Μίλα για το φλέγον θέμα της ζωής σου
Ελληνική μεταγραφή

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Μεγάλη, αγαπητέ μου φίλε και αγαπητοί μου φίλοι, στα Θεία Περάσματα. Σημασία μεγάλη έχει το φλέγον θέμα σου, αυτό που τώρα σε απασχολεί. Αυτή θα ήταν η επιτυχία αυτής της εκπομπής, στα Θεία Περάσματα. Αλλά δεν υπάρχει τέτοια εκπομπή. Τουλάχιστον δεν είναι η δική μας εκπομπή τέτοια.

Να μπορεί να απευθύνει στον άνθρωπο με τον οποίο μιλά, στον οποίο απευθύνεται, για το συγκεκριμένο θέμα της συγκεκριμένης στιγμής. Αυτό όμως δεν γίνεται στα Θεία Περάσματα. Είμαστε και πάλι μαζί, μαζί με τον Βασίλη Χατζηνικολάου, και κάνουμε παρέα και προσπαθούμε να πούμε κάποια πράγματα γενικά, τα οποία πολλές φορές μου λες ότι σε απασχολούν προσωπικά. Και πολλά από τα μηνύματα που έρχονται, και σε ευχαριστώ πάρα πολύ για αυτά, λέτε ότι μιλάς σαν να με έχεις μπροστά σου και σαν να απευθύνεσαι σε μένα. Είναι αυτό το «σαν» που τα ξεχωρίζει όλα και τα διαφοροποιεί. Λες, μιλάω σαν να σε έχω μπροστά μου. Δεν σε έχω όμως. Λέω κάποια πράγματα που αγγίζουν και εσένα, αλλά η αληθινή σχέση των ανθρώπων μεταξύ τους, η αληθινή σχέση των συζύγων μεταξύ τους,

παιδιών με τους φίλους τους, τις φίλες τους, με τους γονείς τους, με τα αδέρφια τους, έχει να κάνει με αυτό που ζούμε την κάθε στιγμή και το πρόβλημα που αυτή την ώρα μας απασχολεί. Έχεις και εσύ σήμερα έναν καημό. Ο μόνος που μπορεί σήμερα να κάνει έναν αληθινό δεσμό και αληθινή σχέση με τον δικό σου τον καημό, τον σημερινό, είναι ο Θεός.

Οι άνθρωποι οι οποίοι είναι δίπλα σου και προσπαθούν σαν τον Θεό να καταλάβουν εσένα αυτή την ώρα, τι νιώθεις. Εγώ σήμερα μπορεί να σου μιλήσω για ένα θέμα, για την αγάπη, για την ταπείνωση, για την υπομονή, για πώς να κάνουμε όταν μας συκοφαντούν και μας προσβάλλουν. Θα πεις, α, ωραία τα λέει, αλλά το θέμα είναι να μου τα λέει προσωπικά, να με ακούσει κάποιος. Και αυτό μην περιμένεις να το κάνει καμία εκπομπή. Αυτό θα το κάνεις εσύ με τους ανθρώπους με τους οποίους ζεις κάτω από την ίδια στέγη, με τους ανθρώπους με τους οποίους δουλεύεις μαζί, που περπατάτε μαζί, που κοιμάστε μαζί. Αυτό είναι το μεγαλείο. Αυτό είναι που κάνει ο Θεός, ε, μας βρίσκει στη δεδομένη μας στιγμή. Τι σε απασχολεί σήμερα εσένα; Ο άλλος ας πούμε αύριο παντρεύεται και ο άλλος αύριο χωρίζει. Το φλέγον θέμα το δικό του, του ενός, είναι...

αντίθετο με το φλέγον θέμα του άλλου. Τουλάχιστον όταν είμαστε μαζί με αγαπημένα πρόσωπα σε μια παρέα, στο σπίτι, σε μια συντροφιά, σε ένα σπίτι, ακόμα και σε μια ενορία που γίνονται συναντήσεις και μιλάμε, θα ήταν ωραίο να βγούμε από το θεωρητικό κομμάτι της συζητήσεως και να μπούμε στο πρόβλημα που εκείνη τη στιγμή μας απασχολεί και να βάλουμε τον Θεό, από άπιαστο και μακρινό που τον έχουμε στο μυαλό μας, από κάποιον ο οποίος είναι μακάριος σε έναν άλλο κόσμο και μας κοιτάει και μας παρατηρεί, να τον βάλουμε να ζυμωθεί στα προβλήματά μας και να τα ζυμώσει και να τα ανακαινίσει, να τα αλλάξει, να τα μεταμορφώσει. Αυτό είναι το επιθυμητό

Στο οποίο καλούμαστε να φτάσουμε και το οποίο κρύβει μεγάλη ομορφιά. Και το οποίο το ζει κανείς, ας πούμε, στην εξομολόγηση, όταν αυτή γίνεται σωστά, σε μια συζήτηση με ανθρώπους που αγαπά, όταν γίνεται σωστά, και βγάζει τους καημούς του, τους πόνους του, και μοιράζεται και ακουμπάει. Ξέρεις τι είναι να ακουμπάς το θέμα σου σε κάποιον; Μου είπε κάποιος μια φορά, και συμφωνώ πολύ μαζί του και μαζί σου, γιατί μ' ακούει τώρα, ότι βαρέθηκα τις θεωρητικές και μόνο πνευματικές συζητήσεις, θεωρητικές, να μπορώ να πω κι εγώ τι με καίει, τι με απασχολεί, και αυτό το θεωρητικό που μου λες και μου διδάσκεις να το βάλω στη ζωή μου, αφού πρώτα όμως εκφράσω κι εγώ το δικό μου τον καημό, το δικό μου τον πόνο. Σας ευχαριστώ.

Ας πούμε εσύ να μου πεις ότι... το πένθος αντιμετωπίζεται με την πίστη στον Θεό και όποιος πιστεύει στον Θεό και στην Ανάσταση και στην αιώνια ζωή, όλα ξεπερνιούνται, η ψυχή του ανθρώπου ζει, όλα πάνε καλά, δεν υπάρχει πρόβλημα κλπ. Έτσι λες εσύ; Ωραία, μπράβο, έτσι λες, αλλά να πω κι εγώ κάτι, επιτρέπεται; Ναι, εγώ δεν νιώθω καθόλου καλά.

Ξέρετε, εμείς πιστεύουμε στον Θεό και τόση ώρα σας κάνουμε ένα πανέμορφο κήρυγμα. Να σου πω τι πιστεύω εγώ και τι νιώθω; Ή θες να σου πω αυτό που θες να ακούσεις; Αυτό. Αυτό είναι που λέω σήμερα φλέγον θέμα. Το φλέγον θέμα της ζωής σου να μπορείς κάπου να το ακουμπήσεις τουλάχιστον, να το πεις. Δεν είπα ότι έχεις δίκιο. Δεν θα κρίνω αν έχεις δίκιο ή άδικο μάλλον σε αυτά που λες. Αλλά τουλάχιστον...

να σ' ακούσει κάποιος και να μην κάνω εγώ ένα ωραίο κήρυγμα αιώνιας ζωής, να έχω μπροστά μου ένα παιδάκι που έχει χάσει τον πατέρα του, ας πούμε, και πιστεύω ότι το έπεισα το παιδί, τελειώσαμε, εντάξει παιδί μου, ο μπαμπάς σου ζει, τελειώσαμε, υπάρχει αιώνια ζωή, θα κάνουμε και τα μνημόσυνα στην εκκλησία και όλα είναι τακτοποιημένα. Έλα, χαμογέλα τώρα, θέλω να ανθίσει στο πρόσωπό σου η πίστη, η ζωντανή, η θερμή. Μα το παιδί έχει πράγματα μέσα του που θέλει να πει, έχει θυμό, έχει οργή, έχει ένα τεράστιο ερωτηματικό, έχει πόνο, θέλει να χτυπήσει, θέλει να κλωτσήσει, θέλει να ουρλιάξει.

