Μετάνιωσα που παντρεύτηκα Α΄
Ελληνική μεταγραφή

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Πότε πέρασε μία εβδομάδα, αγαπητέ μου φίλε και αγαπητοί μου φίλοι, στα θέα τα περάσματα. Πώς περνάει ο καιρός! Πέρασε μία ολόκληρη εβδομάδα και είμαστε πάλι μαζί στην Πειραϊκή Εκκλησία, στους 91,2 μεγακύκλους, στο σταθμό που μιλάει στην ψυχή μας, στην Πειραϊκή Εκκλησία. Παρέα ο Βασίλης Χατζηνικολάου, ο μουσικός και ηχολήπτης της εκπομπής μας, με τα όμορφα CD του, τα παλιά και τα καινούργια, τα οποία καλά κάνετε και αναζητάτε γιατί είναι πανέμορφα. Και ειδικά το τελευταίο του θα το βρείτε στο διαδίκτυο, με πολύ όμορφα ακούσματα, τα οποία δεν είναι μεν για την εκκλησία, για ώρα λατρείας, αλλά είναι πολύ ωραία για τα παιδιά, για τους νέους και εφήβους, οι οποίοι μπορούν να πάρουν ένα συνδυασμό σύγχρονης μουσικής οικείας για το δικό τους χώρο.

και χωρίς να τους δώσει κατευθείαν κάτι ξεκάθαρα παραδοσιακό, αυστηρό κλπ., να πάρουν τα νοήματα και τα μηνύματα της Ορθόδοξης Πίστης και Ζωής. Βασίλη, πολύ σε ευχαριστούμε που είσαι και σήμερα μαζί μας. Η Φοίβη, η οποία απαντά στα τηλέφωνά σας, γράφει τα μηνύματα. Ευχαριστώ πάρα πολύ για την αγάπη σας. Η εκπομπή αναμεταδίδεται. Και είπα βέβαια ότι πέρασε μια βδομάδα που είμαστε πάλι μαζί.

Αλλά το ξέρω ότι εσύ ακούς αρκετές φορές μέσα στη βδομάδα τα Αθέατα Περάσματα. Γράφοντας σε CD, μοιράζοντας, αντιγράφοντας, από το διαδίκτυο που υπάρχουν όλες οι εκπομπές αποθηκευμένες, από τότε που ξεκίνησε η εκπομπή το 2006 μέχρι και σήμερα υπάρχουν όλες οι εκπομπές και μπορείτε να τις ακούτε αν θέλετε να περάσει λίγο η ώρα σας.

και να κοιμηθείτε, όπως με μια κυρία η οποία νόμιζα ότι θα με κολακεύσει που μου το είπε. Μου λέει: «Σ' ακούω και κοιμάμαι. Πάρα πολύ ωραία η εκπομπή σου», λέει, «την ακούω το βράδυ και με παίρνει ο ύπνος». Και της λέω: «Τώρα αυτό μου το λέτε για... κολακευτικό το θεωρείτε;» «Όχι, όχι», λέει, «μην το παρεξηγήσεις, πάτερ. Δεν εννοώ ότι με υπνοτίζεις, ότι μιλάς και κοιμάμαι, αλλά γαληνεύω», μου λέει. Της λέω: «Μην ανησυχείς, έχω ακούσει κι άλλους και χειρότερα».

Οπότε το καταλαβαίνω. Ένας μου το είπε καθαρά. «Βάζω», λέει, «τις εκπομπές στα παιδιά μου και κοιμούνται», λέει. Έστω και έτσι. Ας κοιμούνται. Και ας κοιμάσαι. Μη σε πάρει ο ύπνος από τώρα, όμως, αν την ακούς. Αν και νομίζω ότι αν αρχίσω το σημερινό θέμα, δεν θα σε πάρει και πολύ ο ύπνος. Μάλλον νεύρα θα σε πιάσουν, ταραχή, νεύρα, ένταση... Θα πω, όμως, μερικά πράγματα, αφού πάλι σε ευχαριστήσω για την πολλή σου αγάπη, για τα τηλέφωνα τα οποία στηρίζουν την Πειραϊκή Εκκλησία, τους ανθρώπους που εδώ εργάζονται και, φίλοι μου, κάνουν ο καθένας το καλύτερο που μπορεί, για τα δώρα σου, τις επιστολές τις οποίες διαβάζω, τις οποίες παρουσιάζω στο Θεό με την προσευχή μου και τις οποίες χρησιμοποιώ, αν έχεις καταλάβει, μέσα στα λόγια μου. Από σένα παίρνω πολλά πραγματάκια, τα λέω, μόνο το όνομά σου δεν λέω. Αν και κάποιοι τηλεφωνούν μετά και λένε: «Εμένα εννοούσες σήμερα;» Και λέω: «Και εσένα, αλλά και πάρα πολλούς άλλους οι οποίοι δεν μπορούν να βγουν να τα πούνε όλα αυτά γιατί ντρέπονται, γιατί δεν έχουν συνηθίσει και να μιλάνε έτσι, αλλά τα ζουν όλοι, προβλήματα και πόνους». Ευχαριστώ πάρα πολύ για τα καλά σου λόγια και τα καινούργια μας βιβλία, τα δύο βιβλία που βγάλαμε, το τελευταίο «Αγάπη για Πάντα» που έχει 8 εκπομπές από τα Θεάτα Περάσματα γραμμένες σε λόγο.

Διαβάζει δηλαδή κανείς. Μπορεί να το κάνεις δώρο σε κάποιον συγγενή σου, σε κάποιο φίλο σου, και έχει μέσα και το CD με τις εκπομπές αυτές τις 8. Και το πρώτο που έχουμε βγάλει και το έχεις πάρει, όπως μου γράφεις, και το έχεις κάνει και δώρα εδώ και εκεί, γιατί είναι ένας σκοπός η ανέγερση ενός ναού, που γράφει και το βιβλίο αυτό, και σε ευχαριστώ πάρα πολύ, λέγεται «Δυνάμωσε την ψυχή σου» ο πρώτος τόμος και «Αγάπη για Πάντα» λέγεται ο δεύτερος. Θέλω να σε ευχαριστήσω γιατί ρωτούν μερικοί αν έχω λάβει αυτά τα μηνύματα και να απαντήσω σχετικά και με το βιβλίο μου. Τώρα θα σου πω αυτό που θα σε ξυπνήσει, σε περίπτωση που πάει να σε πάρει ο ύπνος σήμερα. Πήγα να κάνω μια ομιλία κάπου στην Αθήνα, σε μια σχολή γονέων, και μου λέει και ο παππούλης που με κάλεσε: «Ο τίτλος;» Λέω: «Τι να πω τίτλο, τι να πω;» Και λέω: «Μήπως...»

Σκέφτηκα και λέω: «Μήπως μετάνιωσες που παντρεύτηκες;» «Α», λέει, «ενδιαφέρων ο τίτλος, “Μήπως μετάνιωσες που παντρεύτηκες;”» Βάζω τον τίτλο αυτόν και αυτό που περίμενα, αυτό και έγινε: γέμισε ο κόσμος την αίθουσα του ναού. Γιατί λέω, αν βάλω αυτόν τον τίτλο, θα έρθουνε πολλοί. Γιατί δεν ξέρω τι θα πω και αν θα είναι καλό αυτό που θα πω, αλλά ο τίτλος, λέω, πρέπει να είναι δυνατός. Και ήρθανε πολλοί και πριν έρθουνε πολλοί μου στέλνανε μηνύματα και μου λέγανε: «Ναι, ναι, έτσι, η απάντηση είναι ναι. Η απάντηση είναι καταφατική». Και πήρανε και μεγάλοι και μικροί και νεότεροι και ανύπαντροι, και λέει: «Θα έρθω και εγώ να τα ακούσω αυτά». Γιατί, ρε παιδιά, λέω, τόσο ενδιαφέρον; «Μήπως μετάνιωσες που παντρεύτηκες;» Και μου είπανε πολλοί: «Ναι, μετανιώσαμε, αλλά μην το πεις, μην της το πεις». Λέω: «Δεν θα της το πω». Και έλεγα μέσα μου: «Δεν

θα σου πω όμως και τι μου είπε αυτή, η γυναίκα σου, για σένα, γιατί και αυτή το ίδιο μου είπε: “Μην του το πεις, πάτερ, μετάνιωσα”». Μετάνιωσε αυτός, μετάνιωσε και αυτή. Και ήρθανε στην ομιλία να ακούσουν. Τους λέω: «Καλά, οι πιο πολλοί ήτανε μεγάλοι, ήτανε και μερικοί νέοι. Όχι, λάθος, αρκετοί ήτανε και νέοι, αλλά οι μεγάλοι πάντα παίρνουν τις πρώτες θέσεις στην εκκλησία οι μεγάλοι και αισθάνονται σαν στο σπίτι τους. Και λένε συνέχεια οι μεγάλοι, μεγάλοι εννοώ 60, 70, 80: “Δεν έρχονται τα νέα παιδιά στην εκκλησία. Γιατί δεν έρχονται;” Και του λέω κάποιου: “Πώς να έρθει, βρε άνθρωπέ μου; Αφού και όταν έρθουνε, τους αντιμετωπίζετε τους νέους λες κι είναι τουρίστες, λες κι είναι φιλοξενούμενοι, ξένοι. Πρώτες θέσεις εσείς, πρώτοι εσείς να μιλήσετε στον ιερέα, πρώτοι εσείς να πλησιάσετε να πάρετε αντίδωρο. Δείξε και στον άλλο μια...

