Λίγη κατανόηση ζητώ… Ελληνική μεταγραφή Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται. Συμφωνώ πολύ μαζί σου σε αυτό που μου είπες. Αγαπητέ μου φίλε, σε χαιρετώ, σας χαιρετώ όλους. Εύχομαι να είσαι ευλογημένος και ήρεμος και να νιώθεις το χάδι του Θεού στην καρδιά σου. Χαιρετώ και σένα, Βασίλη Χατζηνικολάου, τον αγαπημένο μας μουσικό, μουσικοσυνθέτη και ηχολήπτη της εκπομπής μας. Φροντίζει και μας κρατά μουσική συντροφιά και επεξεργάζεται ηχητικά την εκπομπή αυτή. Και θέλω λοιπόν να σου πω, ξεκινώντας αυτή την εκπομπή, ότι είχες δίκιο που μου είπες ότι στην ουσία δεν σε έχω βοηθήσει με αυτή την εκπομπή πουθενά στο να αλλάξει κάτι στη ζωή σου, δηλαδή να αλλάξει ένα πρόβλημα, να πάψει να σε στεναχωρεί κάτι. Είναι μια παρηγοριά... Ότι κάποιος άνθρωπος προσπαθεί λίγο να σε καταλάβει, αυτή είναι η παρηγοριά σου. Δηλαδή εγώ τώρα δεν θα κάνω τίποτα σήμερα το ιδιαίτερο, δεν θα σου αλλάξω τη ζωή. Δηλαδή, αν έχεις μια στεναχώρια, με το που τελειώνει η εκπομπή δεν σημαίνει ότι εγώ θα σε έχω κάνει καλά από το χέρι σου που σε πονάει, το κεφάλι σου που υποφέρει, ξέρω εγώ, από την ανεργία που έχεις. Δεν θα βρεις μια δουλειά τελειώνοντας αυτή την εκπομπή, δεν θα αλλάξει ριζικά η ζωή σου. Αλλά είναι πολύ σημαντικό και αυτό που είπες, ότι δεν αλλάζει η ζωή μου, αλλά με καταλαβαίνει κάποιος. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό, να μας καταλάβει κάποιος. Να μας πει: «Ξέρεις κάτι; Αυτό που έχεις το νιώθω, με αγγίζει και εμένα, με προβληματίζει. Προσπαθώ να συμπαρασταθώ, συννιώθω». Νιώθω. Μεγάλη υπόθεση αυτή. Το έλεγε ένας παππούς κάποτε: «Όταν άρχισα», λέει, «να γερνάω, έπαθα ένα υπαρξιακό σοκ στη ζωή μου. Έβλεπα στον καθρέφτη σιγά σιγά το πρόσωπό μου να αλλάζει, τις ρυτίδες που όλο και αυξάνονταν, το σώμα μου να κρεμάει, τα μαγουλά μου κρεμούσαν, τα χέρια μου, τα μπράτσα μου, τα διάφορα μέλη του σώματός μου. Στον καθρέφτη», λέει, «κοιτούσα όταν πλενόμουν, που κάποτε», λέει, «είχα ένα κορμί σφιχτό και μαλλιά κατάμαυρα και υγεία και νεότητα. Αυτά αρχίζουν και αλλάζουν. Όταν το πρωτοπαρατηρείς αυτό, παθαίνεις ένα σοκ. Αλλά το σοκ», λέει, «στα γεράματα δεν ήταν απλώς η αίσθηση ότι φεύγει η ζωή, ότι αρχίζω πλέον να προσεγγίζω την ώριμη...» «ώριμη ηλικία και σιγά σιγά τον επίλογο της ζωής μου, αλλά η μοναξιά, αλλά η αίσθηση ότι δεν με αγαπούν κάποιοι άνθρωποι, ότι όλα αυτά τα περνάω μόνος μου, ότι δεν έχω συμπαράσταση σε όλα αυτά». Είναι αλλιώς να πεθαίνει, ας πούμε, κάποιος και να έχει δίπλα του κάποιον να του κρατά το χέρι και να του λέει: «Ξέρεις, εγώ σ' αγαπάω και είμαι κοντά σου». Και είναι αλλιώς να πεθαίνεις ολομόναχος, χωρίς παρουσία σωματική και καρδιακή. Να νιώθεις την καρδιά του άλλου ότι είναι κοντά σου, είναι πολύ σημαντικό. Αυτό προσπαθώ να κάνω, γιατί δυστυχώς είναι το μόνο που μπορώ να κάνω. Αν κάποιος από εσάς, αν εσύ έχεις πολλή παρρησία στην προσευχή σου και είχες μια δύναμη την ώρα που επικαλείσαι τον Θεό, θα μπορούσες να αλλάξεις τον άλλον πολύ δυναμικά. Όχι μόνο μια παρηγοριά ψυχής, αλλά και να πεις αυτό που έλεγε ο Κύριος, που έλεγε: «Σήκω από το κρεβάτι σου και περπάτα». Έλα, τελείωνε. Ή θα κάνω μια προσευχή και αύριο θα έχει λυθεί αυτό που σε απασχολεί. Αύριο θα γνωρίσεις τον άνθρωπο της ζωής σου. Περιμένεις τώρα 8 χρόνια και προσεύχεσαι και προσεύχεσαι και παρακαλάς και τίποτα δεν γίνεται. Αυτή είναι η παρρησία που λέμε στην προσευχή, να έχεις αποτελεσματικότητα, να έχεις μια φιλική σχέση με τον Θεό τόσο στενή που να μπορείς να του πεις κάτι στ' αυτί και να το κάνει. Εμείς οι υπόλοιποι, κι εγώ ανήκω σε αυτούς τους υπόλοιπους, που δυστυχώς είμαστε οι πιο πολλοί, μπορούμε απλώς έτσι λίγη παρέα να σου κάνουμε, λίγη συντροφιά να σου προσφέρουμε και να σου πούμε: «Ξέρεις κάτι; Εγώ σε καταλαβαίνω». Είμαι εκεί κοντά σου και σε νιώθω. Δεν μπορώ να σε βοηθήσω όμως και πάρα πολύ ουσιαστικά. Και μου απάντησες εσύ: «Δεν πειράζει, και αυτό βοήθεια είναι». Και σου είπα κι εγώ με ειλικρίνεια: «Συμφωνώ». Γιατί κι εγώ το έχω νιώσει αυτό στη ζωή μου. Οι άνθρωποι που με βοήθησαν πολύ δεν μου άλλαξαν τη ζωή Εεε... στα φαινόμενά της εξωτερικά, αλλά μου άλλαξαν το βλέμμα μου στη ζωή. Με βοήθησαν να τα δω τα πράγματα αλλιώς, μου συμπαραστάθηκαν, με στήριξαν, με άκουσαν, με αγάπησαν όπως ένιωθα, όπως ήμουν, όπως αισθανόμουν, δεν με απέρριψαν. Και αυτό για μένα ήταν πολύ μεγάλη βοήθεια. Είναι μεγάλη βοήθεια να νιώθεις αγάπη και ένα από τα χαρακτηριστικά της αγάπης είναι και αυτό, η κατανόηση, να σε καταλάβει κάποιος. Τώρα δεν ξέρω, σήμερα σε έχει νιώσει κανείς; Εσένα, ναι, σε έχει καταλάβει κανείς; Από το πρωί ως το βράδυ, σε ένιωσε; Μπήκε κάποιος μέσα στην ψυχή σου να πεις αυτό που λέει, ότι «με ξέρεις»; Να ξέρει τι έχεις, τι θέλεις, τι ζητάς, τη μοναξιά σου, τη λύπη σου, το κενό σου. Τα έχει καλύψει κανείς αυτά; Απογοητεύεσαι. Και αν αυτό δεν το έχεις νιώσει, σου δίνεται μια ευκαιρία να βαθύνεις και μέσα σου και να