Και εγώ, με το κήρυγμά μου που γίνεται μερικές φορές με έναν τρόπο, αυτό που λένε πάλι οι νέοι, ότι σε ένα δικό μου κόσμο εκπέμπω, δεν αφήνω το παιδί να πει, να πει ότι «ξέρεις κάτι, αγαπητέ μου; Ωραία τα λες, μπράβο, μελιστάλαχτα, αλλά εγώ έχω θυμώσει με το Θεό και θέλω να το πω αυτό. Αυτή τη στιγμή με απασχολεί».

Με έχει απογοητεύσει, με έχει προδώσει, νιώθω ότι δεν είναι καλός, νιώθω ότι δεν είναι συνεργάσιμος μαζί μου. Του ζήτησα κάτι, άναψα κερί, έκανα προσευχή, έκανα νηστεία, έκανα αγώνα, του έκανα τάματα και ο πατέρας μου πέθανε. Και εγώ τώρα είμαι πάρα πολύ οργισμένος, πολύ θυμωμένος και δεν θέλω να ξαναπάω στην εκκλησία για μερικό καιρό, δεν ξέρω πόσο θα κρατήσει αυτό.

Αυτή είναι η μεγάλη υπόθεση, να μπορεί να πει κανείς, να βγάλει τα κομμάτια της ψυχής του, τα περίεργα, τα σκοτεινά, τα μπερδεμένα, τα αναστατωμένα, αυτό που έκαναν οι μαθητές του Κυρίου μπροστά στον Χριστό μας, όταν του μίλαγαν και του έλεγαν αυτό που πραγματικά ένιωθαν, τη ζήλια τους, το φθόνο τους, την εκδίκησή τους. Κύριε, λέει, τα παιδιά μου, ποιος είναι πρώτος στη βασιλεία; Εγώ να ξεχωρίσω, να φανώ; Να πούμε να πέσει η φωτιά σε αυτή την πόλη που δεν σε δέχτηκε; Να τους τιμωρήσουμε; Έδειξαν στον Χριστό το αληθινό πρόσωπό τους, την αληθινή πληγή τους. Δεν δημιούργησε ο Χριστός ανθρώπους δίπλα του οι οποίοι ντρέπονταν να ανοίξουν την ψυχή τους. Δεν δημιούργησε μια ηθική, η προκατασκευασμένη, τυποποιημένη, καταπιεστική, που δημιουργεί αυτή τη λέξη.

που πολλοί άνθρωποι σήμερα λέμε ότι αισθανόμαστε, πνιγμό, καταπίεση, θέλω να ξεσπάσω, θέλω να το πω ότι αυτό δεν μ' αρέσει. Θα τον πάρεις αυτόν, παιδί μου, το θέλει ο Θεός, είναι πάρα πολύ καλή περίπτωση, θα παντρευτείτε, όλα πάνε καλά, εντάξει, έλα, άντε στο καλό και θα επιτύχεις, θα το δεις.

Νιώθει μέσα την επιθυμία να σου πει: «Δεν θέλω, δεν συμφωνώ». Μπορεί να το πει αυτό κανείς δίπλα σου; Είσαι ένας άνθρωπος που μοιράζεσαι αληθινά κομμάτια του εαυτού σου, σκοτεινές πλευρές του ψυχικού σου κόσμου; Μπορεί σε κάποιον να πεις αληθινά ότι «Ξέρεις κάτι, εγώ τώρα αυτού του καιρού νιώθω μια ζήλια για αυτό το πράγμα. Έτσι όπως μου μίλησες και όπως σε θαύμασαν κάποιοι, ζήλεψα. Συγχώρεσέ με, θα πω την αλήθεια και εγώ θα κάνω το

Μπορεί να με καταλάβεις, μπορεί να πεις αυτήν την κουβέντα στον σύζυγό σου, στα παιδιά σου, σε ένα φίλο σου και να ξέρεις ότι δεν θα σε περιμένει μια παντόφλα και μια τιμωρία και ένα χέρι υψωμένο με ένα δάχτυλο έτσι τεντωμένο που να σου λέει: «Πώς τόλμησες;» Δεν τόλμησα, μου βγήκε. Ναι, μου βγήκε ένας θυμός, μια αντιπάθεια. Αυτό που μου είπες με κάνει να μην θέλω να σε δω για λίγο καιρό. Νιώθω πολύ δύσκολα μπροστά σου. Θέλω να το μοιραστώ μαζί σου, συγχώρεσέ με. Αυτό είναι το αίσθημά μου, αυτή είναι η ψυχική μου κατάσταση. Αυτή είναι η αλήθεια όμως της ψυχής μου. Δεν το χαίρομαι, αλλά θέλω πριν το αλλάξω πρώτα να το παραδεχτώ.

Έχεις καταλάβει ότι μερικές φορές και εσύ και εγώ και όλοι μας ζούμε με ψεύτικη διαρκώς συμπεριφορά και ελάχιστες φορές δίνουμε στον άλλον την αληθινή μας εικόνα. Τι κάνεις; Καλά, και είσαι χάλια. Δεν μπορείς να πεις, δεν έχεις μάθει να επικοινωνείς. Δεν έχουμε μάθει δηλαδή, είναι η κοινωνία μας τέτοια, οι ρυθμοί τέτοιοι, η υποκρισία βασικά τέτοια και η βιτρίνα τέτοια, που δεν έχουμε μάθει να μπορούμε να είμαστε αληθινοί, δεν τολμάς να είσαι αληθινός. Γιατί αν φανεί το αληθινό σου κομμάτι, ξέρεις ότι υποσυνείδητα το έχεις ξαναδεί μάλλον και φοβάσαι τώρα ότι θα έρθει ένας καταπέλτης, αποκεφαλισμός, τιμωρία. Οπότε λες, άστο, ας χαμογελάσω και μέσα μου κλαίω. Ας πω ναι, ενώ μέσα μου θέλω να πω ένα τεράστιο όχι.

Έλεγε κάποτε ένα παιδάκι πριν χρόνια: «Πάντα στην εξομολόγηση, λέει, όταν πήγαινα, ένιωθα ένα τέτοιο δέος, που όταν έβγαινα και έλεγα όλο ναι σε ό,τι μου έλεγαν: “Παιδί μου, θα τα πετάξεις αυτά που κάνεις, τα σιντί που ακούς που είναι με αυτή τη μουσική, παιδί μου, θα σταματήσεις αυτές τις παρέες”. Και ένιωθα ένα δέος. Αυτό το δέος όμως δεν μου άφηνε, λέει, να πω αυτό που ένιωθα όταν έβγαινα από την εξομολόγηση». Ποιο; Ότι μετά από λίγο αυτό το δέος έδινε τη θέση του σε μια άλλη πραγματικότητα που ήταν συνδυασμός δέους και κανονικής ζωής.