Είσαι μεγαλύτερος, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι και ο νέος πρέπει να νιώθει σαν στο σπίτι του στην εκκλησία; Δώσ' του να κάτσει και πιο μπροστά. Δεν θα κάτσει εγωιστικά ο νέος, να το ξέρεις, από χαρά κάθεται. Από χαρά να είναι κάπου να δει, να ακούσει, να νιώσει ότι τον αφορούν τα θέματα και ότι έχει μια επικοινωνία με τον ομιλητή. Όλες οι γιαγιάδες και παππούδες κάτσανε στην πρώτη θέση. Λέω: “Εσείς τι ήρθατε τώρα να κάνετε; Εσείς ό,τι και να μετανιώσατε, τέλειωσε. Το τρένο έχει φύγει και κοντεύει να φτάσει και στον προορισμό του. 80 χρονών, τι να σου κάνω τώρα, κυρία μου, να σου λύσω το πρόβλημα που μετάνιωσες; Τι να σου πω τώρα να κάνεις; Ό,τι και να έγινε, έγινε. Το θέμα είναι πώς να προλάβουμε τον άνθρωπο των 20 ετών, των 25, των 30, να μην μετανιώσει. Γι' αυτό άσ' τον να έρθει να κάτσει πιο μπροστά”. Αλλά έτσι είναι τα πράγματα. Και κοίταζε ο κόσμος και άκουγε, και εγώ εκ του ασφαλούς μιλάω και ο άλλος είναι μέσα στα κύματα και παλεύει,

χτυπιέται και βολοδέρνει και βασανίζεται. Μήπως μετάνιωσες που παντρεύτηκες;

Μεγάλη πάντως υπόθεση να μπορούμε στην εποχή μας να το συζητάμε αυτό το θέμα ανοιχτά, δηλαδή να παραδεχόμαστε ότι για κάποια πράγματα, μην πάρεις μόνο το γάμο, εντάξει, γενικώς, υπάρχουν κάποια πράγματα που μετανιώνουμε που τα κάναμε. Λέμε: “Πω ρε παιδί μου, λάθος ήταν αυτό που έκανα”. Και η εποχή μας έχει αυτό το θάρρος και την ειλικρίνεια και την παρρησία σε πολλά σημεία και τολμά και αγγίζει και λέει: “Ναι, θα το παραδεχτώ, έχω μετανιώσει για κάτι”. Ενώ παλιά, που λέμε συνέχεια κάποιοι ότι ήταν όλα τέλεια και όλες οι εποχές ήταν καλύτερες, οι παλιές δεν ήταν καθόλου καλύτερες, γιατί πολλοί άνθρωποι ζούσαν ένα κρυφό διαρκές μαρτύριο και μπορεί να γίνονταν βέβαια άγιοι μέσα από την περιπέτειά τους και τον πόνο τους και την καρτερία τους, αλλά θα ήθελαν κι αυτοί κάπου να πουν ότι, ξέρεις, πες το λογισμό σου τουλάχιστον, να το πω κάπου, να το πω ότι αυτός

ο άνθρωπος δεν ήταν για μένα. Εντάξει, θα μείνω μαζί του, αλλά θέλω και να το συζητήσω κάπου. Και κουβάλαγαν το εσώτερο μυστικό τους κρυφά στα φυλλοκάρδια τους και πέθαιναν με αυτό και μαράζωναν πολύ. Και κάποιοι άλλοι βέβαια δεν μαράζωναν, αλλά άνθηζαν και γινόταν Άγιοι μέσα από διαφορετικούς βασανιστικούς χαρακτήρες, μέσα από περιπέτειες, μέσα από χτυπήματα, ωριμότητα που έφταναν μέσα από όλα αυτά τα δύσκολα της ζωής. Αλλά θεωρώ μεγάλη επιτυχία και πρόοδο της εποχής μας το ότι μπορούμε να μην δείχνουμε συνέχεια ευτυχισμένοι και σίγουροι. Και φοβάμαι μη γίνω ρεζίλι; Όχι, δεν φοβάμαι μη γίνω ρεζίλι, το λένε οι άνθρωποι σήμερα. Δεν με ενδιαφέρει τι θα γίνω, πάνω απ' όλα με καίει να πω την αλήθεια της ψυχής μου. Και η αλήθεια είναι ότι έχω μετανιώσει και το επάγγελμά μου, για

τη ζωή μου, για το δρόμο μου, για τη σχέση μου, για την οικογένειά μου. Το συζητάμε. Μπορεί να έχω λάθος, μπορεί να καταλήξω σε λάθος συμπέρασμα, μπορεί να πρέπει να επιμείνω και να... Ναι, αλλά άσε με να το πω, να μην σκάω μέσα μου, να μην το κρατάω και... Άσε με να μην παίζω συνέχεια θέατρο. Σου λέει: “Βαρέθηκα να παίζω θέατρο. Βαρέθηκα να βγαίνω στη γειτονιά και να γελάω συνέχεια και να λένε: ‘Ναι, τι κάνεις; Καλά; Πώς πάει ο αντρούλης σου;’ ‘Καλά είμαστε’. Τι καλά είμαστε; Αφού σφαζόμαστε, αφού δεν μπορούμε, δεν τα βγάζουμε πέρα ούτε συναισθηματικά ούτε οικογενειακά ούτε συζυγικά ούτε οικονομικά ούτε με τους συγγενείς, τίποτα. Και βγαίνω συνέχεια σε όλους και δείχνω ένας ευτυχισμένος άνθρωπος, ένας ευτυχισμένος θεατρίνος”. Αυτό όμως κάπου δεν το αντέχεις, κάπου πνίγεσαι.

Αυτό λοιπόν είναι η μεγάλη υπόθεση, ως άνθρωποι του Θεού και της Εκκλησίας, ως άνθρωποι του Χριστού και της αλήθειας Του, να λέμε κι εμείς την αλήθεια. Και η αλήθεια είναι όλα αυτά πια, ότι και είμαι ευτυχισμένος με αυτό που κάνω, αλλά υπάρχουν και στιγμές που μπορεί να πει κανείς ότι νιώθω άσχημα με αυτό που κάνω: πίεση, ενόχληση, πνιγμό. Θα ήθελα να το αλλάξω, θα ήθελα να κάνω κάτι άλλο, θα ήθελα να έχω παντρευτεί μια άλλη γυναίκα, έναν άλλο άνδρα, να μην έχω τόσα παιδιά, να έχω πιο πολλά παιδιά, αλλά η δουλειά δεν μου αρέσει, το αφεντικό με δυσκολεύει. Είναι μεγάλη υπόθεση η ανακοινωτικότητα. Ανακοινωτικότητα θα πει να ανακοινώνω και να κοινωνώ, να μοιράζομαι αυτό που έχω με κάποιον άλλον και να το λέω. Θυμάμαι μια γυναίκα στη γειτονιά μας, όταν έγινα ιερέας, που με είδε και μου είπε ότι