μάθεις να πλησιάζεις την πηγή της αγάπης, που είναι ο Θεός, ασχέτως αν άλλοι άνθρωποι σου δίνουν αυτή την αγάπη και την κατανόηση. Στρέψου στον Θεό. Πήγαινε στην πηγή. Δεν υπάρχει περίπτωση να σε απογοητεύσει η πηγή. Με τους ανθρώπους όσο κοντά και να έρθουμε, δεν μας βοηθά πάντα αυτό έτσι όπως το περιμένουμε. Και καμιά φορά πρέπει να κρατάμε και μια απόσταση από τους ανθρώπους. Δηλαδή να μην τους πνίγουμε κι εμείς, να μην τους καταπιέζουμε, να τους αφήνουμε και λίγο να ανασαίνουνε ελεύθερα και να μας αγαπάνε όταν θέλουν. Μη ζητάς δηλαδή τώρα να σ' αγαπάει κάποιος και σένα με το ζόρι, επειδή έτσι σου αξίζει, το δικαιούσαι, το απαιτείς. Δεν γίνεται με απαίτηση. Δηλαδή τώρα να μου πεις εμένα «Θέλω να μ' αγαπάς επειδή έτσι το θέλω εγώ». Ε, το καταλαβαίνεις έτσι, ότι δεν είναι ευγενικό να απαιτείς την αγάπη έτσι. Η αγάπη εμπνέεται. Έχεις, τι λέει, έλεγε ένας, τις κολόνες που είναι μέσα στην εκκλησία. Οι κολόνες είναι πολύ βασικές και στηρίζουν όλο τον ναό. Αλλά καμία κολόνα, λέει, δεν είναι πάνω στην άλλη. Δεν είναι κολλητή με την άλλη. Υπάρχει μια απόσταση. Υπάρχει μια ανάσα. Υπάρχει ένας αέρας. Υπάρχει ελευθερία. Αυτό είναι ωραίο να το ζεις αυτό. Άσε, λέει, ελευθερία στον άλλον, να νιώσει άνετα κοντά σου. Μη ζητάς, ας πούμε, να κολλήσει επάνω σου και να τον κάνεις ό,τι θέλεις, να τον έχεις του χεριού σου. Έτσι τον χάνεις τον άλλον, πνίγοντάς τον, καταπιέζοντάς τον. Να θυμάσαι τις κολόνες που κρατούν τον ναό, ενώ η μία είναι σε απόσταση από την άλλη. Να θυμάσαι, λέει, τη βελανιδιά και το κυπαρίσσι, που το ένα δεν μπορεί να μεγαλώσει στον ίσκιο του άλλου. Θέλει απόσταση, θέλει ανεξαρτησία, αέρα. Και όταν δίνεις αέρα στον άλλον, σ' αγαπάει. Όταν χαλαρώνεις μέσα σου και λες «Εγώ δεν θα γίνω ένα φόρτωμα στη ζωή μου, στον κόσμο». Είναι φόρτωμα να θες σώνει και καλά να φορτωθείς σε κάποιον, να σε καταλάβει. Αυτό δεν θα γίνει έτσι με φόρτωμα. Που σου λέω, δηλαδή τι σημαίνει τώρα να πας να πεις: «Κοίταξε, σήμερα ξανακατάλαβα ότι δεν με έχεις νιώσει. Θέλω να με νιώσεις». Δεν γίνεται αυτό έτσι. Δεν θα φορτωθείς σε κανέναν, γιατί και ο άλλος θέλει και αυτός την ηρεμία του, θέλει και αυτός την ησυχία του, θέλει την ανάπαυσή του, την ξεκούρασή του. Μόνο αν αυτά γίνουν με αγάπη είναι πάρα πολύ όμορφα. Με αγάπη θέλει ο άλλος. Θα γίνει και αυτό στη ζωή σου κάποτε. Θα γίνει. Θα αλλάξουν πάρα πολλά πράγματα. Στο υπόσχομαι, δεν σου λέω ψέματα. Μοιάζει τώρα σαν να φαίνεται σαν ψέμα. «Εσύ πού το ξέρεις ότι θα αλλάξει η ζωή μου;» Θα αλλάξει. Απλώς επειδή έχεις πληγωθεί, έχεις πληγωθεί μερικές φορές στη ζωή σου από διάφορα πράγματα, και επειδή πληγώθηκες, ΛΥΠΕΡΑΖΜΑ ένα μάθημα, ας πούμε, στη ζωή ότι «εγώ όλο πληγώνομαι». Δεν είναι έτσι. Μην το αποκλείεις, ας πούμε, ότι θα έρθουν και καλύτερες στιγμές στη ζωή σου, θα αλλάξουν τα πράγματα. Πληγώθηκες μια φορά, δυο φορές, τρεις, αλλά δεν σημαίνει ότι τα πράγματα δεν θα έρθουν και πιο χαρούμενα και πιο αισιόδοξα. Εγώ να σου δώσω ένα τριαντάφυλλο στο χέρι και την ώρα που σου το δίνω να σου ζητήσω και μια πολύ δύσκολη χάρη. Και ενώ σου δίνω το τριαντάφυλλο, σου ζητάω, ας πούμε, και λεφτά. Και εσύ απογοητεύεσαι. Και λες: «Και τότε το τριαντάφυλλο μου το έδωσε και αμέσως μου ζήτησε και λεφτά». Και πικραίνεσαι από τη σχέση μας και λες: «Μου έδωσε τριαντάφυλλο όχι επειδή με αγαπούσε, αλλά γιατί κάτι ζητούσε». Βγάζεις το συμπέρασμα αυτό, ότι «είδες; Το τριαντάφυλλο αλλού το πήγαινε». «Θέλει από μένα λεφτά». Και από τότε που εγώ σε απογοήτευσα, παράδειγμα, όποιος σου ξαναδώσει στη ζωή σου τριαντάφυλλο, θυμάσαι τον δικό μου τον καημό, τη δική μου την πίκρα που σε πότισα, και λες: «Τριαντάφυλλο; Τι, σου έδωσε τριαντάφυλλο; Κάτι θα θέλει κι αυτός, κάτι ζητάει». Επειδή απογοητεύτηκες, βγάζεις λάθος συμπεράσματα. Υπάρχουν άνθρωποι που δίνουν τριαντάφυλλα και δεν ζητούν τίποτα. Υπάρχουν άνθρωποι στη ζωή, υπάρχουν, που θα σ' αγαπήσουν πραγματικά, που δεν θα σε πληγώσουν επειδή πληγώθηκες, ας πούμε, κάποιες φορές. Δεν είναι πάντα έτσι η ζωή. Δεν μας πληγώνουν οι... Θα σε πληγώσουν και κάποιοι. Και εσύ έχεις πληγώσει. Και εγώ έχω πληγώσει και έχω πληγωθεί. Και θα το ξανακάνω και θα το ξαναπάθω. Όχι καυχόμενος, δεν το χαίρομαι. Αλλά έτσι είναι η ζωή, δηλαδή προσγειώσου, ταπεινώσου, κατάλαβε τον εαυτό σου και κατάλαβε τον κόσμο, τη ζωή, ότι έτσι κυλούν τα πράγματα. Δεν υπάρχουν τέλειες κοινωνίες. Βλέπεις, το Πάτερ ημών λέμε «Ελθέτω η βασιλεία σου». Παρακαλάμε γιατί δεν υπάρχει εδώ, σε αυτή τη γη, αυτή η τέλεια ζωή. Και λέμε «Θεέ μου, ας γίνει κι εδώ πέρα τέλεια η ζωή μας». Αυτό είναι αίτημα της προσευχής, είναι καημός, είναι προσδοκία. Ως πραγματικότητα όμως δεν το ζούμε τόσο τέλεια. Θυμάμαι ένα παιδί μια φορά στο σχολείο, του μίλησα, είχε έρθει από ένα άλλο ιδιωτικό, και σε ένα διάλειμμα το είδα έτσι μόνο του, καθόταν, και του λέω: «Πώς είσαι; Πώς περνάς το καινούργιο σου σχολείο; Πώς νιώθεις;» Και τρόμαξε. «Γιατί;» του