Περνούν οι μέρες της ζωής μου κι εγώ τι κάνω; Α΄
Ελληνική μεταγραφή

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Όμορφη μέρα και η σημερινή, αγαπητοί μου φίλοι, στα θεία περάσματα, στην Πειραϊκή Εκκλησία, στους 91,2 μεγακύκλους. Όμορφη και η σημερινή μας μέρα, διότι κάθε μέρα είναι ένα μεγάλο δώρο του Θεού στη ζωή μας. Ξέρω ότι περνάς κι εσύ πολλά προβλήματα, ξέρω ότι τώρα που εγώ λέω ότι είναι όμορφη η μέρα, εσύ ετοιμάζεσαι να πας να πάρεις τις εξετάσεις σου ίσως, εσύ έμαθες κάποια δυσάρεστα αποτελέσματα, εσύ έχεις προβλήματα με το παιδί σου, εσύ έχεις οικονομικές δυσκολίες. Παρόλα αυτά, γνωρίζοντας τα προβλήματα όλα, Εεεε...

αναγνωρίζουμε και πιστεύουμε ότι όλα είναι μέσα σε ένα σοφό σχέδιο, ότι υπάρχει η αγάπη του Θεού πάνω από τη ζωή μας και όλα όσα γίνονται είναι καλώς γινωμένα. Δηλαδή τα έχει κάνει ο Θεός με έναν τρόπο τέτοιο που να εξυπηρετούν την καλλιέργειά μας, τον εξαγιασμό της ζωής μας, τη βοήθειά μας να προαχθούμε πνευματικά, να προοδεύσουμε στη ζωή μας, να ωριμάσουμε, να δυναμώσουμε.

Γίνεται αλλιώς, θα περάσουμε πολλά, αλλά παρόλα αυτά η ζωή έχει μια ομορφιά, διότι με όλα αυτά τα πράγματα που σε ταλαιπωρούν και χτυπιέσαι και πονάς και κλαις, θα δεις ότι θα έρθει μια στιγμή που θα χαρείς και θα δεις ότι όταν θα κοιτάς πίσω τη ζωή σου, θα βλέπεις ότι οι πιο δυνατές στιγμές, οι πιο σπουδαίες στιγμές που σε δυνάμωσαν και σου έδωσαν σοφία, αγιότητα.

Αγιότητα, δύναμη, ωριμότητα είναι οι στιγμές αυτές οι δύσκολες. Τις δύσκολες στιγμές είναι που προβληματίζεσαι. Μια μέρα που κυλάει και πάνε όλα ρόδινα, κανείς δεν προβληματίζεται να κάτσει να πει, ας πούμε, «Σήμερα είμαι πολύ καλά, είμαι πολύ υγιής, γιατί να είμαι πολύ υγιής; Θεέ μου, τι θες να μου δείξεις μέσα στην πολλή υγεία που μου χάρισες σήμερα; Μήπως θες να σε ευχαριστήσω, μήπως θέλεις να σε δοξολογήσω; Θεέ μου, προβληματίζομαι σήμερα όλη μέρα γιατί είμαι τόσο υγιής». Ποιος το έχει κάνει αυτό; Έχεις ποτέ προβληματιστεί γιατί να είσαι τόσο καλά; Όταν, ας πούμε, έχεις λεφτά και έχεις μια άνεση έτσι, κάθεσαι να προβληματιστείς και να πεις «Γιατί να έχω τώρα λεφτά, γιατί να πηγαίνουν οι δουλειές ωραία; Γιατί να έχουμε πελάτες στο μαγαζί;» Δεν σκέφτεσαι έτσι, γιατί στις στιγμές τις άνετες, τις εύκολες, τις ξεκούραστες, η ζωή μας γίνεται κάπως επίπεδη και εύκολη, απροβλημάτιστη. Όταν όμως έρθει ένας πόνος, μια δοκιμασία, κάτι που σε δυσκολέψει στη ζωή, τότε

αρχίζει ο προβληματισμός.

Πω πω, πονάει το κεφάλι μου. Θεέ μου, τι γίνεται, τι γίνεται; Μόλις πονέσει το κεφάλι, προβληματίζεσαι για το κεφάλι και την υγεία σου και αναζητάς τη θεραπεία σου. Όταν δεν πονάει το κεφάλι, τόσες μέρες του χρόνου δεν πονάει το κεφάλι, κανείς δεν σκέφτεται ότι έχει κεφάλι. Την ημέρα που έχεις πονοκέφαλο, τότε αρχίζεις και σκέφτεσαι, γιατί η υγεία δεν προβληματίζει, η ευεξία δεν σε ανησυχεί. Μόνο αυτά τα δύσκολα που μας πονούν, αυτά που ονομάζουμε δυσάρεστα, τα θλιβερά που μας συνθλίβουν, μας πιέζουν, οι πιέσεις της ζωής, αυτά είναι τα οποία δυναμώνουν τον άνθρωπο τελικά και τον αναγεννούν και τον κάνουν καινούργιο και τον ανακαινίζουν.