Το θέμα δεν είναι να μάθει κανείς να εξομολογείται, να λέει λέξεις: «Έκανα αυτό, έκανα αυτό, έκανα αυτό». Εντάξει, αυτό το είπες. Μια τυπική εξομολόγηση είναι αυτή. Το θέμα είναι να μάθεις να ακουμπάς την ψυχή σου και να εξηγείς το γιατί των πράξεών σου. Και λένε όλοι οι πνευματικοί, λένε όλοι οι άγιοι άνθρωποι και όλοι οι πατέρες μας, βασική προϋπόθεση για να θεραπευτεί μια κατάσταση είναι πρώτα απ' όλα να την εντοπίσεις, να δεις τι έχεις, τι σε απασχολεί πραγματικά, ποια είναι η ρίζα του προβλήματος, γιατί κάνεις ό,τι κάνεις, τι ζητάς πίσω απ' αυτό, τι σε πείραξε, κατάλαβες; Δηλαδή λες τώρα, ας πούμε, στη γυναίκα σου ότι σε επηρεάζει το φαγητό που δεν είναι έτσι, που δεν είναι αλλιώς, που σου άργησε να το κάνει, που δεν σου κάνει σήμερα εκείνο, ενώ η αιτία είναι μια άλλη πραγματικότητα, που δεν ξέρω να την έχεις πει μέσα σου, να πεις: «Ξέρεις τι;

Καιρό να μου πεις μια καλή κουβέντα και μου λείπει. Και ξεσπάω πάνω σου με όποια αφορμή. Προχτές ήταν οι κάλτσες που δεν τις βρήκα στη θέση τους, προχτές ήταν μια πετσέτα που ξέβαψες στο πλυντήριο και μου της άλλαξες το χρώμα, σήμερα είναι το φαγητό, αύριο θα είναι τα τακούνια σου που κάνουν θόρυβο. Όλα θα μου φταίνε, γιατί θέλω κάτι άλλο να πω, αλλά δεν έχω μάθει να ακουμπάω επάνω σου αυτό το άλλο που θέλω να πω, το φλέγον. Μου λείπει η εκτίμησή σου, μου λείπει η ζεστασιά σου, μου λείπει η αξία που μου δίνεις, που κάποτε μου έδινες και τώρα έχεις καιρό να μου δώσεις». Βασίλη, είσαι πολύ καλός, σου δίνω κι εγώ την αξία που σου αξίζει, σε παρακαλώ μην μου κρατήσεις καμιά έτσι πικρία από μένα, να τα θυμόμαστε κι αυτά. Και εγώ ευχαριστώ τον Βασίλη Χατζηνικολάου, όχι τυπικά, αλλά θέλω να ακουμπήσω πάνω του αυτό που και εγώ αυτή την ώρα νιώθω για αυτόν, αυτή τη στιγμή, ότι τον ευχαριστώ και ευχαριστώ τον

τον ευγνωμονώ και το εννοώ για την όμορφη μουσική που μας χαρίζει, για τα CD του, τα καινούργια και τα παλιά, μπλουζ σε ήχο πλάγιο, τα μπλουζ της ψυχής μου, άλλες ψαλμωδίες βυζαντινής εκτέλεσης στην αγγλική γλώσσα όμως, για αυτούς που ζουν στο εξωτερικό, τα έχεις αυτά, δεν ξέρω.

Εεε... Και ευχαριστώ λοιπόν για την αγάπη σου, Βασίλη, και για την όμορφη μουσική που και σήμερα μας βάζεις.

Λοιπόν, να λέμε το φλέγον θέμα της στιγμής. Τι με απασχολεί; Μου άρεσε πολύ ένας φίλος μου στο Άγιο Όρος, από κάποια μονή, από τις 20 που ξέρω, που μου είπε μια φορά ότι είχα νεύρα και ξέσπασα σε κάποιον. Αλλά δεν το είπε σε αυτόν ότι ξέσπασα επειδή είχα νεύρα, το λέω σε εσένα. Και του είπα: «Γιατί δεν κάνεις αυτό;» Και μου λέει: «Βαρέθηκα». Και ενευρίασα, μου λέει, και του μίλησα απότομα, δήθεν ότι είχα δίκιο, αλλά το πρόβλημά μου ήταν τα νεύρα μου, λέει, που είχα από άλλα θέματα και ξεσπούσα σε αυτόν. Πόσο δύσκολο είναι να πούμε, να ανοιχτούμε, να ξεπεράσουμε τον φόβο μας, να νιώσουμε τη σιγουριά μιας ανοιχτής αγκαλιάς απέναντί μας; Είσαι τέτοια αγκαλιά εσύ ή είμαι εγώ; Όλοι λέμε: «Δεν έχω δεχτεί αγκαλιά από τους άλλους». Έτσι λέμε.

Το ερώτημα ας το κάνουμε κι αλλιώς. Εσύ έχεις γίνει αγκαλιά για κάποιους άλλους; Εντάξει, οι άλλοι κακώς κάνουν και δεν σ' αγκαλιάζουν με τον τρόπο τους. Όταν μιλάς, ας πούμε ότι σε έχουν προσβάλει, κακώς, δεν το εγκρίνουμε, το καταδικάζουμε. Εντάξει, αλλά δεν μπορούμε να πιάσουμε τώρα τους φίλους σου για να πούμε «Γιατί μιλήσατε έτσι στον φίλο σας;» ή «Γιατί δεν τον ακούσατε;». Αυτό είναι δικό του θέμα. Άμα προβληματιστεί, θα το καταλάβει. Το θέμα είναι: εσύ δημιουργείς προϋποθέσεις ανοίγματος; Είναι τόσο τυπικές πολλές φορές οι συζητήσεις μας, τόσο ανούσιες. Και οι πνευματικές συζητήσεις μας είναι τόσο πολλές φορές εκτός τόπου και χρόνου. Δεν μας αφορά αυτό πραγματικά, άλλα μας καίνε και άλλα λέμε. Σας ευχαριστούμε.

Να μάθει για τη Δευτέρα Παρουσία, το πότε θα γίνουν τα φαινόμενα αυτά, πότε θα γίνει το ένα, πότε θα γίνουν αποκαλυπτικά, γίνα, αναστάσεις νεκρών και όλα. Επέμενε, επέμενε, επέμενε. Και μου μιλούσε πολύ και με... Όπου πήγαινε, ερχόταν να μου πει, να με ρωτήσει, και καταλάβαινα ότι πίσω από αυτό την απασχολούσε κάτι άλλο. Ήθελε πιο πολύ ένα ενδιαφέρον, μια αγάπη. Να νιώσει ότι για μένα είναι ένα σημαντικό πρόσωπο και ότι της δίνω σημασία, ότι δεν την περιφρονώ. Δεν ξέρω αν την έκαιγε τόσο πολύ η Δευτέρα Παρουσία που ρωτούσε εκείνη την ώρα, όσο την έκαιγε η δική μου παρουσία στη ζωή της. Δηλαδή αν τη σέβομαι, αν την αγαπώ, αν της δίνω χρόνο, αν έχω μια επικοινωνία μαζί της, αν έχω μια αληθινή ουσιαστική επαφή με την ψυχή της. Και στο τέλος

είδε ότι δεν δίνω και πάρα πολύ σημασία για τα θέματα αυτά τα εσχατολογικά, που δεν ήξερα να της απαντήσω, γιατί, συγγνώμη, δεν ήξερα να πω εγώ ημερομηνίες, δεν ήξερα να πω σημάδια, αυτή τα ήξερε αυτά. Αφού είδε λοιπόν ότι δεν δίνω σημασία, στο τέλος είπε την αλήθεια. Μου λέει «Γιατί δεν ασχολείστε μαζί μου;». Της λέω «Να ασχοληθώ, να ασχοληθώ μαζί σου, όμως, λέω, γι' αυτό που πραγματικά θες να μου πεις».

που τώρα λες, και έχεις δίκιο που το λες έτσι, γιατί σε έχω μάθει εγώ ως παπάς να μου μιλάς έτσι. Αφού είμαι παπάς, θα μιλήσεις με έναν ιερέα με έναν ιερατικό τρόπο. Ξέρεις, τώρα λες, ιερείς, τι θέλουν να ακούσουν αυτοί οι άνθρωποι για να τους γίνεις αγαπητός; Τι θα πεις σ' έναν παπά για να προσελκύσεις την αγάπη του, το ενδιαφέρον του, τη φροντίδα του; Θα του πεις κάτι πνευματικό, δεν θα του πεις πόσο πάνε σήμερα τα λάστιχα των αυτοκινήτων, πόσο κάνει η βενζίνη. Θα του πεις πνευματικά. «Πάτερ, πήγα μια φορά στο προσκύνημα τάδε». «Ω, τι λέτε κυρία μου, για πέστε μου, είστε σπουδαίοι εσείς». Είδες; Λες, να το. Του είπα για προσκυνήματα, μου δίνει σημασία. Εγώ όμως δεν με νοιάζει αυτό πάνω απ' όλα. Πάνω απ' όλα με νοιάζει μετά από αυτό να του πω «Πάτερ, να ξέρετε πόσο νιώθω μόνη στον κόσμο αυτό. Να ξέρετε, Πάτερ, πόσο νιώθω πληγωμένη από ανθρώπους, πόσο νιώθω παρατημένη από τον άντρα μου που έφυγε».