λέω. Λέει: «Δεν μου έχουν συνηθίσει να μου μιλάνε εμένα στα διαλείμματα και όποτε μου μιλούσανε το κάνανε είτε για να με ανακρίνουνε είτε για να με μαλώσουν, είτε έτσι είχα μάθει εγώ σε ένα σχολείο που πήγαινα».» Λέω: «Δηλαδή, συγγνώμη, δεν μπορεί κανείς να σου πει καλημέρα, πώς είσαι, χωρίς να πηγαίνει το μυαλό σου ότι θέλει να σε μαλώσει ή να...» «Όχι», λέει, «εγώ το έχω συνδυάσει έτσι». Όπως έχουμε συνδυάσει, ας πούμε, στο σχολείο το γραφείο του λυκειάρχη μερικές φορές. Στα παιδιά, όταν πάνε, λέει: «Σε θέλει ο λυκειάρχης». «Ωχ», λέμε το πρώτο, «ωχ, τι έκανα;» Μερικές φορές δεν σε θέλει για τίποτα κακό, σε θέλει να σου πει, ας πούμε, συγχαρητήρια. Ναι, εγώ ξέρω ανθρώπους έτσι, καθηγητές, λυκειάρχες, που καλούν τα παιδιά να τους πούνε ότι «είμαι πολύ ευχαριστημένος με τη μέχρι τώρα πορεία σου. Πάρε και μια καραμέλα». «Καραμέλα; Ωχ, τι έχει η καραμέλα;» «Έλα, παιδί μου, δεν έχει τίποτα η καραμέλα». «Γιατί μου έχει πει η μάνα μου ότι οι καραμέλες κρύβουν πάντα...» Δεν κρύβει κάθε καραμέλα κάτι ύποπτο. Όντως κάποιοι παρασύρουν με ύποπτους τρόπους που φαίνονται ευγενικοί, αλλά δεν είναι έτσι όλη η ζωή. Τότε πλέον είναι σαν να παραδεχόμαστε ότι χάθηκε τελείως η αγάπη από τη ζωή, όλα είναι δραματικά και δεν υπάρχει πουθενά γλυκύτητα, πουθενά δεν υπάρχει αθωότητα. «Δεν μπορεί να μου μιλάς αθώα, σίγουρα το μυαλό σου είναι πονηρό, κάτι σκέφτεσαι για μένα». Εντάξει, έχεις δικαίωμα να πιστεύεις ό,τι θέλεις και να κάνεις τη ζωή σου όσο πιο δύσκολη και πολύπλοκη θέλεις και αμυντική, να αμύνεσαι συνέχεια, να έχεις απέραντη καχυποψία. Αυτός είναι ο λόγος όμως που έχεις μείνει πίσω και στο άλλο θέμα που μου είχες πει, ότι δεν παντρεύεσαι εύκολα γιατί απογοητεύτηκες κάποιες φορές με τα θέματα αυτά της αγάπης, του έρωτα κλπ., και έβγαλες ένα συμπέρασμα πάλι λανθασμένο και λες: «Δεν υπάρχει αγάπη στον κόσμο, δεν υπάρχει καθαρή καλοσύνη, στοργή, τρυφερότητα, αφοσίωση. Όχι, δεν υπάρχει. Εγώ έχω πείρα». Σε διαψεύδω; Αφού έχεις περάσει τόσα από όλα, τι θα σου πω εγώ, ότι λες ψέματα; Όντως έχεις απογοητευτεί, όντως πληγώθηκες από αυτόν, ναι, και εσύ από αυτήν όντως πληγώθηκες. Αλλά δεν σημαίνει ότι χάθηκε η αγάπη από τον κόσμο. Υπάρχει κάποιος, υπάρχει κάποια που θα σε αγαπήσει χωρίς να σε μαχαιρώσει πισώπλατα, δόλια, ύπουλα. Όχι, δεν είναι όλοι οι άνθρωποι έτσι. Όντως πόνεσες. Ε, ωραία, θα ωριμάσεις κι εσύ όπως πόνεσαν και τόσοι άλλοι άνθρωποι. Έκλαψες κι εσύ. Το κλάμα σου να μαλακώσει την ψυχή σου. Το κλάμα μαλακώνει, εσένα σε σκληραίνει, σε πεισματώνει. Αυτό είναι από τον εγωισμό. Σκέψου λίγο λογικά και μάθε να εμπιστεύεσαι. Εμπιστεύσου. Το παρελθόν σε απογοήτευσε, αλλά στο μέλλον θα έρθουν ωραίες μέρες. Μάθε να εμπιστεύεσαι λίγο τους ανθρώπους. Να εμπιστεύεσαι. Αμέσως το μυαλό σου πηγαίνει στο κακό, ότι σιγά, ποιον να εμπιστευτείς σήμερα. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που θα μπορούσες να εμπιστευτείς και να ακουμπήσεις επάνω τους. Τι έγινε αν θα μοιάζεις λίγο σαν να πετάς στα σύννεφα, σαν να είσαι από άλλη εποχή; Ε, και τι έγινε; Δηλαδή η σημερινή εποχή είναι η καλύτερη του κόσμου; Ας είμαστε από άλλη εποχή, αν αυτό μας ξεκουράζει στην ψυχή. Και αν ξαναγίνεις και λίγο θύμα, ε, και τι έγινε; Τα θύματα είναι τόσο αξιαγάπητα πλάσματα. Δηλαδή ένας που έχει γίνει θύμα και έχει γίνει, ας πούμε, το κορόιδο μιας υποθέσεως, τον αγαπάνε νομίζω όλοι και λένε: «Βρε, τι τράβηξες, βρε, τι ψυχούλα, τι έπαθες; Σοβαρά, έτσι σου φέρθηκε;» Οπότε γίνεσαι πάλι αγαπητός σε κάποιους, στο Θεό. Με τον εαυτό σου τα βρίσκεις, γιατί είναι ωραίο, ας πούμε, να κλαις επειδή είσαι αδικημένος παρά να κλαις επειδή αδίκησες τους άλλους. Είναι το κλάμα του αθώου αυτό και είναι ωραίο να κλαις ενώ είσαι αθώος. Αθώος, ας πούμε, λένε λόγια για σένα που δεν ισχύουν και πικραίνεσαι. Αυτό παθαίνεις, γίνεσαι ακόμα πιο άγιος. Μάθε τα όλα αυτά, ψάξε κάτι καλό στους άλλους, ψάξε κάτι καλό και θα το βρεις. Και σε εμένα, ας πούμε, θα μπορούσες να βρεις πολλά άσχημα και μερικά καλά πάλι μπορείς να τα βρεις αν ψάξεις και αν θελήσεις. Το θέμα είναι πώς έχεις εκπαιδευτεί να ψάχνεις. Τι κασέτες, ας πούμε, παίζουν στο μυαλό σου από τα παιδικά σου χρόνια; Σου βάλανε κασέτες μέσα να παίζουν, σου λέγανε: «Ο κόσμος είναι κακός, η κοινωνία είναι απατηλή, άτιμη κοινωνία, δεν έχει σεβασμό σε κανέναν, θα σε πατήσουνε». Τα πράγματα σκέφτεσαι, έτσι μεγάλωσες, το έζησες και λίγο, δεν λες ψέματα, αισθάνθηκες ότι είναι αλήθεια. Αλλά δεν είναι όλη η αλήθεια, είναι ένα μέρος αυτό της κοινωνίας. Πολύ ωραίες γωνιές του παραδείσου σε αυτή τη γη, υπάρχει αγάπη σε αυτή τη γη, υπάρχουν άνθρωποι. Μην σταματάς να εμπιστεύεσαι. Λες: «Πώς θα το κάνω; Πώς γίνονται όλα αυτά;» Γίνονται προσπαθώντας, δεν υπάρχει μια συνταγή. «Πώς θα μάθω να αγαπώ τους άλλους;» Αγαπώντας τους, έτσι θα το μάθεις. Αγαπάς. Μαθαίνεις να αγαπάς όταν αγαπάς. Τρώγοντας έρχεται η όρεξη. Κάνεις προσευχή και μαθαίνεις την