“Ζηλεύω”, λέει, “και σε θαυμάζω που διάλεξες αυτόν τον δρόμο”. Αυτή ήταν παντρεμένη με παιδάκια, με παιδιά μεγάλα εκείνον τον καιρό. Της λέω: “Γιατί το λέτε αυτό;” “Αχ”, λέει. “Αν”, της λέω, “δηλαδή γυρίζαμε πίσω τον χρόνο, τι θα έκανες αν ξεκίναγες τη ζωή;” “Δεν θα παντρευόμουν”, μου λέει, “εννοείται. Θα έκανα αυτό που έκανες εσύ, δηλαδή θα έμενα μόνη μου και θα είχα αφιερωθεί στο Θεό. Την καλύτερη”, μου λέει, “δουλειά έκανες”. Της λέω: “Γιατί;” “Ησυχία, έχεις το κεφάλι σου ήσυχο, κανένας στο κεφάλι σου, τίποτα για τους άλλους”. Της λέω: “Κοιτάξτε, έχω πάρα πολλούς στο κεφάλι μου. Της λέω, κι ας είμαι μόνος. Και θα έχω κι άλλους στο μέλλον, απ' ό,τι καταλαβαίνω”. Και τώρα το ζω αυτό μετά από τόσα χρόνια, ότι δεν είσαι μόνος. Όταν είσαι μόνος για τον Θεό, έχεις πολλούς ανθρώπους που γνωρίζεις,

δέχεσαι τον πόνο όλων και συσσωρεύεις μέσα σου όλους τους στεναγμούς και τα δάκρυα των ανθρώπων και δεν είσαι μόνος. Αλλά της λέω: “Ευχαριστώ που μου λέτε τι νιώθετε, απλά λυπάμαι”, της λέω, “που υποφέρετε. Πρέπει να βρείτε μια λύση ώστε, αφού συνεχίζετε να είστε παντρεμένοι με την οικογένειά σας, να την κάνετε όσο γίνεται καλύτερη. Δεν πήρες διαζύγιο, έτσι; Αφού δεν έχεις πάρει διαζύγιο, δεν επιτρέπεται να περάσει όχι ημέρα αλλά ούτε ώρα, λένε κάποιοι, δυστυχισμένη στη ζωή σου και να αφήσεις αυτή τη δυστυχία να κυλάει έτσι μέσα σου ή να στάζει ένα δηλητήριο συνέχεια μέσα σου. Μην το επιτρέψεις αυτό. Κάνε κάτι να το αλλάξεις. Μην το δέχεσαι και να λες: ‘Θα περάσει κι αυτός ο μήνας μες στη θλίψη και την κατάθλιψη και την απογοήτευση’. Όχι, να μην περάσει. Να σταματήσει αυτή η ροή της

απελπισίας, να σταματήσει σήμερα. Τέλος. Θα βρω μια λύση, θα βρω μια λύση τέτοια που θα με κάνει να ζω και να λέω: ‘Είναι ωραία που ζω, μ' αρέσει αυτό που κάνω, μ' αρέσει που ξυπνάω και πάω και ψωνίζω στο φούρνο και πάω στο σούπερ μάρκετ και πάω στη λαϊκή και μαγειρεύω και πάω στη δουλειά μου, ο άντρας, και πληρώνω τους λογαριασμούς και πηγαίνω στην τράπεζα και πηγαίνω το αυτοκίνητο να το φτιάξω. Μ' αρέσουν τα πράγματα που κάνω, γι' αυτό τα ζω’. Αλλιώς δηλητηριάζεις τη ζωή σου. Μια δυστυχισμένη ζωή. Η ζωή δεν είναι μεγάλη. Αυτή η ζωή, η επίγεια, δεν είναι μεγάλη, είναι μικρή. Δεν αξίζει λοιπόν να τη ζούμε μέσα στην εκούσια παράδοσή μας στην αποτυχία. Δηλαδή παραδόθηκα έτσι. Μια ηττοπάθεια, μια συνθηκολόγηση, ένας συμβιβασμός. Συμβιβαστική ζωή. Τι να κάνεις τώρα έτσι που έχεις μπλέξει; Μου το είχε πει κάποτε ένας μοναχός στο Άγιο Όρος, ένας μεγάλης ηλικίας, κάπου

έχω πάει σε όλα τα μοναστήρια, οπότε το λέω έτσι για να μην ξέρει κανείς, δεν αναφέρομαι κάπου που εσύ καταλαβαίνεις τώρα. Αυτό που θα πω δεν ξέρεις πού είναι, ακόμα και εσύ που με ξέρεις δεν ξέρεις πού αναφέρομαι. Μου είχε πει ένας μοναχός μεγάλος, λέει: “Δεν νιώθω καλά εδώ, θα ήθελα να πάω σε ένα άλλο μέρος, σε ένα άλλο μοναστήρι”. Και του λέω: “Γιατί δεν πάτε, πάτερ μου;” “Γιατί”, μου λέει, “γιατί υποφέρω”. Και έλιωνε η ψυχή του από τη στεναχώρια και μου λέει: “Πού να πάω τώρα; Σε αυτή την ηλικία ποιος θα με δεχτεί; Πώς θα πάω; Να πω τι; Ήρθα, πάρτε με εδώ; Αφού είμαι εδώ, πώς θα φύγω;” “Και τι κάνετε;” του λέω. “Τίποτα”, μου λέει, “υπομονή. Όσο καιρό μου αφήνει ο Θεός, θα ζήσω έτσι”. Το καταλαβαίνεις ποια είναι η διαφορά; Η οποία για αυτόν τον άνθρωπο, τον μοναχό, είναι κατανοητό ότι αυτός ο άνθρωπος μέσα από αυτό θα ωριμάσει, θα εξαγιαστεί,

θα προσευχηθεί, θα αγγίξει το Θεό, θα μάθει να μην τον επηρεάζει το περιβάλλον, γιατί είναι μόνος. Εσύ όμως που ζεις με τη γυναίκα σου, τον άντρα σου, τα παιδιά σου, τη δουλειά σου, το σπίτι σου, δεν μπορείς να λες: “Θα κάτσω εδώ να λιώνω, να λιώνω, να λιώνω μέχρι να πεθάνω”, γιατί πρώτον δεν είσαι παππούς και γιαγιά, ήταν αυτός ο συγκεκριμένος που μίλησα, που ήταν μεγάλης ηλικίας, αλλά είσαι νέος άνθρωπος. Πρέπει λοιπόν κάτι να κάνεις. Η ευτυχία σου αξίζει, η χαρά σου αξίζει, είναι δώρο του Θεού, αλλά θέλει να σου το δώσει ο Θεός. Δεν είναι δικαίωμά σου με την έννοια την εγωιστική ότι την αρπάζεις την ευτυχία: “Έλα εδώ, θέλω να είμαι ευτυχισμένος γιατί εγώ είμαι σπουδαίος”. Όχι, αλλά ο Θεός το θέλει αυτό.

Σε έπλασε από υλικό ευτυχίας και χαράς για να είμαστε χαρούμενοι και ευτυχισμένοι. Δεν είπε ο Θεός να παντρευτείς για να λιώνεις από τη στεναχώρια. Πονάς, ναι, εν λύπαις τέξη τα τέκνα σου και εν τω ιδρώτι του προσώπου σου φαγή τον άρτον σου. Θα πονάς και θα ιδρώνεις για να βγάλεις το φαΐ σου και το ψωμί σου και θα γεννάς τα παιδιά σου. Αλλά μέσα από όλη αυτή την ιστορία θα ανθίζει μια χαρά στην καρδιά σου. Θα έρχεται ένα χαμόγελο. Θα έρχεται μια λέξη που θα λέει: «Αξίζει τον κόπο, ωραία είναι». Εάν δεν το νιώθεις αυτό, προβληματίσου. Γιατί; Γιατί να λέει αυτή η γυναίκα, 40 χρονών τότε ήταν, ότι αν ξαναγύριζα τον χρόνο πίσω, δεν θα έκανα αυτό που έκανα στα 20 μου, δεν θα ξαναπαντρευόμουν; Όχι, να ξαναπαντρευόσουν. Και να κάνεις τον γάμο σου όμορφο και να κάνεις τη ζωή σου όπως τη θέλεις, όπως την αξίζεις, όπως τη ζητάς. Τι είναι αυτό που ζητάς; Ψάξε να το βρεις. Γιατί όλοι απαντούν: «Ναι, έχω μετανιώσει, ναι». «Μήπως μετάνιωσες που παντρεύτηκες;» «Ναι, έχω μετανιώσει». Γιατί έχεις μετανιώσει, βρε; Εγώ έτσι το λέω

λέω σαν προβληματισμό, δεν το λέω για να σου πω «καλά κάνεις και μετανιώνεις». Πρώτον, μη σε πιάνει πανικός και άγχος άμα νιώθεις κάτι τέτοιο ή και αν νιώσεις. Γιατί ο άνθρωπος είναι ένα πλάσμα αντιφατικό, δύσκολο, τραγικό. Έτσι είμαστε οι άνθρωποι: σήμερα είσαι έτσι, αύριο είσαι αλλιώς. Ποτέ μην λες ποτέ, το λένε κάποιοι αυτό. Ποτέ μην λες για κάτι με σιγουριά μέσα σου: «Εγώ είμαι σίγουρος ότι πάντα θα νιώθω έτσι». Τίποτα δεν ξέρουμε για τις εξελίξεις της ζωής μας, της ψυχής μας.