εκατό χρόνια, ξέρω, και με έχει αφήσει μόνη μου με τα τέσσερα παιδιά μου. Οτιδήποτε άλλο, οτιδήποτε άλλο. Αυτό το άλλο είναι το φλέγον που μας καίει και δεν το μοιραζόμαστε.

Τα βασικά του ανθρώπου είναι λίγα πράγματα. Όλοι θέλουμε αγάπη, να νιώσουμε αγάπη, να νιώσουμε ασφάλεια, κάπου να νιώθουμε ότι δεν μας απειλούν κίνδυνοι, κάποιος να μας κάνει ζημιά, να μας χτυπήσει την ψυχή και το κορμί, να μας κλέψει το σπίτι αλλά και την καρδιά μας. Θέλουμε ασφάλεια, να νιώθουμε ωραία, ελευθερία. Όλοι ζητάμε ελευθερία, να μην πνιγόμαστε, να μην καταπιεζόμαστε. Γι' αυτό οι γυναίκες που μπορούν και ανοίγουν αληθινά την ψυχή τους λένε αυτό το πράγμα: ότι νιώθω μεγάλη καταπίεση σε αυτό το σπίτι που ζω, με καταπιέζει πολύ ο άντρας μου, νιώθω, δεν είμαι ποτέ ο εαυτός μου.

τολμώ να του πω τι νιώθω, με φοβίζει και δεν μπορώ να ανασάνω, να πω τον αληθινό μου καημό, την αληθινή μου επιθυμία της καρδιάς μου. Αυτά τα κομμάτια και ευχαρίστηση, αυτό ζητάμε όλοι, μια όμορφη ζωή που θα μας φέρει ευχαρίστηση. Τώρα που σου μιλάω δεν με κρατάει κανείς από το λαιμό να με πνίγει. Δεν πονάει το πόδι μου, το χέρι μου, το στομάχι μου. Δεν με απειλεί κανείς ότι θα μου κάνει ζημιά. Νιώθω ευχάριστα που το κάνω αυτό. Όλοι θέλουμε να κάνουμε ευχάριστη τη ζωή μας. Αυτές λοιπόν είναι οι βασικές μας ανάγκες. Και όλα μας τα προβλήματα κάπου εκεί πάσχουν. Κάθε πρόβλημα που έχεις, τώρα ας δούμε, κάτι σε στεναχωρεί. Κάνε ένα πείραμα τώρα που σου μιλάω να δεις. Τώρα, αυτό που σε απασχολεί θα πει ότι κάποιος σε έχει πληγώσει σε ένα από αυτά τα σημεία που είπα, δηλαδή ή σε κάνει να φοβάσαι αυτό που σε απασχολεί

κάτι θα συμβεί ή σε κάνει να μην νιώθεις ελευθερία στη ζωή σου ή σε κάνει να νιώθεις ότι δεν έχεις αξία, ότι σε προσβάλλει, σε υποτιμά, ότι δεν σου δίνει αξία, ότι «Για μένα είσαι σπουδαίος άνθρωπος, για μένα μετράς, σε υπολογίζω, η άποψή σου μ' αγγίζει». Ή δεν σου δίνει ευχαρίστηση, δεν σου δίνει αγάπη, δεν σου δίνει στοργή. Δηλαδή μια γυναίκα που θέλει ή ένας άντρας ή ένα παιδί που θέλει τη μανούλα του, το παιδί να το αγκαλιάσει η μάνα του και να το φιλήσει, και δεν έχει πάρει ποτέ αυτή την ευχαρίστηση, την απόλαυση, τη χαρά από ένα φιλί από τη μάνα του. Αυτό το πράγμα είναι πόνος, καημός που θα βγει σε άλλα πράγματα άσχετα. Θα νευριάζει με τα μαθήματά του, θα τρώει το μολύβι του, θα δώσει μια μπουνιά στο συμμαθητή του και θα ψάχνουν όλοι γιατί είναι τόσο παλιόπαιδο το παιδί σας.

τόσο καλό παιδί γι' αυτό. Είναι τόσο καλό παιδί που του λείπει όμως αυτή η έμπρακτη ζεστασιά και στοργή και γι' αυτό ξεσπάει. Και επειδή δεν έχει αγγίξει το πρόβλημά του, δεν το έχει πιάσει να το καταλάβει, πού να το καταλάβει το μικρό παιδί; Πώς να πει το παιδάκι τι πραγματικά νιώθει; Ξέρει κι αυτό. Ενσυνείδητα δεν το καταλαβαίνει αλλά το νιώθει ως στέρηση.

λείπει κάτι. Όλοι αυτό θέλουμε, το βλέμμα, το βλέμμα που δημιουργεί απέραντη ασφάλεια μέσα στην ψυχή μας. Και όλοι αυτό το βλέμμα πάμε να αποσπάσουμε και από το Θεό και από τους ανθρώπους του Θεού και μεταξύ μας. Γιατί πας σε αυτή την εκκλησία που πας; Γιατί σε αγαπάνε όλοι. Αν πας κάπου και δεν σου δώσουν σημασία, δεν μπορείς να ξαναπάς. Γιατί να πας; Δεν έχεις αξία εκεί.

λες κάπου, είπες μια γνώμη και όλοι σε κοιτάγανε και λένε «Α, πολύ ωραίο αυτό που είπες». «Α, θα ξανάρθω. Πότε μαζεύεστε να ξανάρθω;» Γιατί; Γιατί εκεί βρήκα αναγνώριση. Η άποψή μου μετράει, έχω κι εγώ μια προσωπικότητα. Κι άσ' τον άντρα μετά να φωνάζει. Είδες; Γιατί οι γυναίκες, ας πούμε, εύκολα πάνε στην εκκλησία και ο άντρας τους λέει «Κάτσε εδώ» και αυτές λένε «Όχι, θα πάω» και τσακώνονται και παρ' όλα αυτά πάνε; Γιατί ο άντρας τους δεν τους δίνει μερικές φορές τόση αξία όση παίρνουν στην εκκλησία. Στην εκκλησία ο νεωκόρος, οι βοηθοί, οι ψάλτες, ο ιερέας, οι ενορίτες μόλις πας σε χαιρετάνε. Λες «Α, εδώ πέρα έχω χώρο που μπορώ να αναπτύξω τα χαρίσματά μου και την αξία μου. Αναγνωρίζεται η αξία μου». Στο σπίτι του πήγα φαγητό, δεν μου έδωσε σημασία.

Ενορία μαγείρεψα μια φορά και είπαν όλοι «Πω πω, κυρία τάδε, γλύφαμε τα δάχτυλά μας. Τι κοτόπουλο με ρύζι ήταν αυτό που κάνατε, αυτό το γιουβέτσι, αυτό το πιλάφι; Καταπληκτικό». «Θα σας κάνω, λέει, κάθε Κυριακή τώρα εγώ, θα μαγειρεύω στο ενοριακό συσσίτιο». Και ο άντρας της ας φωνάζει. Γιατί; Γιατί σου λέει «Αγάπη δεν μου δίνει. Εκεί μαγειρεύω και ευχαριστώ δεν ακούω. Εκεί μαγειρεύω και ένα χάδι δεν παίρνω, ένα χαμόγελο δεν εισπράττω, ενώ εδώ πέρα». Άρα όλοι αυτά ζητάμε. Αυτά είναι τα μυστικά της αληθινής ουσιαστικής σχέσης με τους ανθρώπους. Πέρα από το φαΐ, πέρα από το πιάτο που σου δίνει ο άνθρωπός σου, θέλει να καταλάβεις ότι σου δίνει τη φροντίδα του, το χρόνο του, να το εκτιμήσεις αυτό, να το δεις και να του απαντήσεις, να του επιστρέψεις πράγματα, όχι να μαγειρέψεις εσύ.