προσευχή. Ξεκινάς να αγαπάς και μαθαίνεις να αγαπάς. Όταν λοιπόν σε ρωτήσω πώς θα μάθεις να αγαπάς, θα μου απαντήσεις αυτό: αγαπώντας. Και αγαπώντας θα πει θα κάνω και λάθη και θα αποτύχω και θα πικράνω και θα πικραθώ. Και ποια είναι η λέξη που περιγράφει όλα αυτά; Στην εκκλησία το λέμε για αυτούς που ζουν στα βουνά και στις σπηλιές, τους λέμε ασκητές. Γιατί λέγονται ασκητές; Γιατί κάνουν άσκηση. Και τι θα πει άσκηση; Επανάληψη, δοκιμή, ξανά, ξανά, ξανά. Η αγάπη θέλει άσκηση, δηλαδή επαναληπτικότητα. Θα ξαναδοκιμάσω. Και όπως ήσουνα μικρός και μικρή και έγραφες το Α, για πρώτη φορά στη ζωή σου πήρες το στυλό και το μολύβι και δεν ήξερες ούτε καν πώς να το πιάσεις. Και έβαζες όλα σου τα δάχτυλα, έβαζες, τράβωνες κάπως στα χέρια, γινόσουνε. Αν θυμάσαι, και έγραφες εκεί πέρα με το ζόρι ένα γράμμα. Και τώρα εκείνα τα γράμματα που τότε δεν μπορούσες ούτε να τα δεις, τόσο άσχημα ήταν, ξανά και ξανά και ξανά, άσκηση αυτό θα πει. Κάνε τις ασκήσεις σου, επανάληψη, και τώρα μαθαίνεις και γράφεις και μπορείς και γράφεις. Αυτό θα το περάσουμε και σε αυτό το μάθημα της αγάπης. Μάθε λοιπόν να ασκείσαι, να μπορείς σιγά σιγά να αγαπάς. Να βγάζεις από τον άλλον, αν μπορείς, τον οποίο θέλεις να εμπιστευτείς, βγάζε του ωραία στοιχεία της προσωπικότητάς του. Δηλαδή μην του βγάζεις, μην τον έχεις πάρει για αποτυχημένο, γιατί άμα εσύ εμένα με αντιμετωπίζεις, για παράδειγμα, σαν αποτυχημένο, θα ανταποκρίνομαι κι εγώ στο φέρσιμό σου. Δε θα μου βγάζει ελπίδα το βλέμμα σου, για να μου ξυπνήσει μέσα κι εμένα λίγο κουράγιο, λίγη αισιοδοξία, να κάνω κάτι καλύτερο. Τόνωσε τον άλλον λίγο. Του φερθείς με βάση αυτό που είναι, αλλά με βάση αυτό που μπορεί να γίνει. Δηλαδή έχεις το παιδί σου, ας πούμε, που είναι μαθητής, δεν παίρνει μεγάλους βαθμούς. Άμα το αντιμετωπίζεις σαν ένα αποτυχημένο παιδί, είναι σαν να του δίνεις μια επιγραφή στο μέτωπό του και γράφει αυτή η επιγραφή: «Σε θεωρώ αποτυχημένο. Γι' αυτό σου μιλάω έτσι». Πώς; Περιφρονητικά. Περιφρονητικά, υποτιμητικά, απαξιωτικά, σ' έχω στο περιθώριο. Αυτό είναι ποτέ δυνατό να το ξυπνήσει το παιδί; Να του δώσεις λίγο τόνο ή λίγη ενθάρρυνση. Θέλει τον καλό το λόγο, να του φερθείς ελπίζοντας σε μια αλλαγή, και έτσι θα το κάνεις καλύτερο τον άνθρωπό σου. Τονώνοντας. Μια τόνωση. Και μια τόνωση είναι, ας πούμε, και ένα κομπλιμέντο που θα πεις σε κάποιον. Κομπλιμέντο στη γυναίκα σου. Έλεγε ένας στη γυναίκα του: «Πω ρε παιδί, αν δεν είχαμε σένα, θα είχε βρωμίσει όλο αυτό το σπίτι. Τι είσαι εσύ!» Διαμάντι είσαι, θησαυρός είσαι. Τι θα τρώγαμε σήμερα χωρίς εσένα που έκανες τόσο ωραίο φαγητό; Τι είπα τώρα, ας πούμε; Αυτό που είπα δεν είναι καθόλου εκκλησιαστικό, θεολογικό, δεν της είπα κάποια διατύπωση από την Αγία Γραφή, θα λέγαμε. Είναι όμως πάρα πολύ αγιογραφικό, είναι η αγάπη, είναι η ενθάρρυνση. Είναι αυτό που είπε ο Κύριος στη Σαμαρίτιδα, την Αγία Φωτεινή, χωρίς να της πει φυσικά ότι σου κάνω κομπλιμέντο. Αλλά της είπε: «Δώσ' μου λίγο νερό, δώσ' μου λίγο νερό». «Γιατί να σου δώσω νερό;» «Γιατί θέλω να σε τιμήσω. Γιατί είσαι μια γυναίκα, γιατί είσαι ωραία, γιατί είσαι καλή, γιατί για μένα αξίζεις». Πίσω από αυτή τη φράση κρύβεται μια τόνωση σε αυτή τη γυναίκα. Και αυτό ανεβάζει το ηθικό της και της... Έλεγε μια γυναίκα: «Εμένα, λέει, όταν ο άντρας μου πει έναν καλό λόγο, για μια βδομάδα μετά πετάω, χαίρομαι». Και για τον άντρα ισχύει αυτό. Μια καλή κουβέντα. Βλέπεις το παιδί γράφει μια άσκηση και θέλει να του πεις μια καλή λέξη, να του ανεβάσεις λίγο το ηθικό. Το καταλαβαίνεις; Δηλαδή πάντα θα τα έχουμε ανάγκη αυτά, πάντα. Και να γεράσεις θα έχεις ανάγκη αυτή την καλή κουβέντα, μια καλή λέξη να σου πει κάποιος, μια καλή κουβέντα. Έρχονται άνθρωποι να με χαιρετήσουν στην Εκκλησία, παππούδες, γιαγιάδες, και με κοιτούν στα μάτια, που εγώ είμαι παιδί τους, ας πω, και δεν αξίζει από μένα να περιμένουν κάτι, από μένα, αλλά μια καλή κουβέντα. Και της λέω: «Τι καλή που είστε! Τι καλή γιαγιά που είστε! Σας χαίρομαι. Κάντε υπομονή στον αγώνα σας». Και λέει: «Αχ, μου είπε μια καλή κουβέντα ένας πατέρας μου». Αυτό, μια καλή κουβέντα. Δεν ξέρεις πόσο ο άλλος μπορεί να το πάρει αυτό. Και να τρέχει μετά, να πετάει. Να τρέχει με τετάρτη. Βασίλη, εσύ δεν έχεις ανάγκη από καλές κουβέντες, παιδάκι μου. Εσύ έχεις τόση ωραία... Είσαι τόσο φοβερός στη μουσική και τόσο ωραία αυτά που γράφεις και τραγουδάς, και τα CD που βγάζεις και οι ψαλμωδίες που λες. Τι να σου πω τώρα; Τόσα σου είπα βέβαια, αλλά δεν πειράζει. Στα είπα με ωραίο τρόπο. Λοιπόν, να λέμε τον καλό το λόγο. Όντως δεν το έχεις ανάγκη, Βασίλη, και το αποδεικνύεις ότι δεν έχεις ανάγκη να ακουστείς, αλλά εγώ θέλω να σε ευχαριστήσω γιατί το νιώθω ότι το αξίζεις. Και εσύ τώρα νιώθεις την ανάγκη να το αποδείξεις. Εντάξει, απόδειξέ το. Το κατάλαβες αυτό που είπα πριν με αφορμή και αυτή την όμορφη μουσική του Βασίλη Χατζηνικολάου; Ότι ο καλός ο λόγος, η καλή αυτή στάση στον αδερφό