Είχα κάνει ένα θέμα και ο τίτλος του θέματος ήταν αυτός: «Περνούν οι μέρες της ζωής και εγώ τι κάνω;» Αυτός ήταν ο τίτλος του θέματος και ανακοινώθηκε. Και λάμβανα email από ανθρώπους και στο εξωτερικό που το βλέπανε κάποιοι και μου λέγανε «Πάτερ, αυτό θα θέλαμε να το ακούσουμε κι εμείς. Αχ, κατάλαβα τι θέλετε να πείτε. Λέει, περνούν οι μέρες της ζωής, εγώ τι κάνω; Ξέρω τι εννοείτε, τίποτα δεν κάνω, τίποτα δεν κάνουμε και χάνουμε τις μέρες μας». Άλλο μήνυμα: «Πάτερ, για μένα θα το πείτε αυτό, που η ζωή μου κυλάει χωρίς κάποιο νόημα και ομορφιά, δεν κάνω τίποτα». Όλοι είχαν πάρει μια αίσθηση ότι το θέμα αυτό θα μας γεμίσει ενοχές. Και κατάλαβα κι εγώ ότι κυκλοφορεί πολλή ενοχή στον κόσμο. Μόλις πεις σε κάποιον «Περάσανε τα χρόνια, και τι κάναμε;» λένε όλοι με συντριβή και ντροπή και αναστενάζοντας «Αχ».

Κάναμε, τίποτα δεν κάναμε, περάσαν τα χρόνια της ζωής και τι κάναμε; Και λέω «Όχι, ρε παιδιά, το θέμα δεν είναι αυτό». Δεν ήθελα να σας πω αυτό το πράγμα. Όταν πήγα στην ομιλία, εξήγησα ότι η ζωή σου και τα χρόνια που περνούν στη ζωή σου, και αυτά που πέρασαν και αυτά που θα περάσουν, μην τα βλέπεις έτσι δυσάρεστα, ότι είναι κάτι πολύ θλιβερό και μελαγχολικό που θα σε γεμίσει κατάθλιψη και... Γιατί; Μα τι κάναμε στη ζωή μας, τι κάναμε; Πάρα πολλά πράγματα κάναμε. Μα κάναμε, λέει, λάθη. Βέβαια, κάναμε λάθη. Και ποιος σου είπε ότι στη ζωή δεν θα κάνεις λάθη; Να σου πω και κάτι, και τι έγινε επειδή έκανες λάθος; Ωρίμασες. Κατάλαβες το λάθος σου. Ταπεινώθηκες. Διορθώθηκες. Μετάνιωσες.

Τόσο τραγικό να κάνεις λάθη στη ζωή; Και τι έγινε; Αυτά τα λάθη είναι που σε έκαναν άνθρωπο δυνατό και γεμάτο σοφία και τώρα μπορείς και ανοίγεις το στόμα σου και δίνεις μια συμβουλή γιατί είσαι δοκιμασμένος από την προσωπική σου πορεία, που είναι μια πορεία μεταξύ λαθών, επιτυχία, αποτυχία, όλα είναι μέσα στη ζωή. Όταν πάει ένα παιδί, ας πούμε, στο σχολείο, εντάξει, και γυρίζει και σου λέει «Μπαμπά, μαμά, γύρισα», «Για να δω το τετράδιό σου». Βλέπεις, ας πούμε, έχει και τέσσερα λαθάκια, έκανε μια άσκηση λάθος. Σε ένα διαγώνισμα πήρε 18, σε άλλο πήρε 12, σε άλλο πήρε 16. Το μαλώνεις λίγο, αλλά λες μέσα σου κρυφά βέβαια ότι «Ε, παιδί είναι, θα τα περάσει και αυτά». Δεν μπορεί, ας πούμε, στην πέμπτη Δημοτικού και

στην τετάρτη Δημοτικού και στη δευτέρα Γυμνασίου να είναι όλα τέλεια, το παιδί μαθαίνει. Αν τα ήξερε, θα πήγαινε σχολείο; Αφού δεν ξέρει, γι' αυτό πάει και αφού πάει θα κάνει και λάθη, θα κάνει και μουτζούρες, θα βρει και λάθος αποτελέσματα σε κάποιες ασκήσεις. Δεν παρεξηγείσαι, δεν ξαφνιάζεσαι, έτσι είναι και η ζωή. Η ζωή σου είναι ωραία, είναι ωραία με όλα αυτά που έχεις κάνει, γιατί όλα όσα κάνεις καταρχήν τα παρακολουθεί ο Θεός και τα βοηθά να βγουν σε καλό. Και τα δικά σου λάθη και τα πάθη και τις γκάφες και τις αμαρτίες ακόμα, τις χρησιμοποιεί ο Θεός για να σε οδηγήσει και μέσα από τις περιπέτειές σου, όπως οδήγησε, ας πούμε, τον Άσωτο, μέσα από την ασωτεία του και την περιπέτειά του, πάλι να βρει τον εαυτό του και το δρόμο της επιστροφής. Πιστεύω να καταλαβαίνεις ότι σήμερα δεν σου λέω ότι τα λάθη θα τα επιδιώκεις, δεν είπα να τα επιδιώξεις,