μαγειρεύει, αλλά εσύ να λες ευχαριστώ. Αυτή μαγειρεύει και εσύ θα της πεις «Σ' αγαπώ». Και αυτή θα βάλει τη λέξη «Σ' αγαπώ» μέσα στο φαγητό. Και θα στο πει όμως και προφορικά με το στόμα της.

αν κάτι στραβώσει και αν κάτι χαλάσει, να τα συζητάμε. Άνθρωποι είμαστε και θα τσακωθούμε και θα σφαχτούμε και θα αγαπηθούμε πάλι. Και μερικές φορές αυτούς που αγαπάμε μπορεί να τους μιλήσουμε πολύ απότομα. Μπορεί να σφαζόμαστε με ανθρώπους που κατά βάθος αγαπιόμαστε. Το πιστεύεις αυτό, Βασίλη; Εγώ το έχω ζήσει δηλαδή. Αγαπάς ανθρώπους και βλέπεις ότι ενώ τους αγαπάς μετά από καιρό κάτι γίνεται. Του Κάιν και του Άβελ, δηλαδή σκοτώνεις τον αδερφό σου, μα είναι ο αδερφός σου, μα είναι άνθρωπός σου, είναι συγγενής σου, είναι φίλος σου, κολλητός χρόνια μαζί, και όμως μπορεί να κάνεις ένα μεγάλο καυγά με ανθρώπους τους οποίους αγαπάς, γιατί είναι τα σκοτεινά κομμάτια της ζούγκλας που κουβαλάει η ψυχή μας, που αυτούς που αγαπάμε καμιά φορά τους μαχαιρώνουμε, τους σταυρώνουμε ενώ τους αγαπάμε.

είναι δυνατόν να δεχτεί κανείς ότι η ανθρώπινη ψυχή δεν αγαπάει το Θεό; Μισεί το Θεό ένας άνθρωπος; Κατά βάθος το Θεό τον αναζητάμε. Είναι η φωλιά που μπορούμε να ακουμπήσουμε και να κουρνιάσουμε. Ευχαριστούμε. Αλλά ο τρόπος που τον προσεγγίζουμε είναι περίεργος, γι' αυτό ο Χριστός μας δεν παρεξηγείται, γι' αυτό ο Χριστός μας αγαπά και έχει ατελεύτητη υπομονή και έχει επαναλαμβανόμενη συγχώρεση, ατέλειωτη συγχώρεση. Και σου λέει «Ξέρω, δεν σας...» Όπως λένε οι προσευχές, «Μη μας λάβεις υπόψη, Κύριε. Μην τα λάβεις, Κύριε, τοις μετρητοίς αυτά που κάνουμε». Κατά βάθος δεν θέλουμε να είμαστε απέναντί σου εχθρικοί. Θέλουμε να σε αγαπάμε. Και μερικές φορές είναι και μια μορφή δοκιμασίας της αγάπης όταν τσακώνεσαι με κάποιον. Τσακώνεσαι γιατί θες να δεις υποσυνείδητα «Θα με αγαπάει κι άλλο;»

με αγαπάει κι αύριο, μετά από αυτά που είπαμε σήμερα; Καμιά φορά τσακώνεσαι με κάποιον, φεύγει από κοντά σου και λες μέσα σου ένα σωρό σενάρια και λες «Ωπώ, τώρα αποκλείεται. Μετά, ειδικά από τα σημερινά που είπαμε, τώρα σίγουρα ψυχράθηκε. Τώρα σίγουρα θα μου μιλήσει μετά από κανένα δυο-τρεις βδομάδες. Αποκλείεται να ξανακάνουμε παρέα». Και βλέπεις ότι ο άλλος ξανάρχεται μαζί σου. Μου το έλεγε αυτό κάποιος φίλος μου που μου λέει «Ο πιο κολλητός μου άνθρωπος είναι κάποιος που όταν βγούμε έξω, λέει, και πάμε μια βόλτα να φάμε, μπορεί να μας ακούσει όλο το κατάστημα». Και μια φορά του είπα «Καλά, επιτρέπεται να τσακωνόμαστε συνέχεια; Τι θα λένε και οι υπάλληλοι; Γιατί ξέρουν ότι είμαστε χριστιανοί και άνθρωποι της εκκλησίας». Και λέει, το απαντάει ο άλλος έξυπνα, «Ε, δεν πειράζει, λέει, θα δουν και οι υπάλληλοι ότι και οι χριστιανοί έχουν μέσα τους και θυμό και συγχωρητικότητα και νεύρα και αγάπη. Σήμερα θα μας δουν να τσακωνόμαστε αλλά θα δουν ότι παρόλο που τσακωνόμαστε»

στο ίδιο τραπέζι. Μεγάλη επιτυχία. Εγώ δεν σου λέω να μην τσακωθείς με τη γυναίκα σου. Να τσακωθείτε, να σφαχτείτε, αλλά πάλι μαζί, αγκαλιά να είστε και αγκαλιά να κοιμηθείτε και στο ίδιο τραπέζι να φάτε και στο ίδιο σπίτι να μείνετε. Μπορείς να το κάνεις αυτό; Εκεί είναι η τεράστια επιτυχία της ανθρώπινης σχέσης. Η επιτυχία δεν είναι να πεις ότι όλα πάνε ρολόι σε αυτό το σπίτι, δεν κουνιέται φύλλο, δεν τσακωνόμαστε ποτέ, δεν έχουμε προβλήματα εμείς ποτέ. Αυτό δεν είναι δείγμα υγείας πάντα. Εκεί θα σε ρωτήσω κάτι. Ο άνθρωπος έχει μέσα του και παρορμητικότητα και επιθετικότητα και νευρικότητα και εκδικητικότητα και τα πάντα. Όλοι τα έχουν αυτά. Εσύ δεν έχεις; Πώς είναι δυνατόν σε αυτό το σπίτι ποτέ να μην βγουν αυτά στην επιφάνεια, ποτέ να μην τσακωθείτε; Ή δεν υπάρχουν; Άρα εσείς είστε ένα φαινόμενο ανθρώπου, ένας σπάνιος άνθρωπος.