Σαν θάλασσα, μου λέει ένας, είναι η ψυχή μου: ήρεμη, μετά γαλήνια, σαν λάδι, μετά φουρτούνες, ανεμοστρόβιλοι φυσούν, μαυρίζει, ρουφάει τα πάντα και μετά πάλι απ' την αρχή. Είναι η ζωή του ανθρώπου. Τίποτα δεν είναι σταθερό. Μπορεί να αλλάξουν τα πράγματα και σε εσένα, γι' αυτό θέλει πολύ μεγάλη υπομονή. Πολύ μεγάλη υπομονή η ζωή. Και να είσαι ανοιχτός για όλα και έτοιμος για όλα και ψύχραιμος και νηφάλιος και να λες: «Κύριε, φώτισέ με και βοήθησέ με να μην λέω μεγάλα λόγια». Σήμερα νιώθω καλά, μακάρι να νιώθω και αύριο καλά, αλλά δεν είναι και σίγουρο. Το λέω γιατί μερικοί δεν τολμούν να πουν τι αισθάνονται, γιατί φοβούνται το περιβάλλον τους. Είναι μερικοί που όταν πας να πεις τι νιώθεις, σε κοιτάνε και προετοιμάζουν την απάντησή σου. Με την τρομοκρατία όμως, σε τρομοκρατούν. Και σου λέει: «Δεν πιστεύω να μετάνιωσες. Δεν το πιστεύω. Ναι, μην ακούσω, δεν πιστεύω». «Ε, όχι, όχι, όχι, δεν μετάνιωσα, καλά είμαι». Μα έτσι που το ρωτάς, δεν θα σου πει ο άλλος την αλήθεια.

Τον άλλο να εκφραστεί, να πει τι νιώθει και θα σου πει. Όχι ή ναι, αλλά να πει τι αληθινά αισθάνεται η καρδιά του. Είναι μεγάλη υπόθεση να έχεις δίπλα σου ανθρώπους που θα μπορείς να πεις εσύ τι νιώθεις και να σ' ακούσουν κι αυτοί στη γνησιότητα των αισθημάτων σου και στην ειλικρίνεια. Νιώθω πραγματικά έτσι ή νιώθω μπερδεμένος. Πάντως, πολλοί άνθρωποι έχουν μετανιώσει για πράγματα που κάναν στη ζωή τους. Διάβασα ένα βιβλίο μια φορά για μια μοναχή που έγινε μοναχή το βράδυ, έγινε η κουρά της και το πρωί ξύπνησε η κοπέλα άπιστη. Δηλαδή, έφυγαν όλα από μέσα της. Δεν ήξερε γιατί είναι έτσι, γιατί φοράει τα ράσα της. Δεν ήξερε, δεν αισθανόταν τίποτα. Άδεια στο μυαλό της από την πίστη στον Θεό, δεν ένιωθε τίποτα, την παρουσία του.

Που έλεγε πριν λίγο ότι ναι, πιστεύω, συνεχίζω, ξεκινάω, είμαι σταθερή, αποφασιστική μέχρι το τέλος της ζωής μου, και όχι, μέχρι το τέλος δεν έφτασε, αλλά μια μέρα δεν μπορούσε να ζήσει έτσι και το μυαλό της μπλόκαρε και η καρδιά της στέγνωσε. Το λέω αυτό για να καταλάβεις ότι συμβαίνουν και δεν έχει να κάνει μόνο με τον γάμο, έχει να κάνει με πολλά θέματα της ζωής και με πολλούς δρόμους της ζωής. Γι' αυτό είπα ότι ο άνθρωπος είναι πλάσμα αντιφατικό και τραγικό, τη μια έτσι, την άλλη αλλιώς, ο ίδιος άνθρωπος.

Σου έχει τύχει τη γυναίκα σου ή τον άντρα σου να τους βλέπεις κάποια στιγμή και να λες «έχω δίπλα μου έναν άγγελο, τι ωραίος άνθρωπος», και άλλες φορές τον ίδιο άνθρωπο τον βλέπεις και λες «αχ, θα σε πνίξω, δεν σε αντέχω, τι ήθελα και έμπλεξα με αυτή τη γυναίκα, με αυτόν τον άνθρωπο»; Ο ίδιος άνθρωπος σου βγάζει τόσο διαφορετικά πράγματα. Και αν το δεις λίγο αλλιώς τώρα αυτό που είπα, τη φράση, έχεις εσύ τόσα διαφορετικά πράγματα μέσα σου για αυτόν τον άνθρωπο, που μπορεί να είναι διαφορετικός αυτός, αλλά μπορεί να είσαι και διαφορετικός εσύ που τον βλέπεις κάθε φορά διαφορετικά, με άλλη διάθεση, με άλλη όρεξη, με άλλη αποστροφή, με άλλη ψυχολογία. Αγάπη και μίσος. Αγαπάς και μισείς ταυτόχρονα. Μισείς πολλές φορές αυτόν που αγαπάς. Και αγαπάς αυτόν που

που κάποια στιγμή μισείς και είσαι ο ίδιος, ο διχασμένος άνθρωπος, ο μπερδεμένος άνθρωπος. Άλλος γνωστός, ένας ιερέας γνωστός μου, μετά από λίγο καιρό από τη χειροτονία του συνειδητοποίησε τον δρόμο που πήρε και τον έπιασε αυτό το πράγμα. Καθόταν στο σαλόνι του σπιτιού, πιάνει το κάσωμα της πόρτας και επειδή ήταν μόνος καθόταν και το σκεφτόταν. Και άρχισαν να τρέχουν τα μάτια του δάκρυα και λέει: «Τι έκανα; Πού μπήκα; Τι δρόμο διάλεξα; Πώς θα ζήσω; Πώς θα φτάσω μέχρι το τέρμα αυτού του δρόμου; Δεν είναι μια μέρα, δεν είναι δυο, είναι μια ζωή». Όπως και στον γάμο, δεν παντρεύτηκες για δυο μήνες, παντρεύτηκες για όλη τη ζωή σου. Εύκολο; Καθόλου. Και όταν αυτός ο γνωστός μου είχε πάει στο Άγιο Όρος σε έναν γέροντα, πριν του το πει, του λέει ο γέροντας: «Ο δρόμος που πήρες, να κοιτάς μόνο μπροστά. Μην κοιτάς πίσω, μπροστά. Δεν υπάρχει επιστροφή.

Μπροστά και βαδίζεις, και δυναμώνεις και τον κάνεις όμορφο τον δρόμο. Υπάρχει λύση να σταθείς στα πόδια σου». Και αυτός ανακουφίστηκε και παρηγορήθηκε που τον κατάλαβε κάποιος, δεύτερον που τον παραδέχτηκε κάποιος και δεν τον σόκαρε, αλλά του το είπε, του λέει «καταλαβαίνω δηλαδή ότι θες να πας πίσω».