είπα να αμαρτήσεις για να βρεις το δρόμο σου προς το Θεό; Όχι, αλλά εφόσον προκύπτει, εφόσον είναι κάτι που γίνεται στη ζωή μας, γίνεται αυτό το πράγμα, τα λάθη, όλοι κάνουμε λάθη. Λάθος επιλογές, λάθος αγορές, λάθος σκέψεις, λάθος κινήσεις, και ποιος δεν έχει κάνει λάθη; Τι ωραίο πράγμα αυτό να το καταλάβεις, να συμφιλιωθείς, να ταπεινωθείς και να πεις «Αυτός είμαι, κάνω κι εγώ τα λάθη μου, τα μικρά και τα μεγάλα μου. Ναι, αυτός είμαι, άνθρωπος είμαι. Θεέ μου, θα με χτυπήσεις γι' αυτό, θα με τιμωρήσεις;» Και λέει ο Θεός «Γιατί; Γιατί να σε χτυπήσω, εφόσον με αυτά τα λάθη ζυμώνεται η ζωή σου και τελικά ωριμάζεις και στρέφεις το πρόσωπό σου ψηλά και λες “Θεέ μου, βοήθησέ με”;»

Αυτά τα λάθη σε βοήθησαν να αποκτήσεις αυτογνωσία στη ζωή και τώρα ξέρεις τον εαυτό σου και καταλαβαίνεις και τον εαυτό σου και τον αδερφό σου γιατί είσαι δοκιμασμένος.

Που σου είχα πει μια φορά ότι ρώτησα έναν πολύ καλό γνωστό μου φιλόλογο και σπουδαίο δάσκαλο στη ζωή και στην πνευματική ζωή αλλά και στα μαθήματα της ζωής, τον κύριο Γανωτή, που του είπα «Ποιοι ήταν οι δάσκαλοί σας οι πνευματικοί στη ζωή, ποιοι ήταν οι γέροντές σας, ποιοι σας δίδαξαν, από ποιους ωφεληθήκατε;» Και μου λέει «Ο μεγαλύτερος γέροντας στη ζωή μου ήταν οι αμαρτίες μου και τα λάθη μου». Εγώ πρώτη φορά άκουσα αυτή την απάντηση και κατάλαβα ότι ήταν πολύ σωστή, γιατί τελικά αυτοί που μας διδάσκουν είναι τα ίδια μας τα λάθη, από εκεί μαθαίνουμε πολλά. Άρα μια ζωή που έχει και λάθη, γιατί εδώ που τα λέμε η ζωή σου δεν έχει μόνο λάθη, έχει και πολλά σωστά πράγματα, έχεις κάνει ωραία πράγματα στη ζωή σου. Αν το καταλάβεις αυτό, θα πεις ευχαριστώ στο Θεό, σε παρακαλώ.

Τη θλίψη από το πρόσωπό σου. Θα μου πεις τώρα, εύκολα γίνεται; Πώς, πατάμε το κουμπί; Δεν πατάμε το κουμπί, αλλά αλλάζουμε λίγο τους λογισμούς μας. Άλλαξε τους λογισμούς σου. Πιάσε λίγο τον πλάγιο του πρώτου, που λέει και ο πατήρ Ιωσήφ στο βιβλίο. Έλα να βάλουμε λίγο τον πλάγιο του πρώτου που είναι λίγο χαρούμενος και να μας πιάσει αυτό το κέφι. Και ο τρίτος είναι χαρούμενος, ε; Ο τρίτος ήχος είναι όλος χαρά και ενθουσιασμό και δόξα. Λοιπόν, νιώσε αλλιώς, πάρ' τα αλλιώς τα πράγματα, δες τα αλλιώς και θα τα νιώσει και η καρδιά σου αλλιώς. Έχεις κάνει τόσο ωραία πράγματα στη ζωή. Έχεις κάνει οικογένεια, παράδειγμα, εντάξει. Εσύ αν δεν έχεις κάνει, θα σου πω μετά, περίμενε.

Τέλος, εγώ ούτε οικογένεια έχω κάνει. Αμέσως, αμέσως να σε πιάσει πάλι πίκρα και να βρεις κάτι να κλαφτείς. Ε, όχι βρε παιδί, μην κλαίγεσαι. Και στο μεγαλύτερο πρόβλημα που ζεις υπάρχει τρόπος να το δεις αλλιώς και να βγεις πάλι πιο αναπαυμένος στην ψυχή σου. Αυτό θα μου πεις είναι ψυχολογικό κόλπο; Όχι, δεν είναι ψυχολογικό κόλπο. Είναι όμως και βοήθεια στη διάνοιά μας, στην καρδιά μας, στη σκέψη μας, στους λογισμούς μας, να τους αλλάξουμε για να αλλάξει και ο τρόπος που βλέπουμε τη ζωή. Παρένθεση τώρα, και την οικογένεια πήγα να πω, αλλά με πήρε μια φορά ένας τηλέφωνο από το Άγιο Όρος που ζούσε σε μια καλύβα. Είχε όμως τηλέφωνο. Καλύβα εννοώ, δεν έχει ρεύμα, δεν

δεν έχει ψυγείο, δεν έχει ηλεκτρισμό, τίποτα, εννοείται.

Σόμπες και θερμοσίφωνες, όλα αυτά με ξύλα, και φως με κεράκια και λάμπες πετρελαίου. Και με πήρε να μου πει ότι είχε ντουμανιάσει το... Από τη σόμπα που άναψε βγήκε καπνός στο δωμάτιο και άνοιγα παράθυρα και έμπαινε το κρύο και πρέπει να ανοίξω όμως, λέει, να βγει αυτή η μυρωδιά, θα έσκαγα. Και εκεί που κλαιγόταν μετά μόνος του, να το πώς άλλαξε ο λογισμός του και τα είδε όλα καλύτερα, γυρίζει και μου λέει «Εδώ που καθόμουν στη βιβλιοθήκη κοίταξα ένα περιοδικό, ένα National Geographic, ένα παλιό».