υπάρχουν και είναι κάπου κουκουλωμένα, καταπιεσμένα, πνιγμένα. Και το πνιγμένο δεν σημαίνει ότι θεραπεύτηκε, σημαίνει ότι μέσα κάτι σαπίζει, κάτι υποβόσκει από κάτω, κάτω από το χαλί υπάρχει μια βρωμιά που μαζεύει μούχλα. Θα μου πεις «Τι, πρέπει να εκδηλώνουμε ελεύθερα τι νιώθουμε;». Κοιτάξτε, κάποιες στιγμές πρέπει να πεις τι νιώθεις και να πεις ότι «Θα φύγω; Εδώ είναι το σπίτι μου». Θα σου πω, θα μου πεις και θα καταλήξουμε να αγαπιόμαστε παρόλο τον καυγά, παρόλο τον τσακωμό. Και θα εκτιμήσεις από αυτή την ιστορία ότι σου μίλησα τουλάχιστον αληθινά και εγώ θα εκτιμήσω ότι μου μίλησες αληθινά και γι' αυτό σε αγαπώ και διαπιστώνω όσο περνά ο καιρός, θα πεις

τελικά δεν παντρεύτηκα έναν άγγελο, έναν άγιο, έναν αλάνθαστο, αλλά παρ' όλα αυτά σ' αγαπώ. Και το ίδιο θα πει κι ο άλλος για σένα, γιατί ούτε εσύ είσαι άγγελος, ούτε αλάνθαστος, ούτε τέλειος. Ρώτησα ένα κοριτσάκι «Ποιος διευθύνει στο σπίτι;». Αυτή σωπαίνει και με κοιτάζει. «Λέγε, ποιος είναι ο αρχηγός, ο μπαμπάς ή η μαμά;» Το κοριτσάκι με κοιτάζει και δεν απαντά. «Λοιπόν, θα μου πεις; Πες μου, ποιος είναι ο αρχηγός;» Με ξανακοιτάζει με αμηχανία. «Δεν ξέρεις τι θα πει διευθύνω;» Και βέβαια το ξέρει. «Δεν ξέρεις τι θα πει αρχηγός;» Και βέβαια το ξέρει. Ε, και λοιπόν; Με κοιτάζει και σωπαίνει. Τι να κάνω, να θυμώσω κι αν η καημένη είναι μουγκή;

να, το βάζει στα πόδια, τρέχει μέχρι την άκρη του λιβαδιού, γυρνάει απότομα, μου βγάζει τη γλώσσα και μου φωνάζει γελώντας.

σου λέω που άκουσα μια φορά μπροστά σε ένα τραπέζι με διαφόρους, ήταν κάποιοι φίλοι και ήμουν εκεί και ρώτησε ένας «Πόσο καιρό ξέρεις τον πάτερ;». Ρώτησε κάποιον εκεί, λέει «Τον ξέρουμε πολλά χρόνια, λέει, και στην αρχή τον είχα για πάρα πολύ τέλειο και αλάνθαστο. Τώρα, λέει, τον έχω καταλάβει ότι κι αυτός είναι άνθρωπος». Για μένα μιλάει, μιλάει. «Έχω καταλάβει, λέει, ότι και αυτός είναι όπως όλοι οι άνθρωποι, τον έχω δει και σε στιγμές ανθρώπινες και σε στιγμές αδυναμίας και νευρικότητας και θυμού». Για μένα μιλάμε έτσι, σε μένα τα έχει δει όλα αυτά κι άλλα. Και έλεγα μέσα μου «Ω, Παναγία μου, τι θα πει τώρα; Τώρα αυτός, λέω, θα με κάνει ρεζίλι, θα πει τώρα τι έχει δει από μένα, ας πούμε, τις στιγμές τις ανθρώπινες και της αδυναμίας». Και λέει «Και γι' αυτό, μου λέει», ή είπε μάλλον στους άλλους, «τον αγαπώ πιο πολύ τα τελευταία χρόνια, γιατί είδα ότι είναι ένας άνθρωπος που μπροστά του μπορώ, λέει, κι εγώ να είμαι ο εαυτός μου». Και εκεί εγώ πήρα μια βαθιά αναπνοή και είπα

σε, ησύχασα, λέω, ευτυχώς, λέω, δεν το γύρισε να πει «Επειδή λοιπόν είναι ένας άνθρωπος όπως οι περισσότεροι, που κι αυτός έχει στιγμές αδυναμίας, θυμού, νεύρων κλπ., θέλω να φύγω από κοντά του και να μην του ξαναμιλήσω». Και το περίμενα ότι θα πει αυτή την κουβέντα. Και το έχω ζήσει κι εγώ. Οι άνθρωποι που αγαπώ, οι άνθρωποι με τους οποίους είμαι κοντά, και εσύ πιστεύω, δεν είναι άνθρωποι αλάνθαστοι, είναι όμως άνθρωποι με τους οποίους μοιράζεσαι τα λάθη σου, τον εαυτό σου και δεν νιώθεις υποκριτής και δεν νιώθεις ότι «Ωραία, παιδιά, τι ώρα είναι; Ας κάνουμε λίγο θέατρο τώρα. Είμαστε δύο ώρες μαζί, θα παίξουμε λίγο το θέατρό μας, να φύγουμε και μετά να πάμε σπίτι να πούμε ό,τι μας απασχολεί στ' αλήθεια, την αγανάκτησή μας και την ταλαιπωρία μας και την κούρασή μου και πώς βαριέμαι και όλα αυτά που νιώθω». Όχι, μπροστά του δεν παίζω θέατρο.

μπροστά μου δεν παίζει θέατρο. Αυτοί οι άνθρωποι είναι που κάνουν τη ζωή όμορφη. Πραγματικά, αυτό που δεν μπορούν πολλοί, και εγώ δεν το μπορώ αυτό και το παραδέχομαι, είναι αυτό, να μην παραδέχεται ο άλλος. Δεν με ενοχλεί να έχει κάνει λάθη, δεν με ενοχλεί να μου πει κανείς σε μια φιλία, σε μια παρέα, σε μια σχέση ανθρώπινη ότι «Ξέρεις, εγώ σκέφτομαι έτσι, νιώθω έτσι, έχω κάνει αυτό, επιθυμώ το άλλο, έχω αυτές τις κακίες». Δεν με πειράζει αυτό, ανθρώπινο είναι. Με πειράζει να μην το παραδέχεται, να δείχνει άλλο αντί άλλου, να λέει ψέματα, να παρουσιάζει μια βιτρίνα, αυτό με στεναχωρεί. Θα μου πεις...

Και αυτό δεν πρέπει να το αγαπήσεις; Εντάξει, το αγαπώ, αλλά δεν μπορώ να το κάνω και φίλο με αυτό. Δεν μπορώ να το κάνω και στενό άνθρωπο της παρέας. Θα προσπαθήσει κανείς λίγο να ανοίξει και αυτούς τους ανθρώπους και να τους πει: «Κοιτάξτε, δεν είναι κακό να έχεις φάει και εσύ μια Παρασκευή κοτόπουλο και να είναι νηστεία. Ανθρώπινο είναι. Εντάξει, δεν τήρησες τη νηστεία». «Όχι, όχι, εγώ ποτέ. Ως σκέψη το είπα, ερώτηση έκανα, εμένα δεν μου έχει συμβεί ποτέ». Ε, αυτό δεν μ' αρέσει. Όταν του δείχνεις, λοιπόν, ότι χαλάρωσες, παραδέξου το, ότι και εσύ κάποιες φορές δεν τήρησες αυτό, και εσύ κάποιες φορές ζήλεψες εκείνο, και εσύ κάποιες φορές, όπως όλοι οι άνθρωποι, σκέφτηκες αυτή τη σκέψη, τη λαιμαργία, τη ζήλια, την επιθυμία, την κακία. Και εσύ δεν το σκέφτηκες αυτό; Όταν του δίνεις την ευκαιρία του άλλου και δεν ανταποκρίνεται, κάπου δεν αντέχεις. Δεν μπορεί να είμαστε και φίλοι.

κράτα τα, αν θες, και εύχομαι έτσι να χτίζεις τη ζωή σου. Εύχομαι αληθινός και αληθινή να είσαι. Έχουμε κάνει πολλές ζημιές στους ανθρώπους που τους μάθαμε να είναι ψεύτικοι απέναντί μας και γινόμαστε κι εμείς ψεύτικοι και μετά δεν μπορούν άνθρωποι να έρθουν ούτε να εξομολογηθούν. Αλλά δεν είναι μόνο εξομολόγηση, όλη η ζωή μας είναι μια εξομολόγηση.

διαρκώς τι κάνουμε; Ομολογούμε προς τα έξω. Αυτό είναι η λέξη εξομολόγηση, ομολογία προς τα έξω, ομολογώ δυνατά τι κουβαλάμε μέσα μας. Στο σπίτι σου δεν εξομολογείσαι; Βγάζεις στον άντρα σου τι κουβαλάς. Ο άντρας σου εξομολογείται σε σένα. Δεν εννοώ το μυστήριο της εξομολόγησης που διαβάζει τη συγχωρητική ευχή, εννοώ όλη τη ζωή ως εξομολόγηση του αληθινού περιεχομένου της καρδιάς μας.