Μην πας πίσω. Δεν είναι η λύση να πας πίσω. Γιατί εφόσον είμαστε που είμαστε τραγικοί και μπερδεμένοι, και πίσω να πας, πάλι θα μπερδευτείς. Πες ότι πας πίσω. Μετανιώνεις, ωραία, και χωρίζεις. Μετά θα μετανιώσεις πάλι που χώρισες. Το καταλαβαίνεις; Και μετά θα μπερδευτείς χειρότερα. Και θα έχεις αφήσει και έναν άνθρωπο έτσι, κάποια παιδιά και κάποιες υποθέσεις οικογενειακές, συγγένειες, φίλους, και το μπέρδεμά σου θα είναι πολύ μεγαλύτερο. Γι' αυτό η λύση δεν είναι το «το βάζω στα πόδια», η εύκολη λύση. Η λύση είναι να παλέψεις γενναία

αν είσαι γυναίκα, να έχεις ανδρείο φρόνημα. Τι θα πει ανδρείο φρόνημα; Ανδρικό φρόνημα ως προς το ότι πατάω στα πόδια μου, παραδέχομαι πού φταίω, πού δεν φταίω, συγχωρώ τον εαυτό μου για ό,τι μπορώ να τον συγχωρέσω και για άλλα λέω θα αγωνιστώ, θα ψαχτώ, θα δω τι γίνεται, τι μου φταίει, θα ωριμάσω, θα επικαλεστώ τη δύναμη του Χριστού και θα συνεχίσω τη ζωή που ξεκίνησα. Η λύση δεν είναι να φεύγω κάθε φορά σε κάθε πρόβλημα. Τι θα γίνει μετά; Πού θα καταλήξει αυτή η ιστορία; Άρα λοιπόν, μήπως μετάνιωσες που παντρεύτηκες, μήπως μετάνιωσες αυτό που κάνεις; Ναι, μπορεί να μετάνιωσες, ένας λογισμός μού περνάει, σαν σκέψη λέει ένας μού περνάει, αλλά έτσι είναι η ζωή. Έτσι είναι η ζωή, θα μας συμβούνε όλα, θα μας έρθουν και αυτές οι σκέψεις, και τι πάει να πει αυτό;

Ρώτησα έναν παππούλη μια φορά στο ιερό που ήμασταν και καθόμασταν στην καρέκλα και του λέω: «Γιατί, πάτερ μου, έτσι τα ζευγάρια;» Ήταν ένα ζευγάρι εκεί στην ενορία αυτή που είχε ένα πρόβλημα. «Γιατί;» Και μου λέει: «Ρε πάτερ μου, εδώ τα ίδια τα σπλάχνα μας, τα έντερά μας τα ίδια δεν μπορούν να συνυπάρξουν και να τα βρούνε και να αγαπηθούν και να ισορροπήσουν. Πώς να μπορέσουν τέλεια δύο άνθρωποι να αγαπηθούνε; Μέχρι χτες αυτοί ήταν ξένοι. Περιμένεις τελειότητα σε δύο ανθρώπους ξένους; Διαφορετικοί χαρακτήρες, διαφορετικές συνήθειες, άλλα γονίδια ο ένας, άλλοι συγγενείς του άλλου, άλλη αγωγή ο ένας, άλλη ο άλλος. Εδώ τα έντερά μας», μου λέει, «δεν μπορούν να ηρεμήσουν μέσα στα σπλάχνα μας και ανακατεύονται και πονούν». Είναι δύσκολο, ο άνθρωπος είναι μείγμα. Ο κάθε άνθρωπος είναι μείγμα πραγμάτων πολλών.

Πανουργία και απλότητα, ο ίδιος άνθρωπος. Απλός και άλλη ώρα πανούργος. Δες τι πονηριά είναι αυτή, ρε παιδί μου. Και άλλη ώρα δεν καταλαβαίνει τι του γίνεται, σαν ένα παιδάκι, σαν ένα μικρό αθώο παιδί. Ο ίδιος άνθρωπος, πονηρός και καλός άλλες στιγμές, ο ίδιος άνθρωπος.

Αγνός. Αγνός, καθαρός, έτσι γνήσιος, φωτεινός. Φιλήδονος, φιλήδονος και σκοτεινός. Άλλοτε καλός, καλοσύνη, ευγένεια, και άλλοτε κακότητα. «Ήμουν ένας παλιάνθρωπος», λέει κάπου ένας ήρωας του Ντοστογιέφσκι, «και όμως αγαπούσα και τον Θεό». Το κακό και το καλό βρισκόταν μέσα μου σε μια τερατώδη συνύπαρξη. Μέσα στον ίδιο άνθρωπο, τερατώδης συνύπαρξη καλού και κακού. Κακός άνθρωπος, αλλά αγαπάω και τον Θεό. Αυτό.

Τον άνθρωπο που παντρεύτηκες, αυτή τη γυναίκα που παντρεύτηκες, αυτόν τον άντρα, αυτόν τον δρόμο που διαλέγουμε, που τα έχει όλα μέσα. Άμα το καταλάβεις, προσγειώνεσαι και απογειώνεσαι. Η προσγείωση σε βοηθάει να ηρεμήσεις, να μην σε πιάσει αυτό που είπα πρώτον, πρώτη συμβουλή: μην σε πιάνει πανικός.

Ηρέμησε. Δεν είναι κακό να πεις τις σκέψεις σου. Δεν είναι κακό να το συζητήσεις, δεν θα σε αποκεφαλίσει κανείς αν το πεις. Εκτός αν έχεις κάνα πατέρα έτσι αυστηρό που θα σου πει «αν τολμήσεις και το πεις, μόνο και το σκεφτείς, χάθηκες». Εντάξει, δεν θα πας εκεί να το πεις. Θα μιλάς εκεί που μπορείς και συνεννοείσαι. Δεύτερη συμβουλή: δες όμως, δες, τι φταίει και χάλασε αυτή η συνταγή της ευτυχίας. Ψάξε να βρεις τη ρίζα. Δεν μπορεί να διαλύθηκε και να μετάνιωσε η καρδιά σου και να έφυγε αυτή η ευτυχία απότομα χωρίς να συμβεί κάτι. Κάτι έχει συμβεί.

Κάπου ξεκίνησε αυτό το πράγμα. Ξύπνησες ένα πρωί, εκτός κι αν έχει γίνει και αυτό, γιατί υπάρχουν και ψυχές που λένε, ας πούμε, «δεν ξέρω τι έχω πάθει». Ήρθε μια φορά ένας πολύ καλός, έτσι πολύ γνήσιος και αληθινός άνθρωπος, καλοπροαίρετος, και μου λέει: «Δεν ξέρω τι έχω πάθει, δεν νιώθω καλά με τη γυναίκα μου πλέον». «Σου έκανε κάτι;» «Όχι, τίποτα δεν μου είχε κάνει. Δεν ξέρω, κάτι έπαθα». Αν κάτι έπαθες, είναι πολύ θετικό που το παραδέχεσαι και το συζητάς. Να βοηθηθείς όμως, να φέρουμε μια βοήθεια. Να σε στηρίξει κάποιος που ξέρει από αυτά τα θέματα, που είναι ειδικός με τις οικογένειες, με τα ψυχολογικά προβλήματα των συζύγων, τα πνευματικά θέματα, τα συζυγικά ζητήματα, να πάρεις βοήθεια. Πάντως μπορεί να συμβεί και αυτό. Να ψυχρανθείς και να κλονιστείς χωρίς να ξέρεις τι γίνεται. «Έτσι η ψυχή μου, κάτι έπαθα, κάτι με έπιασε». Να το δούμε.

Να βοηθηθούμε, να σταθεί αυτή η οικογένεια και κυρίως αν υπάρχουν παιδάκια, τα οποία είναι πολύ μεγάλος ο πόνος να λες «επειδή εμένα τώρα κάτι με έπιασε, φεύγω ή χωρίζουμε, επειδή μετάνιωσα». Αλλά οι υπόλοιποι που δεν σε πιάνει έτσι απότομα, πρέπει να βρούμε τι έχει γίνει. Ας πούμε λέει κάποιος: «Ο άντρας μου τον τελευταίο καιρό δεν μου μιλάει ευγενικά, ας πούμε, κάτι έχει και μου μιλάει απότομα. Από τότε έχω αρχίσει και ψυχραίνομαι και μετανιώνω για αυτό που έκανα». Ή ο άλλος, έχει συμβεί κάτι, ένα θέμα υγείας, αρρωσταίνει ο άλλος και μετά σκέφτεσαι «τι ήθελα και έμπλεξα». Να πεις, να πεις δηλαδή μες στην ειλικρίνειά σου ότι από την ημέρα που συνέβη αυτό το θέμα της υγείας έχω αρχίσει και προβληματίζομαι «τι ήθελα και έμπλεξα». Είναι σημαντικό όμως να πιάσεις τον μίτο.

Άκρη του νήματος να δεις από πού ξεκίνησε και άρχισε η ψυχή σου να αποθαρρύνεται και να απογοητεύεται για τον δρόμο που διάλεξες. Δεν γίνεται αυτό απότομα. Υπάρχει ένα ξεκίνημα. Βρες το για να το συζητήσεις και να σου πει κανείς δηλαδή «τι περίμενες, ότι η ζωή του άντρα σου δεν θα είχε ποτέ κάποια προβλήματα;» Άλλη γυναίκα λέει, ένας άντρας λέει: «Τώρα βλέπω ότι περνάνε τα χρόνια μου και μετάνιωσα γιατί θέλω να κάνω κι άλλα πράγματα στη ζωή, ενώ αυτός ο άνθρωπος με φρενάρει, με καθηλώνει. Εγώ θέλω να βγαίνω βόλτες, θέλω να κάνω την όμορφη ζωή μου, κοινωνική, δραστήρια, δυναμικό χαρακτήρα έχω εγώ, αυτός τίποτα δεν θέλει, τίποτα, δεν του αρέσει τίποτα». Να λοιπόν, αυτή είναι η αιτία που μετάνιωσες, ψάξε να το συζητήσεις.