«Έβλεπα, λέει, κάτι φωτογραφίες, κάποια παιδάκια, λέει, ταλαιπωρημένα στη Σομαλία και στην Αιθιοπία, και εκεί», μου λέει, «τελικά κατάλαβα ότι δεν έχω τίποτα εγώ, μια χαρά είμαι», λέει, «κι ας ντουμάνιασε η σόμπα και γεμίσαμε καπνό και μαύρισε ο τόπος και κόντεψα να πνιγώ από τις αναθυμιάσεις». Αυτό που το έβλεπε τραγικό, ο ίδιος άνθρωπος, αλλάζοντας λίγο ο λογισμός του, το είδε πολύ πιο καλά και λέει «Δόξα τω Θεώ».

Δεν είμαστε σαν αυτούς που δεν έχουν ούτε να φάνε ούτε να πιούνε, που πεθαίνουν κάθε μέρα και τους βλέπεις πεταμένους στο δρόμο, νεκρά σωματάκια μικρών παιδιών. Όλα λοιπόν είναι θέμα τοποθέτησης. Τα μάτια σου να μάθουν να βλέπουν τα φωτεινά χρώματα της ζωής. Μην κολλάς όλο στο μαύρο, όλο στο γκρι. Πας εκεί συνέχεια να κλαφτείς, να μελαγχολήσεις, να τα δεις όλα μίζερα. Μην το κάνεις αυτό. Αν σ' αρέσει και σου δίνει και αυτό ένα νόημα στη ζωή και λες «Εμένα μ' αρέσει να είμαι πάντα έτσι, που οι άλλοι θα με λυπούνται, θα ασχολούνται μαζί μου ως κάποιον άνθρωπο που είναι βασανισμένος, το θύμα της ζωής, ο ταλαίπωρος», αν το έχεις χωνέψει ότι αυτή είναι η αποστολή σου σε αυτή τη ζωή, να κλαίγεις συνέχεια... Αλλά δεν νομίζω όμως να σε έχει φέρει εσένα ο Θεός στη ζωή για να είσαι συνέχεια

στη μιζέρια και στη θλίψη και στα παράπονα. Τίναξε το μυαλό σου, τίναξε το κεφάλι σου και πες «Ε, όχι, δεν είναι έτσι τα πράγματα, θα τα δω κάπως αλλιώς». Λοιπόν, έχεις κάνει μεγάλα πράγματα στη ζωή. Έχεις κάνει, έλεγα πριν, για παράδειγμα την οικογένειά σου. Μικρό πράγμα είναι αυτό για να χαρείς και να πεις «Τι θα παρουσιάσω εγώ στο Θεό;» Τι θα παρουσιάσεις; Την οικογένειά σου. Μα λέει «Δεν κάνω πνευματικό αγώνα». Αυτός δεν είναι πνευματικός αγώνας; Μα «Δεν πάω όλη στην εκκλησία από τις 7 που πάτε εσείς». Με νιώθεις; Δεν μπορείς να πας από τις 7, όπως και εγώ δεν ξυπνάω από τις 6 να μαγειρέψω και από τις 7 να πάω στη λαϊκή όπως πας εσύ. Δεν μπορούμε να κάνουμε τα ίδια όλοι. Αλλά ο Θεός και η χάρη Του και η αγάπη Του και η βοήθειά Του συμπλέκεται μέσα στα έργα σου και κυλάει μέσα από τα χέρια σου η χάρη του Θεού και είναι στο σπίτι σου σε όλα αυτά που κάνεις. Μου λέει μια μάνα, «Τι

κάνω εγώ; Τίποτα δεν κάνω, περνούν οι μέρες», λέει, «της ζωής μου, ξυπνάω το πρωί, ετοιμάζω το πρωινό του άντρα μου, των παιδιών μου, τα στέλνω στο σχολείο, τους βάζω το σάντουιτς», λέει, «μαζί στην τσάντα, μετά πάω στη λαϊκή, ψωνίζω, περνάω από την τράπεζα να πληρώσω κάτι λογαριασμούς, μετά πηγαίνω, καθαρίζω, τινάζω, σφουγγαρίζω, μαγειρεύω, πλένω ρούχα, σιδερώνω πουκάμισα. Τι κάνω; Τίποτα. Περάσανε τα χρόνια έτσι». Μα δεν είναι έτσι, της λέω. Όλο αυτό που είπες δεν είναι σπουδαίο; Δεν είναι σημαντικό; Ξέρεις ποιο είναι το πρόβλημα; Ότι δεν τα κάνεις όλα αυτά με την καρδιά σου και δεν αποκτάει η ζωή σου νόημα από όλα αυτά. Έχουν γίνει βαρετά επειδή δεν προσπαθείς μέσα από αυτά να νιώσεις κάτι σπουδαίο. Πραγματικά, αν γίνει σαν μοτεράκι η ζωή σου και κάνεις όλα τέτοια πράγματα τυποποιημένα, σαν επαναλήψεις, συνέχεια επαναλήψεις, μονότονες...