που λέει ο Χριστός μας ότι εκ της καρδίας του ανθρώπου εξέρχονται οι διαλογισμοί οι πονηροί, οι κακίες, φόνοι, φθόνοι, μοιχείες, πορνίες, κλοπές, ψέματα. Όλα αυτά από την καρδιά δεν βγαίνουν; Μπορούν όμως να βγουν. Τα βγάζεις, να πεις, να παραδεχτείς, να μιλήσεις για σένα.

[Μη ομιλητικό τμήμα της ηχογράφησης.]

Αγία Γραφή. Και του λέω: «Εσένα τώρα όλα αυτά πώς σε αγγίζουν;» «Ναι, τώρα ξέρετε, η κόρη μου έχει πάει στη Θεσσαλονίκη να παντρευτεί και έχουμε τώρα ένα σπίτι...» Και όταν ακούς συζητήσεις για τον περίγυρο, σπίτια, γάμοι, κόρες, και δεν μιλάει ο άλλος για τον εαυτό του. «Εσύ, εσύ πώς νιώθεις για όλα αυτά;» «Ναι...» Και ρώτησα, λέω: «Όλα αυτά πώς σας αγγίζουν;»

«Νιώθω», λέει, «μια ανασφάλεια, νιώθω μια μοναξιά, το παιδί μου με έχει... Φοβάμαι λίγο για το μέλλον του. Μέσα από αυτά κι εγώ αποκτώ μια αξία και μπορεί να παντρευτεί, να φύγει από κοντά μου, και μετά εγώ τι θα κάνω στη ζωή;» «Άρα», λέω, «ωραία, ωραία, για συνεχίστε», λέω, «σε αυτό το χώρο να ψάξουμε. Αυτά να πείτε.» Να πεις ότι πας να χτίσεις σπίτι και έχει τόσο το ενοίκιο και έχει τόσο το δάνειο και έχει τόσο το οικόπεδο, αυτά δεν είναι τα προβλήματά σου. Πώς ξεκινήσαμε αυτή την εκπομπή; Μακάρι, είπα, να μπορούσα να ξέρω το φλέγον θέμα σου. Το φλέγον, αυτό που μου έγραψες στο email σε πέντε γραμμές, με έλιωσες με την έννοια της ουσιαστικής τοποθέτησης. Πάντα σκέφτομαι: αυτό, τα θέματα στη ζωή μου, με απασχολεί αυτό στην προσωπικότητά μου, αυτό βλέπω και...

Το παρουσιάζω, αυτό το αληθινό κομμάτι, το φλέγον, κατάλαβες;

Που θα κουβαλάμε μαζί μας σε όλη την αιωνιότητα, γιατί στην αιωνιότητα θα φύγει η μάσκα, θα φύγει το περίβλημα, θα φύγει το σώμα που τώρα μας κάνει και μπορούμε και κρυβόμαστε, γιατί μέσα από ένα χαμόγελο κρύβεις πολλά, δεν μπορεί να δει ο άλλος καθαρά τι κρύβεις, έτσι δεν είναι; Αλλά όταν εκεί είναι καθαρές οι προσωπικότητές μας και η ποιότητα της ψυχής μας, εκεί πλέον δεν θα κρυφτούμε. Γι' αυτό είπε ο Χριστός μας: «Όλα να τα κερδίσεις στον κόσμο αυτό, τι νόημα έχει αν χάσεις την ψυχή σου;» Αυτό το στραπατσάρισμα που παθαίνει η ψυχή, που γίνεται ψεύτικη, που γίνεται υποκριτική, που γίνεται διχασμένη, που γίνεται διαρκώς κρυμμένη και καταδιωγμένη. Ένας φυγάς είναι η ψυχή μας, όλο φεύγει, όλο δεν μπορούμε να την πιάσουμε, να την αγγίξουμε, να της πούμε: «Μίλησε, έλα εσένα να δω τι κουβαλάς.»

Την ψυχή, είπε ο Χριστός, αν τη χάσεις, την ψυχή σου, όχι ως ένα αόρατο, αόριστο, πνευματικό ύφος συζητήσεως, αλλά όλα αυτά που είπα, αυτά ψυχή δεν είναι; Ο καημός για αγάπη, ο πόνος της μοναξιάς, η ανάγκη να μοιραστείς, ο πόθος για ένα χάδι, για μια αγκαλιά, για μια στοργή, ένα καλό λόγο, ένα φιλί, ένα βλέμμα. Αυτό δεν είναι η ψυχή μας; Μέσα από αυτά δεν βγαίνει η ψυχή μας; Τι είναι; Αόριστα θέματα, αόριστες συζητήσεις που αφορούν κάποιους λίγους.

Να τα κάνεις αυτά, ωραία είναι αυτά, αλλά... Λοιπόν, σήμερα έτσι πέρασε η ώρα... Και εύχομαι να... Να πάει ωραία η ζωή σου σήμερα...

Να, ας πούμε τώρα να σου πω ένα παράδειγμα. Θα γυρίσεις τον άνθρωπο στο σπίτι και θα αρχίσεις να λες εσύ εκείνο, το άλλο: «Σήμερα η εκπομπή είπε εκείνο». Εγώ άλλο λέω τώρα: να μην πεις τι είπε η εκπομπή, να ψάξεις μέσα σου γιατί θες να το πεις αυτό. Γιατί θες να το πεις; Θες να νιώσεις κι εσύ ότι κάτι προσφέρεις σε αυτό το σπίτι;

Δίνω πνευματική, ας πούμε, τροφή, ότι δίνω... Ψάξ' το να δεις γιατί το κάνεις αυτό. Ποιο είναι το αληθινό, το φλέγον; Όχι αυτό που θα πεις, ότι «ξέρεις τι, σήμερα στην εκπομπή είπε αυτό, να το ξέρετε και εσείς να διορθωθείτε». Γιατί το λες αυτό; Αυτό είναι το ζητούμενο. Τι ζητάς μέσα από αυτό να κάνεις; Να αποκτήσεις και εσύ μια βαρύτητα σε αυτό το σπίτι, μια βαρύτητα στη γνώμη, ως προσωπικότητα; Μήπως θες να δασκαλέψεις; Γιατί δασκαλεύεις;

Ωραίο ερώτημα να ψάξεις μέσα σου: γιατί δασκαλεύεις τους άλλους; Μήπως θες λίγο να τους εξουσιάσεις; Νιώθεις ωραία λίγο να κρατάς μια βέργα έτσι του δασκάλου και να λες: «Παιδιά,

παρακαλώ, εδώ όλοι προσέξτε, θα σας πω εγώ τι θα κάνετε»; Σ' αρέσει να δασκαλεύεις; Τι θέλεις, να οδηγείς, να χειραγωγείς; Σ' αρέσει μήπως να καταπιέζεις; Νιώθεις καλά με την καταπίεση των άλλων; Πάντως, όπου και να ψάξουμε σε όλα τα θέματα αυτά, τα αληθινά κομμάτια του εαυτού μας με τις πολλές ερωτήσεις φτάσουμε σε αυτό, ότι δεν νιώθουμε αγάπη να παίρνουμε και μετά να δίνουμε. Δεν έχουμε πάρει αγάπη και δεν μπορούμε να δώσουμε σωστή αγάπη. Και μετά αυτά που δίνουμε είναι όλα κακοποιημένες μορφές αγάπης, που κάνουν ζημιά και στους άλλους, που κάνουν ζημιά και στον εαυτό μας, και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Το πρώτο βήμα σήμερα είναι αυτό.