Βρες τη θεραπεία μέσα από εκεί που μπήκε η ασθένεια. Έχει γίνει ένα λάθος στη σχέση αυτή. Και γι' αυτό δεν μπορείς να διαχειριστείς τη σχέση σου. Επειδή δεν έχεις βρει έναν στόχο να τον επεξεργαστείς. Και γενικά πανικοβάλλεσαι, σε πιάνει ένας αόριστος πανικός. «Δεν μπορώ, τα έχω χάσει, ταράζομαι, τρελαίνομαι». Ναι, αλλά κάτι γίνεται. Γιατί μετανιώνεις; Τι; Βρες. Είναι πολύ σημαντικό αυτό. Να μπορείς σε κάποιον να πεις όλη την αλήθεια. «Έχω μετανιώσει γιατί έχω τώρα έναν άλλο πειρασμό μέσα μου» και όπως έλεγε κάποιος, «εκεί που δουλεύω έχω πειραστεί από κάποιον άλλο άνθρωπο που τώρα κάτι έχει πάθει το μυαλό μου και δεν θέλω την οικογένειά μου, θέλω εκεί

είμαι, θέλω με αυτόν τον άνθρωπο να μιλάω». Αυτό πρέπει να το συζητήσεις και να το παραδεχτείς. Όχι στους ανθρώπους τους δικούς σου βέβαια, γίνεται μεγάλη φασαρία και παρεξήγηση, αλλά να ζητήσεις βοήθεια. Από έναν ιερέα που μπορεί να σε κατανοήσει και να σε στηρίξει, από ένα έμπιστο πρόσωπο συγγενικό, από έναν ειδικό άνθρωπο, ζήτα βοήθεια. Είναι μεγάλη υπόθεση να ζητάς βοήθεια και δυστυχώς αυτό δεν το συνηθίζουμε, διότι δεν ξέρω, κάπως νιώθουμε καμιά φορά ότι τα ξέρουμε όλα, ότι «γιατί να μου πουν οι άλλοι τι θα κάνω;» Πάντως είναι για μένα μεγάλη σοφία να μπορείς να βάλεις τον εαυτό σου δίπλα σε κάποιον και να του πεις «μπορείς να με βοηθήσεις;» Είναι πολύ έξυπνη κίνηση. Πολύ ώριμος ο άνθρωπος που το κάνει αυτό. Δεν είναι δηλαδή καθόλου ούτε κουτός, ούτε ανόητος, ούτε ανεπαρκής

που πάει και λέει «σε παρακαλώ, με βοηθάς;» Είναι πολύ έξυπνη κίνηση και θαυμάζω.

Είχε πει κάποτε μια κοπέλα ότι «είχα τόσο πολύ μπερδευτεί και πήγα», λέει, «ζήτησα βοήθεια από έναν ειδικό σύμβουλο οικογένειας». Λέω: «Μπράβο, συγχαρητήρια». «Δεν ήρθα», λέει, «σε εσάς». «Μα κοίταξε, σε μένα θα έρθεις, θα σου πω δυο λόγια, αλλά αυτά που έχεις εσύ», λέω, «τα προβλήματα δεν τα ξέρω εγώ».

Όπως όταν έσπασε το πόδι σου, πήγες στον γιατρό και σου έβαλε νάρθηκα στο πόδι και γύψο, δεν ήρθες σε μένα με σπασμένο πόδι, έτσι δεν είναι; Γιατί δεν ξέρω εγώ να βάζω γύψο στα πόδια. Έτσι και για το θέμα αυτό που είναι καθαρά ενδοοικογενειακό, συζυγικό, με θέματα καθαρά λεπτά συζυγικά και οικογενειακά, θα πας να τα συζητήσεις με έναν ειδικό. Το έχεις κάνει αυτό; Όχι απλώς με τον καφέ και με τη συζήτηση και το κουτσομπολιό με μια φίλη σου ή με έναν γνωστό σου, που δεν βγαίνει πουθενά η συζήτηση. Να βρεις άνθρωπο να του πεις τι γίνεται: «Εσείς πώς βλέπετε την κατάσταση; Βοηθήστε με. Τι μου φταίει;» Και να πεις και αυτή τη λέξη που είπα τώρα: «Τι μου φταίει;»

Εσένα να σου φταίει κάτι. Μπορεί ο άνθρωπός σου, η γυναίκα σου ή ο άντρας σου να είναι μια χαρά άνθρωποι και εσύ να έχεις δικά σου προβλήματα. Πάντως να θυμάσαι, ο Αϊνστάιν νομίζω το είχε πει αυτό, ότι ο νους ο οποίος δημιουργεί το πρόβλημα δεν μπορεί να το λύσει ο ίδιος. Ο νους σου έχει ένα πρόβλημα και βλέπει τα πράγματα περίεργα και λες: «Θα λύσω το πρόβλημα της ζωής μου». Μα με ποιον νου; Με το δικό σου το μυαλό θα το λύσεις; Μα το δικό σου το μυαλό έχει πρόβλημα. Άρα δεν μπορεί το μυαλό σου που δημιούργησε το πρόβλημα να λύσει και το πρόβλημα, γιατί έχει πρόβλημα. Ένας λοιπόν θολωμένος νους, με σύγχυση, με ταραχή, με μπέρδεμα, δεν πάει καλά σε μερικά πράγματα. Και ο δικός μου νους πάρα πολλές φορές δεν πάει καλά σε μερικά θέματα, μπερδεύομαι, δεν βλέπω καθαρά το τοπίο μπροστά. Τι κάνω εκείνη την ώρα; Θα πάω σε κάποιον άλλο νου.

Πιο φωτισμένο μυαλό δίπλα μου, έναν άνθρωπο οποιοδήποτε πιο φωτισμένο από μένα, έναν πνευματικό άλλο, έναν άνθρωπο που βλέπω ότι έχει νηφαλιότητα στο μυαλό του, αυτό εννοώ φωτισμένο, να μην νιώθει όπως εγώ, υπό την επήρεια της δικής μου έντασης, εμπάθειας, νευρικότητας, πανικού, και θα δει πιο ψύχραιμα. Και τώρα, σε παρακαλώ, μπορείς να μου πεις εσύ πώς το βλέπεις, πώς με βλέπεις ως απέναντι, ως τρίτος που κάθεσαι απέναντι, ως παρατηρητής; Πες μου λοιπόν, δώσε μου μια λύση, πες μου μια κουβέντα. Υπάρχουν πνευματικοί πατέρες, άνθρωποι σήμερα στην εποχή μας, ιερείς που έχουν διαβάσει. Υπάρχουν πνευματικοί που έχουν αγιότητα και μπορούν με την αγιότητά τους να σε στηρίξουν. Αλλά δεν αρκεί μια απλή συζήτηση, πρέπει ο άλλος ή να έχει έμπνευση Θεού. Και αυτό δεν το έχουμε όλοι. Έμπνευση ειδική Θεού δεν έχουμε όλοι. Αν έχουμε, μακάρι να πετυχαίνεις.

Τόσο εύκολο να πηγαίνεις όπου να είναι και να βρίσκεις βοήθεια, πήγαινε. Αλλά δυστυχώς είμαστε όλοι γνώστες και δέκτες παραπόνων από ανθρώπους που πήγαν κάπου να βοηθηθούν περιμένοντας ότι θα ακούσουν εμπνευσμένη απάντηση και δημιουργήθηκαν καταστροφές σε σπίτια, σε οικογένειες, σε σχέσεις ζευγαριών, παιδιών με τους γονείς τους και πάει λέγοντας.

Αυτό θέλει το κάθε τι, τον ειδικό άνθρωπο που μπορεί να σου συμπαρασταθεί, το ειδικό βιβλίο, τον ειδικό χώρο. Γιατί γίνονται οι σχολές γονέων και γιατί στις σχολές γονέων, στις Μητροπόλεις και σε όλη την Ελλάδα και σε όλο το χριστιανικό κόσμο έρχονται άνθρωποι οι οποίοι είναι ειδικοί και μιλούν για αυτά που ξέρουν; Σε αυτό λοιπόν θα πας να απευθυνθείς στα θέματα της οικογένειας. Δεν είναι καθόλου κακό. Να το κάνεις.