Χωρίς να το χαίρεσαι, χωρίς να αγαπάς, χωρίς να βλέπεις κάποια ποιότητα και ομορφιά μέσα σε όλα αυτά, είναι πραγματικά όντως κουραστικά, όντως βαρετά, όντως σε πιάνει να θες να τα παραντήσεις όλα και μετανιώνεις για τη ζωή που έχεις κάνει.

θα κάνεις με αγάπη, αν την ώρα που κόβεις, ας πούμε, το ψωμί για να κάνεις το σάντουιτς στο παιδί σου πεις, ας πούμε, «Αυτό το ψωμάκι τώρα θα μπει μέσα στο σώμα του και αυτό το ψωμάκι που κρατάω θα γίνει το κορμί του παιδιού μου. Αυτό το ψωμί θα γίνει κορμί. Αυτό το ψωμί, Θεέ μου, κάν' το να γίνει υγεία στο παιδί μου».

Με την Αγία Ματρώνα που έλεγε στη Ρωσία ότι πήγε ο κόσμος και σταύρωνε και ευλογούσε το νερό και τους έδινε ευλογημένο νεράκι από τα χέρια της, ευλογημένο. Τι έκανε αυτή η αγία ψυχή; Σταύρωνε το νερό και μέσα στο νερό, της βρύσης το νερό, όχι αγιασμό, ευλογούσε νεράκι και επειδή το έβγαζε με τόση αγάπη από την καρδιά της, με τόση προσευχή, απλό νερό τους έδινε και γινόταν θαύμα και γαλήνευε η ψυχή τους και νιώθαν ότι

η γυναίκα έκανε τις ίδιες κινήσεις που κάνανε όλοι, αλλά με χάρη, με αγάπη, με μεράκι, με έρωτα στο Θεό και στη σωτηρία όλου του κόσμου. Επίτρεψέ μου να σου πω αυτό που διάβαζα σε ένα τοίχο αυτές τις μέρες. Περπάταγα στον δρόμο και έλεγε κάπου «Ή έρωτας ή τίποτα». Όχι, μάλλον δεν έλεγε «Ή έρωτας», έλεγε σκέτο «Έρωτας ή τίποτα». Δηλαδή η ζωή δεν πάει μπροστά αν δεν έχεις σφοδρό πόθο και αγάπη και χαρά για κάτι. Εδώ τον έρωτα τον αναφέρω με αυτή την έννοια, ότι ό,τι κάνεις να βάζεις όλη σου την καρδιά, όλο σου το μεράκι, όλο σου το φιλότιμο. Και τότε η ζωή σου θα είναι πολύ όμορφη. Ας πούμε αυτή την εκπομπή τώρα την κάνω, εντάξει;

δεν θέλω, άμα δεν μπορώ, άμα βαριέμαι που ζω, άμα δεν έχω όρεξη να μιλήσω, δεν μπορώ να την κάνω. Θα πω «Δεν μπορώ σήμερα να κάνω εκπομπή».

δεν σημαίνει ότι όταν βάζουμε επαναλήψεις δεν έχω όρεξη να κάνω εκπομπή. Σημαίνει ότι κάποιοι ζητούν να ξανακούσουν κάποιες εκπομπές παλιές, γιατί δεν έχουν όλοι ίντερνετ, στις οποίες μπορεί να τις βρει κανείς αποθηκευμένες, τις παλιές εκπομπές, το ξέρεις πιστεύω, και να τις ακούσει όποτε θέλει. Κάποιοι άνθρωποι δεν έχουν και λένε «Αυτή μου άρεσε παλιά, ξαναβάλτε τη». Και καμιά φορά το κάνουμε και για να μπορούμε κι εμείς να έχουμε χρόνο να προετοιμάσουμε άλλες και να έχουμε λίγη ευκαιρία να ετοιμαστούμε, καθότι δεν είμαστε πηγή αέναος, αλλά κι εμείς έχουμε ανάγκη να κλειστούμε λίγο, να μαζέψουμε για να πούμε.

Εεεε... Τι έλεγα λοιπόν; Ότι αν δεν έχω τώρα την όρεξη να μιλήσω, θα αποτύχω. Θα μου πεις τώρα «Τι πετυχαίνεις;» Όχι, δεν πετυχαίνω να πω κάτι πολύ σημαντικό, αλλά τουλάχιστον αυτό που λέω, θέλω και το λέω, θέλω και το κάνω. Είναι σημαντικό να ξεκινάς τη μέρα σου και να κάνεις αυτό που σου αρέσει και να σε ευχαριστεί αυτό που σου αρέσει και να λες «Με γεμίζει».