μας κάνει τη ζωή τόσο εύκολη και τόσο χαρούμενη και τόσο αναπαυτική, χωρίς να θες κάτι το συναρπαστικό, ας πούμε, να κάνεις, να πάρεις ένα φοβερό έπιπλο, ένα καταπληκτικό χαλί, ένα ωραίο κλιματιστικό για να πεις ότι η ζωή μου μεταμορφώθηκε. Μεταμόρφωση είναι και αυτό, η τόνωση, η ενθάρρυνση, η αίσθηση ότι ο άλλος για τον άλλον αξίζει, έχεις κάτι να πεις μέσα στην ψυχή του. Μια φορά μίλαγα σε μια εκκλησία και δεν είπα κάτι το ιδιαίτερο, απλά τους είπα δύο πράγματα, αλλά κάποιος, επειδή με ήξερε και είχε έρθει από μακριά να με δει και επειδή με αγαπούσε χωρίς να με ξέρει, έτσι, από αυτά που λέμε εδώ μαζί, άρχισε να χειροκροτάει. Και λέω, κοίτα να δεις πώς νιώθεις. Αισθάνθηκα μέσα μου, πιο πέρα από τον εγωισμό που μπορεί να πεις εσύ, τι αισθάνθηκα; Αλλά αισθάνθηκα και την αίσθηση της αγάπης. Ότι σε αγαπάει, έστω από όλο το εκκλησίασμα, ένας άνθρωπος, σου εκδηλώνει τόσο έκδηλα, τόσο δυναμικά, τόσο φανερά την αγάπη του. Αυτό σου δίνει μια τόνωση. Μπορεί να μην το έχει ανάγκη κάποιος να λέει, ας πούμε, εγώ ξέρω ότι είμαι αδύναμος και αμαρτωλός και τα λοιπά, αλλά τελικά όλοι το έχουν ανάγκη, τον καλό το λόγο, την αίσθηση της αγάπης πάνω απ' όλα μέσα από αυτόν τον καλό το λόγο. Τη Μεγάλη Εβδομάδα, το παράπονο του Χριστού που λέει: «Λαός μου, τι εποίησα και τι μοι ανταπέδωκας; Αντί του μάννα χολήν, αντί του ύδατος όξος». Λαέ μου, τι σου έκανα, λέει, εγώ και τι μου κάνεις εσύ; Και τι μοι ανταπέδωκας; Και θα πει κανείς, δηλαδή συγγνώμη, εσύ τώρα Θεός, αν και είσαι Θεός, θες να σου ανταποδώσουμε; Δηλαδή έχεις και εσύ ανάγκη να σου ανταποδίδουμε; Λέει: «Δεν έχω ανάγκη, βρε παιδιά, τον έπαινό σας. Εμένα με δοξολογούν τα εκατομμύρια των αγγέλων συνέχεια, ακούραστα. Έχω ανάγκη όμως να νιώσω την αγάπη σας». Μέσα από τον έπαινο βγαίνει η αγάπη. Μέσα από το χειροκρότημα που αυτός έκανε στην εκκλησία, εγώ ένιωσα ότι αυτός ο άνθρωπος με αγαπάει. Και εννοείται ότι δεν ντρέπομαι να σου πω ότι χαίρομαι που με αγαπάει αυτός ο άνθρωπος. Και με αναπαύει που με αγαπάς κι εσύ. Ποιος δεν χαίρεται να τον αγαπούν; Δηλαδή τι, θα έπρεπε να χαίρομαι να με μισείς; Μίσος είναι θάνατος, είναι δηλητήριο. Ποιος χαίρεται να πίνει δηλητήρια; Άλλο όμως εσύ να αγαπάς και ο άλλος να μη σε αγαπάει. Εκεί θα το αντέξεις και θα πεις: «Κύριε, αυτό το επιτρέπεις, θα το αντέξω, εγώ δεν φταίω». Αλλά πάλι εγώ θα βγάλω αγάπη ως προσπάθεια. Για να μην δηλητηριαστώ, η λύση είναι να μην μπω στο παιχνίδι αυτό του μίσους. Εγώ θα πρέπει να σε αγαπώ, με κατηγορείς εσύ, εγώ θα πρέπει να λέω καλά λόγια για σένα, να ερμηνεύω καλά τη συμπεριφορά σου, να μεταφράζω καλά το λεξιλόγιό σου. Μου φαίνεται κινέζικος ο τρόπος που μιλάς, αλλά εγώ θα βρω τα κινέζικα να τα κάνω αγγελικά, να τα κάνω σε γλώσσα που μπορώ να καταλάβω και εγώ και οι άνθρωποι, να μην δεχτώ για σένα το κακό. Και ας το βλέπω ότι μου βγάζεις κακία. Ε, μου λέει, τώρα αυτά είναι πολύ δύσκολα και ψιλά γράμματα. Ψιλά γράμματα είναι, γιατί τα χοντρά τα διαβάσαμε. Τώρα να δούμε και λίγο τα ψιλά. Να κάνουμε και κάτι περισσότερο. Αν μπορούμε. Αν δεν μπορούμε, τι είπα; Θα κάνουμε το άλφα και θα είναι πάλι έτσι που δεν θα βλέπετε. Ε, δεν πειράζει. Αύριο ξανά. Μεθαύριο. Θα δοθεί κι άλλη ευκαιρία. Θα δοθεί κι άλλη ευκαιρία. Πόσες ευκαιρίες; Ε, οι ευκαιρίες, ας πούμε, 100 ετών, γι' αυτό ζούμε. Έτσι δεν είναι; Δηλαδή η ζωή είναι πολύ μικρή, θα πει κανείς, να τη ζήσεις, αλλά είναι αρκετή για να καταλάβεις ότι αξίζει να αγαπάς σε αυτή τη ζωή. Δεν είναι μικρή γι' αυτό το σκοπό, δεν είναι μικρή, είναι αρκετή. Είναι μικρή γιατί θες να ζεις αιώνια και σου λέει ο Θεός και η ζωή ίδια, τα γεγονότα, το κορμί σου, η φθορά, λέει δεν μπορείς αιώνια. Να κάνω πολλά πράγματα, δεν μου φτάνουν 100 χρόνια. Και λέει ο Θεός: «Αυτό το βασικό το προλαβαίνεις. Προλαβαίνεις». Μα ποιο είναι το βασικό; Βασικό είναι να αγαπάς, να μάθεις να αγαπάς, να γίνεις αγάπη, και αυτό το μαθαίνεις και σε 6 χρόνια και σε 7 και σε 10. Αν μάθεις να αγαπάς, όσα χρόνια και αν ζήσεις, ευτυχισμένος θα είσαι. Αυτό σκέψου, τα αυτά σε παρακαλώ, και σταμάτα να πληγώνεις αυτούς που αγαπάς. Το παθαίνεις. Μαλώνουμε μερικές φορές ανθρώπους που αγαπάμε κατά βάθος. Γιατί ποιος μπορεί να πει ότι δεν αγαπάει, ας πούμε, ποια γυναίκα μπορεί να πει ότι δεν αγαπάει τον άντρα της; Και όμως αυτόν τον άντρα τον οποίο αγαπάει, τον αγαπάς. Δεν είναι δυνατόν να μην τον αγαπάς. Γιατί αν τώρα σου μαθαίνανε ότι κάτι έπαθε, ότι κάπου πήγε και χτύπησε, οτιδήποτε κακό σκεφτείς, ας πούμε, δεν νιώθεις καλά. Ε, όμως αυτόν που κατά βάθος τον αγαπάς, του μιλάς και τον πικραίνεις και τον πληγώνεις πάρα πολύ. Πάρα πολύ. Δεν μπορώ να το καταλάβω αυτό και το έλεγα και σε κάποιον. Και ο άντρας της κάνει το ίδιο. Πληγώνει τη γυναίκα την οποία αγαπάει. Πώς το κάνεις αυτό δηλαδή; Πώς μπορείς και πληγώνεις τον άνθρωπό σου, τον οποίο μετά από λίγα χρόνια θα τον στερηθείς; Και εσύ, και αυτός θα στερηθεί εσένα, και αυτή θα