Γιατί κάθεσαι εκεί πέρα και βουλιάζεις μόνος σου, μόνος σου τα λες, μόνος σου τα δημιουργείς, μόνος σου τα κάνεις χειρότερα και μόνος σου πάλι από την αρχή πας να τα λύσεις. Ε, δεν θα το λύσεις το θέμα. Να πας να ζητήσεις βοήθεια. Όχι σε μένα, εννοείται, γιατί δεν είμαι ειδικός στα θέματα αυτά. Άλλοι είναι οι ειδικοί που ξέρουν, που έχουν σπουδάσει, που έχουν εμπειρία. Θα ρωτήσεις: «Κλονίζεται ο γάμος μου; Κλονίζεται η σχέση μου; Έχω μετανιώσει που έφτασα ως εδώ; Τι να κάνω; Πώς να φερθώ; Γιατί είμαι έτσι; Τι λάθη γίνονται;» Και να έχεις την απόφαση να τα δεις και να τα παραδεχτείς και να τα παλέψεις. Και μια άλλη συμβουλή: όταν έχεις μετανιώσει για έναν δρόμο που πήρες, μην βιαστείς να πάρεις απόφαση. Πάρε το χρόνο σου. Μην βιαστείς. Πες μέσα σου:

Θα το λύσουμε το πρόβλημα, σιγά σιγά όμως. Μην βιαστούμε: αύριο, σήμερα κλονίστηκα, μετάνιωσα, αύριο χωρίζω. Όχι, να λες: «Καλά, εντάξει, άμα να χωρίσουμε, θα χωρίσω σε κανένα χρόνο. Άσ' το ως τότε, θα το σκεφτώ όμως», γιατί αν πεις «Δεν χωρίζω ποτέ», θα σε πιάσει άλλη καταπίεση και θα πνιγείς πάλι. Αλλά να πεις μέσα σου: «Καλά, ακόμα και αν χωρίσω, δεν θα το κάνω αύριο. Ακόμα και αν είναι να φύγω, δεν θα φύγω αύριο. Θα δούμε». Αυτό το «θα δούμε» που δίνει ηρεμία και χαλάρωση και ξεσφίγγεις έτσι τη γραβάτα και λες: «Εντάξει, ωραία, θα πάρω, θα χωρίσω, θα φύγω, όχι βέβαια αύριο, αλλά θα φύγω μια μέρα». Ηρεμείς. Και μετά από τρεις μέρες και από τέσσερις θα δεις ότι υπάρχει και άλλη λύση εναλλακτική, εκτός από το «θα φύγω, θα χωρίσω, θα τη διώξω, θα πάρω διαζύγιο». Ηρέμησε. Πάρε χρόνο.

Άλλη συμβουλή: μην ξεστομίσεις λόγια βαριά σε μια τέτοια στιγμή που έχεις μετανιώσει και το δρόμος. Μην πεις λόγια βαριά στον άλλον που μετά από λίγο θα τα μετανιώσεις. Το στόμα σου μην βγάλει κουβέντες, γιατί καμιά φορά πολύ δηλητήριο βγαίνει από το στόμα μας την ώρα αυτή που μετανιώνουμε, και μετά ο άλλος τα θυμάται. Εμείς το έχουμε ξεχάσει, έχουμε ζητήσει και συγνώμη, έχουμε μετανιώσει για αυτά που είπαμε, λέμε «Τι τα είπα τώρα αυτά όλα;», αλλά ο άλλος τα θυμάται και δύσκολα ξεχνιούνται.

Όταν έχεις και προβλήματα τέτοιου τύπου, πρόσεχε, μην κάνεις το λάθος και επικεντρωθείς μόνο σε αυτό, δηλαδή σβήνουν όλα τα άλλα γύρω σου και λες: «Χάνομαι, χάνομαι, είναι τραγικό αυτό που περνάω, τρελαίνομαι». Όχι, εντάξει, ζω, έχει και άλλα πράγματα. Ηρέμησε, άσ' το λίγο αυτό, άσ' το λίγο στην άκρη και κάνε και κάτι άλλο τώρα. Με τι;

Γυμνάσου, ξέρω, όλοι το κάνουν, νέοι άνθρωποι. Πάνε μια βόλτα με μια παρέα τους, να καθίσουν να πιούνε κάτι, να συζητήσουν. Δες ένα έργο ωραίο σου με μια γνωστή σου παρέα. Πήγαινε. Πήγαινε σε ένα σπίτι, σε έναν συγγενή σου, σε ένα φίλο σου.

Ξέσκασε. Ξέσκασε, χαλάρωσε, ηρέμησε, διάβασε ένα βιβλίο. Περπάτα, κάνε μια βόλτα σου, βγες. Μην κάθεσαι εκεί την ώρα του πειρασμού και της έντασης ότι «τώρα είμαι μετανιωμένος, δεν αντέχω εδώ μέσα που έχω μπλέξει», γιατί δεν θα καταλήξεις σε νηφάλια απόφαση. Μην το μεγαλοποιείς αυτό που έχεις. Και το παθαίνουν και μερικά ζευγάρια που προσδοκούν και επενδύουν πάρα πολύ ο ένας πάνω στον άλλον. Πάρα πολύ, δηλαδή σου λέει: «Αφού παντρεύτηκα, πρέπει αυτή η γυναίκα για μένα να είναι τα πάντα στη ζωή και αυτή να μου τα λύνει όλα και να είναι η πηγή της απόλυτης ευτυχίας μου». Και το ίδιο λέει και η γυναίκα του: «Αυτός ο άντρας για μένα είναι τα πάντα», και ξεχνάνε.

Προσωπική ζωή, προσωπική καλλιέργεια, προσωπική πνευματικότητα, φιλίες, βόλτες. Όχι, εγώ για σένα και εσύ για μένα. Αυτό το πράγμα είναι κουραστικό και κάπου πραγματικά εξαντλεί και κάπου δεν υπάρχει επάρκεια. Δεν επαρκώ εγώ να σε κάνω εσένα, ας πούμε, ευτυχισμένη, μόνο εγώ. Η ζωή έχει ποικιλία και πλούτο. Δεν παντρεύτηκες για να αυτοχύνεις. Δεν παντρεύτηκες για να ριζώσεις έναν άνθρωπο και να ξεχάσεις τον εαυτό σου μέσα σε αυτόν τον άνθρωπο. Όχι, θα στηριχτείς σ' αυτόν τον άνθρωπο, αλλά θα αναπτύξεις και τα άλλα σου χαρίσματα. Θα ανθίσει η προσωπικότητά σου και στους άλλους τομείς. Οπότε ένα νέο ζευγάρι αυτό πάρα πολύ πετυχημένα το κατάλαβαν. Όταν παντρεύτηκαν, είναι φυσικό από τον ενθουσιασμό και την αγάπη και το ξεκίνημα αυτό να νιώθει ότι ο ένας είναι μόνο για τον άλλον.

Από λίγο καιρό όμως. Αρχίζει πάλι η ζωή και μπαίνεις σε μια ρουτίνα μετά από ένα χρόνο ας πούμε. Αρχίζεις και καταλαβαίνεις ότι δεν αρκεί ο άλλος να με κάνει ευτυχισμένο. Πρέπει κι εγώ να σκάψω μέσα μου, να ωριμάσω, να πλησιάσω το Θεό, να καλλιεργηθώ. Να διαβάσω λογοτεχνία, να δω μια ωραία ταινία, να συζητήσω. Να έχω και το δικό μου κήπο μέσα στην καρδιά μου που θα τον καλλιεργώ κι εγώ και δεν παύει να έχεις τη μοναχικότητά σου και μέσα στο γάμο. Μοναχικός είσαι και μέσα στο γάμο. Παντρεμένος είσαι, ναι, έχεις παρέα, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν έχεις κομμάτια του εαυτού σου που μόνο εσύ τα καλλιεργείς και μόνος εσύ τα βλέπεις και τα επεξεργάζεσαι. Και μετά αυτό το γάντζωμα, αυτή η προσκόλληση, αυτή η απολυτοποίηση δίνει απογοήτευση. Η γοητεία δίνει απογοήτευση, η αρρωστημένη γοητεία που λες:

«Από σένα περιμένω τα πάντα». Όχι, δεν έχω να σου δώσω εγώ τα πάντα. Στηρίξου και στο Θεό, στηρίξου και στον εαυτό σου, στηρίξου και στα χαρίσματά σου, στηρίξου και στην υπόλοιπη πλούσια ζωή, στους φίλους σου. Και με αυτόν τον τρόπο θα αγαπιόμαστε και πιο πολύ και δεν θα βαριόμαστε ο ένας τον άλλον. Και δεν θα μετανιώνουμε που γνωριστήκαμε, γιατί ο ένας θα γίνεται για τον άλλον και παρηγοριά αλλά και ελευθερία, ευαγγελία, και ενότητα, αλλά και σεβασμός στην ξεχωριστότητα. Είμαστε και πολύ ενωμένοι, αλλά είμαστε και πολύ άνετοι να δεχτούμε ξεχωριστές στιγμές ευτυχίας και ικανοποίησης. Δηλαδή, θες να πας στη μάνα σου; Βεβαίως να πας στη μάνα σου, θα χαρείς και εκεί. Δεν θα ζηλεύεις; Όχι, δεν θα ζηλεύω, γιατί άμα γυρίσεις από τη μάνα σου εσύ χαρούμενη, θα μου βγάλεις και εμένα μεγαλύτερη χαρά.