ευχαριστεί, το κάνω με μεράκι. Θα σου πω ένα περιστατικό να καταλάβεις τι εννοώ από την πρακτική ζωή και θέλω να σε παρακαλέσω να νιώσεις το Θεό μέσα σε αυτά τα πράγματα που συζητάμε. Αυτό είναι το θαυμαστό. Ο Θεός είναι μέσα σε αυτές τις ιστορίες που τώρα φαίνονται πεζές και ανούσιες, και ψωμάκια και σάντουιτς και δουλειές και σιδερώματα στα πουκάμισα και... Ναι, είναι μέσα σε όλα αυτά ο Θεός. Και αλλοίμονο αν πιστεύω έναν Θεό ο οποίος είναι απομονωμένος στα σύννεφα και ασχολείται μαζί μου μόνο στη Θεία Λειτουργία, την ώρα της ακολουθίας και κάποιες λίγες στιγμές της μέρας που θα κάτσω να πω κάτι μπροστά στο Άγιο εικόνισμά Του. Ο Θεός είναι η πνοή μας, είναι μες στην αναπνοή μας, μες στην καρδιά μας που χτυπά, στο αίμα μας που κυλά, στα

νεύρα μας και στο νευρικό μας σύστημα που δίνει ερεθίσματα και ζωντάνια και δύναμη στο σώμα μας. Θεός είναι παντού και καλύπτει τα πάντα. Και αυτό είναι ανάγκη να βλέπεις και να νιώθεις τον Θεό παντού στη ζωή σου. Ε, δεν είναι μικρό πράγμα αυτό.

λέει ένας μια φορά «Πήγαινα στην εκκλησία και σας άκουγα στον δρόμο και ένιωθα ωραία». Μα ο Θεός είναι πριν μπεις στην εκκλησία. Εσύ νομίζεις ότι πριν μπεις στην εκκλησία, ας πούμε, «Τώρα πάω να συναντήσω το Θεό», και πριν την εκκλησία τι συναντάς; Το τίποτα; Το κενό; Το χάος; Τι; Στο χέρι σου είναι αν θέλεις να ζεις στην παρουσία του Θεού και την ώρα που ανεβαίνεις τις σκάλες να μπεις μέσα στο ναό. Και πριν πας στο ναό, σπίτι σου και στο αυτοκίνητό σου και παντού. Αυτή είναι η θεολογία της ζωής, της πράξης, του βιώματος. Όλα χρειάζονται. Και μερικές φορές ο Θεός βρίσκεται εκεί που δεν μπορείς να φανταστείς ότι βρίσκεται. Και νομίζεις ότι θα τον βρεις κάπου και δεν τον βρίσκεις εκεί, γιατί δεν πας προετοιμασμένος με μια συνολική ζωή προετοιμασμένη. Πας με ένα κουμπί μαγικό και λες «Αφού πήγα εκεί, θα τα νιώσω όλα».

θα τα νιώσεις όλα. Είναι ανάγκη να τα ζεις και πριν και αλλού. Να βάλεις το Θεό παντού. Στη ζωή σου, στο τραπέζι σου, στον ύπνο σου και στο κρεβάτι σου, στο μπάνιο σου και στην κουζίνα σου και στο γραφείο σου και στη βιβλιοθήκη σου και στον κήπο σου.

στις πιο μυστικές και προσωπικές στιγμές της ζωής σου, που σκέφτεσαι, που κλαις, που προσεύχεσαι, που αγαπάς, που μοιράζεσαι, είναι παρών Θεός. Οπότε αν αυτό το νιώθεις, δεν υπάρχει μέρα της ζωής που δεν είναι υπέροχη, δεν υπάρχει μέρα που δεν είναι πολύ ωραία. Με θλίψεις, με δοκιμασίες, με περιπέτειες, αλλά θα τα πάρουμε όλα αυτά, θα τους πάρουμε, θα τους αλλάξουμε και θα δούμε τη ζωή όπως τη βλέπει ο Χριστός και όπως μας είπε Αυτός να τη δούμε, ότι τοις αγαπώσι τον Θεόν πάντα συνεργεί εις αγαθόν.

αυτούς που αγαπάνε το Θεό, λέει, τα πάντα βοηθούν να έρθει κάτι καλό, ένα ωραίο αποτέλεσμα, το αγαθό, το τέλειο.

λοιπόν κάτι πεζό και πρακτικό. Πήγαινα μια φορά σε κάποια διαιτολόγο, καταπληκτική, γυναίκα ήταν συγκεκριμένα, και ήταν φοβερή, ας πούμε, στις οδηγίες που έδινε, στη θεραπεία που σου έδινε, στη δίαιτα που σου έβαζε, στον τρόπο που θα σε βοηθούσε, και έβλεπες αποτελέσματα. Πράγματα για τον καθένα, τελείως διαφορετική μέθοδο για τον καθένα. Τελείως, δεν υπήρχαν όμοια πράγματα να πάρεις να τα γράψεις ή να τα δώσεις σε άλλους, και το σημείωνε μάλιστα και έλεγε «Αυτό που σας χορηγούμε είναι μόνο για εσάς. Αν το δώσετε σε άλλον δεν ισχύει ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα, μπορεί να του κάνετε και ζημιά, είναι μόνο για εσένα». Οπότε μια φορά ενθουσιασμένος της λέω «Είστε καταπληκτική» και μου λέει «Δεν είμαι καταπληκτική. Ξέρεις τι είμαι; Είμαι ερωτευμένη. Αυτό που κάνω το αγαπώ, αυτό που κάνω με γεμίζει, αυτό που κάνω δεν το κάνω για να πάρω τα