στερηθεί εσένα. Και θα φύγουμε, και όταν ο ένας στερηθεί τον άλλον... Αυτό έλεγα σε ένα ζευγάρι. Ήρθαν μπροστά και μου λέγανε ότι τσακωνόμαστε, η οικογένειά μας και αυτά. Και λέω, βρε παιδιά, κοιτάξτε, ένα από όλα αυτά θα γίνει: ή εσείς θα με πάτε όταν πεθάνω και θα με συνοδεύσετε, ή εγώ θα συνοδεύσω εσένα, λέω στη γυναίκα, με τον άντρα σου και θα κλαίμε για σένα, ή εγώ με τη γυναίκα θα συνοδεύω εσένα, λέω στον άντρα, και θα σε πάμε. Και θα λέμε, πω πω, αν ζούσε... Θυμάσαι, θα λέει η γυναίκα, τι του έκανα, πάτερ, του άντρα μου; Ναι, τώρα που ζει, τώρα που ζει βγάλε αγάπη. Γιατί θα έρθει μια στιγμή που θα χωρίσουμε από αυτή τη ζωή. Δεν θα είμαστε και για πάντα μαζί. Δηλαδή, ας εκτιμήσουμε την αξία ο ένας του άλλου. Έχουμε αξία. Πώς δεν έχουμε; Αφού είμαστε Έχουμε μέσα μας τη σφραγίδα του Θεού, το φιλί, το θεϊκό στην καρδιά μας. Δεν αξίζει ο άλλος; Πώς δεν αξίζει; Θα έρθει η στιγμή που θα αναθυμηθείς αυτά που σου λέω και θα λες... φέρθηκα καλά. Ρώτα όταν πας να μιλήσεις, ρώτα μέσα στο μυαλό σου: Αυτό που θα πω τώρα βγάζει αγάπη; Αυτό που θα πω, μήπως είναι καλύτερο να το κλείσω το στόμα μου, να σιωπήσω; Μήπως είναι καλύτερο; Μήπως αν δεν πω πολλά θα είναι καλύτερα; Ας μην μιλήσω, ρε παιδιά. Άσ' το, να μην το πω. Κλείσ' το το στόμα σου, κλείσ' το πια. Έλεγε ένας «βούλωσέ το», έλεγε στον εαυτό του. Στον εαυτό του το λέει, «βούλωσέ το», δηλαδή βούλωμα, βάλ' το, κλείσ' το, κλείσ' το. Πόσες φορές λόγια, μια λεξούλα, όσο μικρή κι αν είναι, είναι ικανή να φέρει το ξεχείλισμα στο ποτήρι. Μια λέξη. Παρέες, δεκαετιών φιλίες, διαλύονται από μια κουβέντα που η μια φέρνει την άλλη και βγάζουμε από μέσα μας πράγματα που δεν είναι η αλήθεια του εαυτού μας. Δηλαδή θα μου πεις τώρα, τι, ψέματα είναι και αυτά που λέμε, αφού όντως... η αντιφατικότητά μας. Αντιφατικά πλάσματα, δηλαδή έχουμε και αγάπη, έχουμε και κακία, έχουμε και μίσος, έχουμε και ο άλλος, ας πούμε, λέει «και να σε δω να πεθαίνεις, εγώ θα χαρώ». Το λέει, την ώρα που το λέει το νιώθει και την ώρα θυμώνει, αλλά δεν εννοεί να πεθάνει, εννοεί να φύγεις λίγο από τη μέση, δηλαδή θέλω λίγο να ησυχάσω από την παρουσία σου, με κούρασες, δεν εννοεί το θάνατο όμως. Είμαστε κακοί, αλλά έχουμε και αγάπη, είμαστε και καλοί. Είναι αυτό που έλεγε ο Απόστολος Παύλος, ότι ζω μέσα μου δυο πράγματα, παλεύω με το καλό, παλεύω με το κακό, θέλω και το ένα, θέλω και το άλλο. Πώς είμαι έτσι; Μην στενοχωριέσαι, κι εσείς έτσι κι εγώ είμαι έτσι, και ο άνθρωπός σου είναι έτσι. Ε, άρα τι μας λείπει; Η αυτογνωσία και η αγάπη, γιατί έχουμε κοινά προβλήματα, έχουμε κοινές αδυναμίες. Αυτές οι αδυναμίες είναι καλά Είχαν πάρει σε βίντεο μια καθηγήτρια η οποία αγαπούσε πάρα πολύ τους φοιτητές της, ήταν πολύ συνεπής, και τραβήξαν βίντεο για να κάνουν μια έρευνα πώς κάνει το μάθημα και πώς διδάσκει. Και παρατήρησαν μετά, και αυτή έπεσε από τα σύννεφα, δεν το είχε καταλάβει ενώ το έκανε, έκανε συνέχεια παρατηρήσεις, αρνητικά σχόλια, υποτιμητικά λόγια κλπ. σε φοιτητές και φοιτήτρες τους οποίους εκτιμούσε πάρα πολύ κατά βάθος. Και στο τέλος είπαν: «Κοίτα πόσα είπες σ' αυτό το παιδί, κοίτα πόσες φορές το κοίταξες στραβά, κοίτα αυτό πόσες φορές τον διάκοψες απότομα. Γιατί το κάνεις αυτό;» Και λέει: «Το πιστεύετε; Αυτά τα παιδιά είναι αυτά που αγαπώ περισσότερο». Τότε γιατί τα μαλώνεις έτσι; Τι απαιτείς από τον άλλον, ας πούμε, μια τελειότητα την οποία δεν μπορεί να φτάσει πάντα με αυτόν τον τρόπο; Δήθεν να τα κάνω καλύτερα, μα δεν γίνονται καλύτερα έτσι. Το κάνεις δήθεν για να βοηθήσεις τον άλλο να γίνει καλύτερος δεν γίνεται έτσι, γιατί όταν αγαπάς τον άλλον τον εξυψώνεις, δεν τον μειώνεις. Δεν μπορεί κανείς να πει «ξέρεις τι; Σε μειώνω επειδή σε αγαπάω, σε εξευτελίζω επειδή σε αγαπάω». Μπερδεύουμε μερικές φορές τα ασκητικά που διαβάζουμε γιατί τα παίρνουμε σαν φωτογραφική μηχανή, σαν να έχουμε μια μηχανή, τραβάμε φωτογραφία τι έκανε ο τάδε ασκητής στον τάδε ασκητή και λέμε «αφού κι αυτός έβρισε τον άλλον για να τον κάνει άγιο, θα αρχίσω κι εγώ να βρίζω, θα αρχίσω κι εγώ να εξευτελίζω και αφού ο πάτερ τάδε είπε “φύγε από εδώ, βρωμόσκυλο” στον υποτακτικό του, θα το πω κι εγώ στο παιδί μου». Είναι το ίδιο; Αυτό που σου είπα ισχύει. Δηλαδή υπάρχουν περιστατικά στο Γεροντικό, στους βίους των Αγίων και αλλού που λέει ότι ο τάδε είδε τον συνάνθρωπό του εκεί πέρα, άρα και του μίλησε απότομα για να τον ταπεινώσει, να τον εξαγιάσει κλπ. Ναι, αλλά δεν έχουμε τις προϋποθέσεις και δεν έχουμε δει όλο το πακέτο αυτής της συμπεριφοράς. Ποιο; Ότι αυτός πριν μιλήσει έτσι απότομα άλλες φορές είχε βγάλει και αγάπη. Είχε δείξει με τα μάτια του ότι εγώ για σένα έχω αναλάβει την ευθύνη της ζωής σου με σοβαρότητα, με υπευθυνότητα, προσεύχομαι για σένα. Και αυτό που είπα τώρα, δεν μίλαγαν μόνο έτσι απότομα οι Άγιοι σε κάποιους για να τους ταπεινώσουν, αλλά έκαναν πολύ θερμή προσευχή κιόλας. Δηλαδή τους τύλιγε η αγάπη της προσευχής τους, τους