Έρθεις με πιο πολύ ευγνωμοσύνη που εγώ δεν σου στέρησα τη μάνα σου. Θέλει δηλαδή κάτι τέτοια μικρά... Εεε... Μυστικά, που ενώ νομίζεις ότι ο άλλος τον αφήνει να σου φύγει και είναι ελεύθερος και λοιπά, πάλι σε ξαναγυρίζει με αγάπη. Αλλά νιώθει ανάσα. Νιώθει το στήθος να μην πνίγεται, να μην πιέζεται. Αυτό είναι πολύ βασικό. Και καλλιέργεια έτσι. Και μερικά σημάδια φυσικά. Αλλά δεν λύνονται τα προβλήματα μέσα από εκπομπές.

Μέσα από τριβές, από προστριβές και από προστριβές, ναι. Μην φοβάσαι να τσακωθείς. Σπίτι είναι ζωντανό, δεν είναι νεκροταφείο. Στο νεκροταφείο έχει απόλυτη ησυχία και δεν τσακώνεται κανένας. Και δύο εχθρούς να βάλεις δίπλα δίπλα δεν τσακώνονται, είναι ήσυχοι. Εδώ όμως είμαστε σπίτι. Δεν είναι κάποια ζευγάρια, «εμείς οι δύο δεν έχουμε τσακωθεί ποτέ»; Λέω, εντάξει, καλό είναι, αλλά και αν τσακωνόσασταν δεν θα με πείραζε και ούτε θα σας θεωρούσα λιγότερο αγίους. Δεν είναι κακό να τσακώνεσαι. Είχα πάει σε μια κηδεία μιας κυρίας που ήταν αγία κατά τη γνώμη μου, μια ηλικιωμένη γυναίκα, 80 πόσο χρονών ήταν. Και τη λέω αγία επειδή ήταν φυσιολογική. Και φυσιολογικός θα πει ο άνθρωπος ο οποίος έχει και την πνευματικότητα αλλά έχει και την επιθετικότητα και την παρορμητικότητα και τη νευρικότητα. Όλα δεν τα έχεις; Δεν τα έχεις αυτά μέσα σου; Αφού τα έχεις, τα βγάζεις. Και πού θα τα βγάλεις; Σε αυτούς που αγαπάς. Τσακωθήκαμε, τα ξαναβρήκαμε. Σου μίλησα απότομα, σου ζήτησα συγνώμη.

Και φιληθήκαμε, και είναι πιο ωραίο το φιλί. Αν κανείς μπορεί με γνησιότητα ήθους να είναι πάντα σε ένα, αυτό που λέμε, στο πικ της τελειότητος και αγιότητος, να εύχεται και για μας, κοιτάμε ψηλά να τον αντικρίσουμε και υποκλινόμαστε. Αλλά δεν μου κάνει εντύπωση κακή το να τσακώνεται ένα ζευγάρι, να έχει στιγμές δύσκολες, παρεξήγηση, εντάσεις. Μέσα από αυτά ζυμώνεσαι. Αφού αυτός είσαι, παιδάκι μου. Τι θα πει να μην τσακώνεσαι; Αφού έχω νεύρα, πού θα τα πάω αυτά τα νεύρα; Πού θα τα κλειδώσω, στην ντουλάπα; Μα και την ντουλάπα θα σπάσει, θα σκάσει, θα ανοίξει. Λοιπόν, αυτή η κυρία που πέθανε ήταν αγία κατά τη γνώμη μου, επειδή είχε μια άλλη είδους αγιότητα. Είχε την αγιότητα της φυσιολογικότητας. Ήταν φυσιολογική γυναίκα, και στον Θεό κοντά και στην εκκλησία και στην προσευχή, αλλά και όταν νευρίαζε θα τα έλεγε και τι.

Το καρφάκι της θα πέταγε και τη συγνώμη της θα ζήταγε και όλα αυτά είχε, γιατί αυτό είναι ο άνθρωπος. Αυτό λοιπόν να κάνεις. Πέρασε η ώρα, μια έννοια πήγα να πω και τέλος πάντων, μήπως μετάνιωσες που παντρεύτηκες; Εγώ δεν μετάνιωσα πάντως που σήμερα έκανα αυτή την εκπομπή.

Εεεε... Ξέρω ότι δεν μετανιώνεις κι εσύ που παντρεύτηκες. Όχι, δεν μετάνιωσες, απλώς δεν περνάς καλά. Αλλά αν καταλάβεις πόσο ωραία μπορείς να περάσεις με αυτόν τον άνθρωπο που είσαι, θα πεις: «Πω πω, τι ανόητα που σκεφτόμουν τόσο καιρό και έλεγα μετάνιωσα». Δεν μετάνιωσα, όχι. Απλώς δεν περνάω καλά και ψάχνω μια αιτία. Ψάχνω κάπου να το αποδώσω. Υπάρχει τρόπος να κάνεις όμορφη τη ζωή σου. Εκεί που είσαι, με αυτόν τον άνθρωπο που είσαι, με αυτή τη γυναίκα που είσαι, με τα παιδάκια που έχεις. Θα βρούμε τα μυστικά, θα βρούμε το δρόμο, έτσι, θα τα πούμε και μια άλλη φορά.

Τότε, υπομονή. Ε, κι αν δεν κάνεις υπομονή, θα τσακωθείς πάλι. Ό,τι νομίζεις, τι να κάνω, δεν μπορώ να σε αλλάξω με το ζόρι. Θα τσακωθείς, θα ζητήσεις συγνώμη, θα μαλακώσεις, θα χτυπηθείς, πώς μελώνει το φαγητό και μέσα από τον βρασμό. Βράζει, βράζει, βράζει, στο τέλος γίνεται γλύκισμα έτσι και γίνεται αυτή η ωραία σάλτσα. Ε, έτσι είναι η ζωή. Κάποια στιγμή εύχομαι και εσύ να καταλάβεις τα μυστικά. Να με συγχωρείς που μπαίνω στα ενδοοικογενειακά σου θέματα, θέλω να πιστεύω ότι το κάνω με μια καλή διάθεση. Βασίλη, πολύ σε ευχαριστώ. Το τελευταίο σου CD πάρα πολύ μου άρεσε, τα μπλουζ σε ήχο πλάγιο, πολύ ωραία, και το έχω συστήσει σε πολλούς και πολλοί...

Μου είπαν ότι είναι πολύ ενθουσιασμένοι. Και θα το πούνε και σε εσένα τον ίδιο στο προσωπικό σου email. Το email της εκπομπής είναι atheata.perasmata παπάκι yahoo.gr. Το τηλέφωνο του σταθμού είναι 4118602, 4118640. Ήμασταν μαζί στα Αθέατα Περάσματα, στην Πειραϊκή Εκκλησία, στο σταθμό που μιλάει στην ψυχή μας. Και εσείς μιλήσατε σήμερα στην ψυχή μου. Και εσύ μίλησες στην ψυχή μου, γιατί έβγαλες πάλι πόνο και πίκρα και απογοήτευση. Αλλά κάπου στο βάθος, για να σε δω, διακρίνω και μια ελπίδα. Σε αυτή την ελπίδα κρεμιέμαι και με αυτή την ελπίδα θα συνεχίσουμε την επόμενη φορά. Να είσαι καλά, να είσαι ευλογημένος και ευλογημένη στον δρόμο που σε έβαλε ο Θεός να ζήσεις για να ευτυχήσεις και να αγιάσεις.