λεφτά, πρωτίστως. Δεν το κάνω για να βγει το όνομα και η φήμη μου. Το κάνω επειδή το αγαπώ και έχω μεράκι. Έχω τρέλα», μου λέει, «με αυτό που κάνω». Και διδάχτηκα από το δικό της το παράδειγμα για κάτι που εσένα σου φαίνεται πεζό, που δεν είναι καθόλου πεζό, εφόσον πάρα πολλοί άνθρωποι και από αυτά τα θέματα ταλαιπωρούμαστε. Σε όλους τους χώρους και στην εκκλησία και παντού, και όλος ο κόσμος ταλαιπωρείται με την υγεία του, με το σώμα του, με τα τριγλυκερίδια και τη χοληστερίνη του και με τα πάχη του και με τα όλα του. Οπότε μου λέει «Να σου πω κάτι. Εγώ παλιά είχα ένα ιατρείο στην τάδε περιοχή της Αθήνας και ξέρεις τι γινότανε; Είχε βιτρίνα απ' έξω το κατάστημα αυτό που είχα, το μαγαζί μου, το ιατρείο. Σπάγανε τη βιτρίνα για να πάρουν από μέσα», λέει, «τους φακέλους που είχα και νομίζαν ότι αν τους κλέψουν θα μου κλέψουν και τα μυστικά. Αμ δε!»

γινόταν», λέει, «κλέβανε τους φακέλους αλλά αποτελέσματα δεν βλέπανε, γιατί εγώ δεν έδινα», λέει, «φωτοτυπίες και επαναλήψεις σε όλους. Στον κάθε άνθρωπο είχα κάτι άλλο, οπότε αν το έπαιρναν δεν τους βοηθούσε τους ίδιους καθόλου. Έτσι», λέει, «έβγαζα εγώ τη θεραπεία του κάθε ανθρώπου με αγάπη, με μεράκι και με έρωτα. Σε σημείο που έφτασα να γράψω στις βιτρίνες απ' έξω: Σας παρακαλώ, μην σπάτε τα τζάμια. Ζητήστε μου και θα σας τα δώσω. Μην τα κλέβετε, μην τα σπάτε. Σας τα δίνω, δεν τα έχω μυστικά». Αν αυτό το ήθος, αυτό το ύφος, αυτό το πνεύμα σε διακατείχε και σένα και σε διακατέχει πολλές φορές, θα ήταν η ζωή σου ένας παράδεισος, μια σκέτη ευτυχία. Θα κάνεις το φαγητό σου και θα πέταγες. Δεν θα καταλάβαινες πώς περνάει η ώρα. Αν αγαπούσες αυτό που κάνεις, αν αγαπούσες τον Θεό για τον οποίο τα κάνεις όλα, αν αγαπούσες τον άνθρωπό σου

άντρα σου, τη γυναίκα σου, τα παιδιά σου, τους συνεργάτες σου στη δουλειά αν δουλεύεις, τους μαθητές σου στο σχολείο, τους δασκάλους σου στο σχολείο. Αν έχουμε τέτοιου είδους σχέση αγάπης με μεράκι και καημό και πόθο και όνειρο, τότε πραγματικά όλα τα έργα γίνονται πολύ ωραία και κυλούν οι μέρες. Και δεν καταλαβαίνεις πώς περνάνε και λες «Πότε ήτανε πρωί, πότε ήρθε μεσημέρι και πότε νύχτωσε και πέρασε άλλη μια μέρα;» Αλλά παρόλο που λες «Πέρασε μια μέρα» και κρύβει αυτό μια νοσταλγία, ότι πέρασε και αυτό και κάτι αφήνω πίσω μου, δεν στεναχωριέσαι, γιατί κοιτάς πίσω σου και βλέπεις ότι αφήνεις μια λάμψη, αφήνεις

φως, δεν αφήνεις σκοτάδια, δεν αφήνεις γκρεμίσματα, δεν αφήνεις ερείπια, αφήνεις κάτι όμορφο. Ακόμα και δάκρυα να αφήσεις τη μέρα που περνάει, δάκρυα μετανοίας.

αυτά λάμπουν, και αυτά έχουν μια λαμπρότητα και μια μεγαλοσύνη, μια φωτοχυσία. Δεν είναι κακό. Όλα μπορεί να γίνουν όμορφα στη ζωή σου και να χαίρεσαι και να μην γερνάς πριν την ώρα σου. Όσο κι αν βαφτείς, όσο κι αν περιποιηθείς, το θέμα είναι την επιδερμίδα της ψυχής σου να κάνεις να ξανανιώσει. Αυτό να κάνεις.

λοιπόν, αυτό που σου εύχομαι σήμερα, με αυτά τα φτωχά που λέμε. Βασίλη, σε ευχαριστώ πολύ που και σήμερα είσαι μαζί μας. Σε ευχαριστώ που με μεράκι κάνεις και τη σημερινή εκπομπή και την στηρίζεις και την επεξεργάζεσαι ηχητικά και την επενδύεις μουσικά. Ο Βασίλης Χατζηνικολάου, ο άνθρωπος με το μεράκι για τη μουσική, την ψαλμωδία και την πολλή αγάπη σε αυτή την εκπομπή, είναι πάλι μαζί μας και τον ευχαριστώ πολύ. Στο 4118602 και 4118640 μπορείτε, είναι το τηλέφωνο του σταθμού στην Πειραϊκή Εκκλησία, στο σταθμό που μιλάει στην ψυχή μας γιατί αγαπάει το Θεό, ο οποίος μας αγγίζει όντως την ψυχή όταν τον αφήσουμε να μπει μέσα μας και στα κύτταρά μας.

