καλή συνέχεια. Την άλλη εβδομάδα θα είμαστε πάλι μαζί και σε παρακαλώ να είσαι εκεί να τα πούμε με ένα θέμα που πάλι εσύ θα μου δώσεις ερέθισμα να σκεφτώ και να πω. Χαίρε!