τύλιγε αυτή η αγάπη και μετά το χαστούκι που έδιναν έπεφτε πιο απαλά. Γιατί υπήρχε αυτό το φίλτρο της αγάπης, αυτό το μαξιλαράκι, ας πούμε, που δεν χτύπαγε ο άλλος να τον διαλύσεις. Αυτό που δεν κάνουμε εμείς. Εμείς κρατάμε μόνο τα φαινόμενα. Τι κάνανε οι Άγιοι εξωτερικά, να κάνουμε και εμείς. Μα έτσι θα γίνεις άγιος, παίρνοντας ένα ραβδί και χτυπώντας τον κόσμο; Δεν θα αγιάσεις, έτσι θα κάνεις τους άλλους, βέβαια, να αγιάσουν, να αντέξουν. Σαν τον Διοκλητιανό, λέω, που έκανε πολλούς να αγιάσουν, αλλά ο ίδιος δεν αγίασε. Έστειλε πολλούς στον Παράδεισο, αλλά αυτός δεν πήγε, γιατί ήταν τύραννος στις εντολές που έδωσε. Το καταλαβαίνεις αυτό; Ανέβαζε τον άλλον, μην τον εξευτελίζεις. Πώς μιλάς έτσι μερικές φορές στη γυναίκα σου, ας πούμε; Του λέει: «Αφού είμαι τόσο χάλια, όπως λες, και τόσο άχρηστη, γιατί με πήρες;» Αλλά δεν του το είπε ειρωνικά ούτε τον έβρισε, απλώς πονεμένη ήταν στο τέλος από τα τόσα που της έσερνε και την έβριζε και της έλεγε διάφορα διάφορα. Αυτή ταπεινώθηκε μέσα της και λέει: «Είμαι όλα αυτά που λες; Τότε γιατί με πήρες, αφού είμαι τόσο άχρηστη; Τι με πήρες;» Και αυτός έμεινε, λέει, «τι να απαντήσω; Δίκιο έχει. Γιατί τότε που την πήρα δεν έβλεπα τέτοια πράγματα, γιατί δεν έχει τέτοια πράγματα. Τώρα τα βλέπω επειδή κι εγώ έχω γίνει πιο σκληρός, επειδή βαρέθηκα, επειδή συνήθισα, επειδή δεν έχω μάθει να βαθαίνω στη σχέση της αγάπης, αλλά κοίταζα μόνο επιφανειακά πράγματα και εξωτερικά, που αυτά, αν δεν υπάρχει και παράλληλη ψυχική ανάπτυξη, δεν φτάνουν αυτά». Κατάλαβες; Τι με πήρες τότε, αν είμαι τόσο για πέταμα, αν είμαι τόσο για φτύσιμο; Δεν είναι, δεν είναι έτσι η γυναίκα σου, ούτε εσύ είσαι έτσι, γιατί τώρα το δάκρυ, ας πούμε, που στάζεις από τα μάτια σου, και αυτό δεν το λέω πάλι εγώ, μου το είπες εσύ και τώρα το βλέπω, λοιπόν, το να στάζεις ένα δάκρυ από τα μάτια σου δείχνει ότι μέσα σε αυτό το κορμί κατοικεί μια καρδιά ευαίσθητη. Αν ήσουν, ας πούμε, παλιάνθρωπος, δεν θα έκλαιγες ποτέ, δεν θα μπορούσες. Ο άνθρωπος που μπορεί να στάξει έστω ένα δάκρυ σε αυτόν τον πλανήτη έχει αισθήματα. Ο άγγελός του θα το ψάξει αυτό το δάκρυ να το βρει, να το σώσει, έστω αυτό το δάκρυ να μαλακώσει τη σκληροκαρδία του. Μάθε να αλλάζεις. Μάθε να μπαίνει φως στην ψυχή σου. Αυτά που ακούς τώρα μπορεί να σκεφτείς λίγο μερικά πραγματάκια. Να μεγαλώσει η καρδιά σου, να πλατείνει ο νους σου, να αφήσεις λίγο το φανατισμό σου. Μην είσαι φανατικός. Εγώ να σου πω κάτι, και μόνο που μπορείς και ακούς αυτή την κουβέντα που κάνουμε μαζί, το πιστεύω αυτό που λέω, αυτή η κουβέντα που κάνουμε μαζί δείχνει ότι δεν είσαι φανατικός. Γιατί μπορεί να μου πεις διάφορες κατηγορίες, για μένα τώρα λέω, αλλά αυτό το πράγμα παρακαλώ το Θεό να μην το έχω. Ποιο; Να μην έχω φανατισμό σε αυτά που θα πω. Προσπαθώ να μην είμαι φανατικός και ξέρεις πώς το καταφέρνω αυτό; Όταν εσύ μου μιλάς, θέλω να σε ακούσω, θέλω να σε καταλάβω. Είναι πολύ εύκολο να μην είσαι φανατικός, απλώς να είσαι ανοιχτός στους ανθρώπους, να δέχεσαι τον άλλον τι θα σου πει και λέω «πες μου, θέλω να καταλάβω τι λες» και να κλείσω το στόμα μου, να ανοίξω τα αυτιά μου, την καρδιά μου, την ψυχή μου και να θελήσω να σε καταλάβω χωρίς φανατισμό, να μπω λίγο μέσα σου, στην ψυχή σου, στη νοοτροπία σου, να φανταστώ πώς θα ήμουν εγώ αν ήμουν στη θέση σου. Δηλαδή, όταν μου έλεγε ένας πόσος ενθουσιάζεται, ας πούμε, στο γήπεδο ή πώς τρελαίνεται να ακούει μουσική και να χτυπιέται, να χορεύει, εμένα αυτό προσωπικά, ας πούμε, δεν το καταλαβαίνω γιατί δεν το ζω, αλλά όταν μου το είπε, ήθελα. Είναι και αυτός ένας τρόπος να μάθεις να αγαπάς, να προσπαθείς να καταλάβεις τον άλλον, να βγάλεις λίγο το κόλλημα του μυαλού σου που είσαι φανατικός και λες «εγώ αυτό αποκλείεται να το δεχτώ». Ναι, μην το δεχτείς στη δική σου τη ζωή. Αλλά αφού ο άλλος το έχει, προσπάθησε να τον καταλάβεις. Δεν σου είπα να γίνεις ψεύτικος και να αλλάξεις τη ζωή σου. Αν δεν σ' αρέσει κάτι, μην το κάνεις. Αλλά κατάλαβέ τον λίγο και θα δεις θαύματα στον εαυτό σου, θα δεις ότι κι εσύ μετά είσαι εύπλαστος και εσύ αλλάζεις. Τι κι αν έμαθες έτσι για 40 χρόνια και για 30 και για 50 και για 70; Ωραία, από σήμερα αλλάζεις. Ήσουν φανατικός, ήσουν κολλημένος σε κάποιες απόψεις, ήσουν με κάποιες ιδέες και έμμονες ιδέες και εμμονές και απολυτότητες και πείσματα και ισχυρογνωμοσύνη. Ε, ωραία, ήσουν. Ωραία, και τι πειράζει σήμερα να είναι μια καινούρια μέρα; Να ζήσεις μια νέα μέρα. Να εφαρμόσεις αυτή την ευχή που έλεγε κάποιος σ' ένα φίλο του. Του λέει: «Εύχομαι να ζήσεις όλες τις μέρες της ζωής σου». Εύχομαι να ζήσεις όλες τις μέρες της ζωής σου. Θέλω να καταλάβεις την ερμηνεία. Εννοείται ότι τις μέρες που θα ζήσω θα τις ζήσω, γιατί μετά θα έχω πεθάνει όταν δεν ζήσω. Αλλά δεν είναι νόημα να ζήσεις απλώς, να κάνεις, να αναπνέεις και να ζεις. Να ευχαριστηθείς την κάθε σου μέρα και να είναι η ζωή σου όντως ζωή. Και ζωή τότε είναι όταν γίνονται