Η κατανόηση. Να καταλάβεις όλα αυτά, να τα παραδεχτείς. Να τα αγγίξεις, μην φοβάσαι, θα ματώσουμε λίγο, θα πονέσουμε λίγο, αλλά τι να κάνουμε, εγχείρηση κάνουμε. Πώς το λέει; Δεν γίνεται να κάνεις ομελέτα αν δεν σπάσεις αυγά. Και εδώ πέρα δεν γίνεται να αγγίξεις την καρδιά σου μέσα, να βάλεις το χέρι μέσα στην καρδιά σου, θα πιάσεις και αίμα, θα ματώσεις. Ε, δεν γίνεται. Αυτή η καρδιά, το θέμα είναι πώς θα αγγιχτεί. Αυτό να παρακαλάμε τον Θεό στην προσευχή μας, να ζούμε αληθινές στιγμές στη ζωή μας, να ζούμε μια γνήσια, αυθεντική ζωή. Όσο μπορούμε να κατέβουμε από το χώρο της φαντασίας, της ψευδαίσθησης εννοώ, του ψεύτικου εαυτού μας, της ψεύτικης εικόνας που έχουμε για τον εαυτό μας, για την εικόνα μας, για τους άλλους, να προσγειωθούμε, να δούμε μέσα μας και αν δούμε μέσα μας θα δούμε γύρω πάρα πολύ ωραία.

Τότε θα καταλάβεις και εσύ, κυρία μου, που έλεγες: «Απορώ τι βρίσκει ο γιος μου», λέει, «που καπνίζει», παράδειγμα. Και σκέφτηκα ότι αν καταλάβαινε και τι ήταν αυτό της... Πόσες επιθυμίες παράξενες έχουμε που μας αρέσουν πάρα πολύ και εμάς. Θα καταλάβαινε και το γιο της ότι είναι πάρα πολύ ωραίο να καπνίζει. Κάτι του δίνει ωραίο. Αυτή η κατανόηση

άλλους αυτή την κατανόηση και να τη βρίσκουν και οι άλλοι σε εμάς αυτή την κατανόηση. Να βρίσκουν ανθρώπους στους οποίους μπορούν να κουμπήσουν αληθινά κομμάτια της ψυχής τους. Πόσο χάρηκα που μου είπε ένα παιδί ότι «μια φορά η συμβουλή που μου δώσατε δεν με βοηθάει, δεν συμφωνώ, δεν μπορώ. Με κάνετε και πιέζομαι και υποφέρω».

Λέω: «Πες το, πες το». «Όχι, δεν θέλω να σας το πω γιατί θα σας προσβάλλω». «Μα να με προσβάλλεις», του λέω. «Τι θα πει θα σας προσβάλλω; Δηλαδή θα στραγγαλιστείς; Θα ακρωτηριάσεις την ψυχή σου για να μην με προσβάλλεις; Πρόσβαλέ με, πες μου. Θέλω να ξέρω τι πραγματικά αισθάνεσαι, τι πραγματικά νιώθεις. Θέλω να κάνεις όχι τη δική μου ζωή, αλλά τη δική σου. Θέλω να πατάς στα δικά σου πόδια και όχι να περπατάς με τα δικά μου παπούτσια.» Τα δικά σου παπούτσια, τα δικά σου πόδια, το δικό σου βάδισμα, τη δική σου σωματοδομή, τη δική σου προσωπικότητα. Δεν πρέπει να στην καταστρέψει κανένας. Ο Θεός σίγουρα δεν το κάνει. Οι άνθρωποι του Θεού, αν κρίνω από τον εαυτό μου, δυστυχώς πολλές φορές το έκανα και το κάνω και εύχομαι να μην το κάνω. Να μην καταστρέφω, αλλά να αφήνω τον άλλον να είναι αληθινός, ο εαυτός του, και να συνδέεται με τον Θεό και να δημιουργεί μια προσωπική σχέση με τον Θεό και μια προσωπική πορεία προς τον Θεό, όχι όπως εγώ το θέλω, αλλά όπως αυτός είναι φτιαγμένος να ζήσει, μέσα στη δική του περιπέτεια, μέσα στο δικό του δρόμο, που ο δρόμος αυτός εγώ εύχομαι να μην είναι της ασωτείας, αλλά μερικές φορές δεν ξέρω τι θέλει ο Θεός από αυτόν και πώς τον οδηγεί αυτόν.

Που θέλησαν να κάνουν τον κόσμο να μην είναι άσωτο, τον έκαναν πολύ πιο άσωτο. Οι γονείς οι οποίοι θέλησαν να κάνουν τα παιδιά τους να μην είναι άσωτα, με τον τρόπο τους, που είχαν όλα απορίες και λέγανε: «Δεν καταλαβαίνω γιατί το κάνει αυτό, μα δεν εξηγείται, που ξυπνάει, που ξενυχτάει και αργεί να...» Ωραία, αυτοί οι γονείς της τόσης καταπίεσης, που δεν μπορούσαν ούτε τον εαυτό τους να καταλάβουν, ούτε το παιδί τους να νιώσουν, έκαναν πολύ μεγάλη ζημιά. Έχω ένα πακέτο από email, έχω στοίβες από χαρτιά νοητά, θα λέγαμε, στην ηλεκτρονική αλληλογραφία, από ανθρώπους που μιλούν και βοούν για τα λάθη τους τα απέραντα, τα ατέλειωτα, με τέτοιου είδους συμπεριφορές. Ας γίνει και λάθος, δεν το προωθούμε, ούτε το διδάσκουμε, αλλά δεν μπορεί να μην γίνει λάθος στη ζωή. Θα γίνουν και λάθη. Όπως έκανες και εσύ. Άλλο που δεν τα παραδέχεσαι. Λοιπόν, πέρασε η ώρα, συγγνώμη.

Θα συζητήσουμε τώρα που τελείωσε η εκπομπή, θα πούμε αλήθειες μεταξύ μας, θα πούμε πράγματα και εμείς αυτά που λέμε να τα ζήσουμε.

Σημεία του εαυτού μας. Εγώ να σας ευχαριστήσω πάρα πολύ για τα μηνύματα που αφήσατε ως τώρα, για την τόνωση και ενθάρρυνση που μας δίνετε. Ευχαριστώ όσους σχολιάζουν με πολύ καλά λόγια τα δύο βιβλία που κυκλοφορήσαμε: το «Δυνάμωσε την ψυχή σου», ο πρώτος τόμος με οχτώ εκπομπές γραμμένες σε κείμενο και με CD MP3, και ο δεύτερος τόμος «Αγάπη για πάντα», ο οποίος έχει επίσης εκπομπές γραμμένες ώστε να τις διαβάζεις και στον καναπέ σου και στην κρεβατοκάμαρά σου και στις διακοπές σου και στην ξαπλώστρα, στην παραλία, όπου και αν είσαι, ό,τι και αν κάνεις, αρκεί να μην δουλεύεις βέβαια. Και εύχομαι να περάσει καλά αυτή η εβδομάδα και χάρηκα πολύ που τα είπαμε.

Εγώ πιστεύω ότι και εγώ σήμερα ήμουν κάπως λίγο αληθινός. Όχι πολύ, απόλυτα. Όσο μπορούσα. Αυτό για σήμερα. Καλή δύναμη, καλή συνέχεια, με αγάπη και αλήθεια στην καρδιά μας και στις σχέσεις μας με αυτούς που αγαπάμε και με αυτούς που θέλουμε σιγά σιγά να αγαπήσουμε. Χαίρετε.

Των πολλών μου αμαρτιών ασθενεί το σώμα, ασθενεί μου και η ψυχή. Προς σε καταφεύγω την Κεχαριτωμένη, ελπίς απελπισμένων, συ μοι βοήθησον.

Ωραία!

Έχεις κατάρας, Δέσποινα του κόσμου.