μέσα σου αλλαγές, προβληματισμοί, αναγέννηση πνευματική, ανακαίνιση της εν Χριστώ καινής κτίσης. Αν είσαι, λέει, μέσα στο Χριστό, είσαι μια καινούργια δημιουργία, είσαι ένα νέο κτίσμα, ένα νέο δημιούργημα, ένα νέο πλάσμα. Και βγάζεις καινούργια πράγματα, δηλαδή σε βλέπει ο άλλος που μέχρι χτες ήσουν σκληρός, παράξενος, ιδιότροπος, και τώρα ξαφνικά είσαι ο ευαίσθητος, ο αθώος, ο φιλότιμος, ο χαμογελαστός. Αυτός που θα κοιτάξεις και θα πεις στη γυναίκα σου ή η γυναίκα στον άντρα ένα γλυκό λόγο που δεν έλεγες ποτέ. Ωραία, δεν έλεγες, τώρα θα λες. Τόσο απλό. Δεν έλεγες; Πες από σήμερα, πες μια καλή κουβέντα. Ξεκίνα από αυτό που μπορείς, δεν σου είπα να κάνεις, ας πούμε, ένα άλμα να φτάσεις από το μηδέν στο εκατό. Ανέβα λίγο στην πλαγιά του βουνού, δεν σου είπα να πας στην κορυφή με τη μία, δεν μπορείς. Ανέβα λίγο στην πλαγιά, φύγε από την πεδιάδα, ανέβα πιο ψηλά να πάρεις αέρα. Και μετά άμα βλέπεις ότι έρχεται η Ανατολή και βλέπεις το φως που ανεβαίνει στον ουρανό θα λες «τι ωραία που είναι εδώ ψηλά». Και θα σου είναι πιο εύκολη η πορεία. Κάθε μέρα θα έχουμε πολλές ευκαιρίες αυτά που είπαμε να τα ζήσουμε. Όλα τα προβλήματα που θα έρθουν σήμερα στη ζωή σου, όλα, είναι ευκαιρία για αυτά τα πράγματα που είπα. Ευκαιρία να αγαπήσεις, ευκαιρία να συγχωρήσεις, να κατανοήσεις τον άλλον, να μπεις στη θέση του, να τον εμπιστευτείς, να ελπίζεις, να προσδοκάς κάτι πιο όμορφο. Ευκαιρία να γίνεις ένας καινούριος άνθρωπος. Όλα αυτά τα προβλήματα που εσύ τα λες «πω πω, πώς είναι έτσι η ζωή μου;» είναι μια ευκαιρία, όλα είναι μια ευκαιρία, ευκαιρίες, δυνατότητες. Είναι πολύ ωραία η ζωή σου, είναι πολύ ωραία όλα αυτά που έχεις, είναι πρόκληση, είναι πρόσκληση. Είναι ο μαθητής που πάει φροντιστήριο και ξέρει ότι σήμερα ο καθηγητής του θα του βάλει πιο δύσκολη άσκηση από χτες και το απολαμβάνει μέσα του γιατί λέει «Έχω καταλάβει ότι ο καθηγητής με θεωρεί έξυπνο και ικανό και με εμπιστεύεται για να λύνω ασκήσεις. Δεν μου βάζει συνέχεια ένα και ένα ίσον δύο. Μου βάζει και δύσκολες ασκήσεις. Γιατί; Γιατί πιστεύει ότι μπορώ. Βλέπω στα μάτια του ότι με θεωρεί άξιο». Αυτό κάνει ο Θεός. Σε θεωρεί άξιο. Σε θεωρεί ικανή και ικανό για πολλά πράγματα. Γι' αυτό έρχονται πολλά προβλήματα για να δοθούν πανέξυπνες λύσεις, απαντήσεις, αντιμετωπίσεις από σένα και η απάντηση θα είναι αλλού η υπομονή, αλλού η ταπείνωση, αλλού ο αγώνας, αλλού η λύπη, αλλού το κλάμα, αλλού ο συμβιβασμός, να δεχτείς κάτι που δεν μπορεί να αλλάξει, αλλού να παλέψεις κάτι να το αλλάξεις, αν μπορείς, και γι' όλα αυτά η αγάπη θα μας χαρίζει τη διάκριση. Τι θέλει τώρα ο Θεός από αυτό το πρόβλημα το σημερινό; Σιωπούμε ή φωνάζουμε; Τώρα στο παιδί μου δίνουμε το χαστούκι της επιτυχίας ή κάνουμε την υπομονή της μακροθυμίας; Δεν υπάρχει μία, ας πούμε, απάντηση. Εσένα τώρα που σου μιλάω, αν σε έβλεπα θα σου έλεγα για σένα κάτι, αν σκεφτόμουν να σου λέω κάτι για το δικό σου ιστορικό. Ο άλλος είχε τελείως άλλη άποψη και άλλο, δεν υπάρχει για όλους. Θα προσευχηθείς. Έτσι δεν είναι; Σου είπα το τηλέφωνο, 4118 είναι το τηλέφωνο, 602, 4118, 602 και 4118, 640. Υπάρχει και ένα email στην εκπομπή, το οποίο βασικά διαβάζω, δεν προλαβαίνω να απαντήσω γιατί δεν προλαβαίνω καμιά φορά ούτε να διαβάσω, πόσο μάλλον να απαντήσω, και είναι ο τίτλος της εκπομπής με μια τελεία στη μέση, atheata.περάσματα παπάκι yahoo.gr. Η εκπομπή αυτή αναμεταδίδεται μέσα στη βδομάδα, θα σας το πούνε στο τηλέφωνο που θα πάρετε στο σταθμό. Θα τη βρείτε και στο διαδίκτυο τώρα, όλα αυτά κυκλοφορούν σε κασέτες που λίγο μπαίνουν και στο διαδίκτυο για αυτούς που είναι στα μακρινά μέρη του κόσμου, για αυτούς που δεν μπορούν, για αυτούς που έχουν το δικό τους λόγο. Λοιπόν, πέρασε και σήμερα η μέρα. Βασίλη, σε ευχαριστώ, και άλλη μια εκπομπή. Το γράφει ο Θεός αυτό που κάνεις σήμερα, το γράφουν οι άγγελοι με τις δικές τους πένες, Το σημειώνω κι εγώ στην καρδιά μου και σε ευχαριστώ πολύ. Και... τι κάναμε σήμερα; Τίποτα. Το ξέρω ότι δεν κάναμε τίποτα, δεν έχω την ψευδαίσθηση. Κάναμε αυτό, λίγη παρέα. Αλληλοκατανόηση. Σας κατάλαβα και με καταλάβατε. Και καταλάβαμε ότι η ζωή είναι δύσκολη, καταλάβαμε ότι ο Χριστός γλυκαίνει τη ζωή και κάνει τα φαρμάκια φάρμακα που μας θεραπεύουν. Καταλάβαμε ότι δεν είμαστε μόνοι. Είσαι εσύ, είμαι κι εγώ, είσαι κι εσύ, είναι και πολλοί φίλοι σου και φίλες σου που σ' αγαπούν και σκέφτονται και είναι συντονισμένοι και ακούνε και την προηγούμενη εκπομπή και την επόμενη και άλλες εκπομπές και ωφελούνται. Είμαστε μια παρέα που καταλαβαινόμαστε και συνεννοούμαστε. Ε, αυτό, αυτό το λίγο κάναμε. Αυτό θα κάνουμε και την άλλη εκπομπή που, αν θες, θα είμαστε πάλι μαζί. Ως τότε να περάσεις καλά και να προοδεύεις χωρίς να απελπίζεσαι, χωρίς να απογοητεύεσαι και να χαμογελάς. Να χαμογελάς γιατί σε βλέπει ο Θεός με αγάπη, να χαμογελάς γιατί σου πάει, να είσαι αισιόδοξος, χαρούμενος, γεμάτος ελπίδα. Καλή δύναμη, καλή εβδομάδα.