λοιπόν ότι το θέμα είναι να κάνεις ό,τι κάνεις με νόημα, με σκοπό, με... σε χαροποιεί αυτό που κάνεις. Αν δεν σ' αρέσει, άλλαξέ το, βρες κάτι να σ' αρέσει και να περνάνε οι μέρες και να λες «Κάνω κάτι που μ' αρέσει». Μου είπε ένα παιδί μια μέρα, λέει «Πάτερ, πραγματικά είναι σημαντικό να κάνεις κάτι και να σε γεμίζει στη ζωή σου, ακόμα κι αν αυτό το κάτι δεν είναι πολύ σημαντικό». Πρόσεξε, του λέω, μπορεί κάτι ασήμαντο να γεμίσει τη ζωή σου όταν του δώσεις όλη σου την καρδιά. Δηλαδή όταν πει κάποιος «Θα βάλω μια τάξη στο γραφείο μου που έχει χαρτιά πεταμένα, φακέλους, βιβλία μπερδεμένα, διευθύνσεις, καρτελάκια, αποδείξεις» και πει «Αυτό τι είναι; Δεν είναι κάτι πνευματικό, δεν είναι κάτι φοβερό», έτσι; Και όμως μπορεί και αυτό, αν το κάνεις με όλη σου την καρδιά, δοσμένος σε αυτό, με επίγνωση, με συμμετοχή, όχι το σώμα εκεί, η καρδιά αλλού, το μυαλό αλλού και να είσαι ένας

διασπασμένος άνθρωπος, αλλά να πεις «Κύριε, μπροστά σου, αυτό που λέει “ως τω Κυρίω”, εργάζομαι, Κύριε, μπροστά σου και τιμώ αυτά τα ασήμαντα πραγματάκια που είναι μπροστά μου, γιατί εδώ θα σε βρω, εδώ θα νιώσω την παρουσία σου, εδώ θα εκδηλώσω την αγάπη μου, εδώ θα κάνω την πνευματικότητά μου πρακτικό μέγεθος, όχι θεωρίες. Εδώ μαζεύω, ξεσκονίζω, καθαρίζω, πετάω σκουπίδια, βρίσκω σακούλες, παίρνω χνούδια, ξεχωρίζω τα καλά από τα άχρηστα». Αυτό δεν είναι ένα νόημα; Είναι πολύ ωραίο γι' αυτό. Μου λέγει λοιπόν αυτό το παιδί «Εγώ ξέρεις τι έκανα», λέει, «και αισθάνθηκα νόημα; Ξύπνησα μια μέρα με τους γονείς μου και με πήραν να πάμε σε ένα εξοχικό που χτίζουμε ένα σπίτι και με πήραν να βοηθήσω. Είχα καιρό να πάω. Κουβαλάγαμε, βοηθάγαμε, μετακομίζαμε τραπέζια, έπιπλα, μέσα, έξω, αυτά. Πέρασε η ώρα».

μεσημέρι πήγαμε στο σούπερ μάρκετ, ψωνίσαμε, πήγαμε σπίτι, φάγαμε, μετά συνεχίσαμε δουλειές, το απόγευμα γυρίσαμε σπίτι, όλη η μέρα λείπαμε, κούραση, δουλειά, ένταση, εξάντληση. Το πιστεύεις», μου λέει, «ότι κοιμήθηκα και νιώθω ότι έκανα κάτι ωραίο στη ζωή μου σήμερα; Βοήθησα. Συνεργάστηκα. Δραστηριοποιήθηκα. Και κυρίως αυτό που έκανα, σκεφτόμουν ότι είναι, ας πούμε, το σπίτι μας που θα μείνουμε, σκεφτόμουν το μέλλον, ότι θα κάνουμε την οικογένεια με τον αδερφό μου και θα έχουμε εδώ πέρα τα σπίτια μας, θα μοιραστούμε τα διαμερίσματα».

νόημα αυτό», λέει, «και παρόλο που με εξάντλησε και παρόλο που αυτή δεν είναι η δουλειά μου, να κάνω μετακομίσεις και σπίτια, με ευχαρίστησε και ένιωσα ότι η μέρα αυτή δεν πήγε χαμένη. Την άλλη μέρα», λέει, «ήταν Σάββατο».

στη μία το μεσημέρι, μπαίνω στο Facebook, πέρναγε η ώρα, έφαγα και περίμενα», μου λέει, «πότε θα ξανανυστάξω για να ξανακοιμηθώ. Και ήρθε η ώρα το βράδυ να κοιμηθώ και ξανακοιμήθηκα. Όλη η μέρα καθισιό, παραδομένος στον υπολογιστή, χαμένος, όπως λέμε, στο διάστημα, και ενώ ο χρόνος ήταν δικός μου και ενώ η μέρα κύλαγε και ήταν ελεύθερη και δική μου, εγώ αισθάνθηκα κενός αυτή τη μέρα. Την κατά τα άλλα ξεκούραστη, χαλαρή, άνετη, ωραία, θα έλεγε κανείς. Αν ακούσει κανείς ότι ένας κοιμήθηκε στη μία, θα πει “Πω, πω, τι θα 'δινα να μπορούσα κι εγώ να κοιμηθώ μια φορά ως τη μία”. Αυτός κοιμήθηκε ως τη μία, αλλά μετά τη μέρα του δεν τη γέμισε με ωραία πράγματα.

για να γίνουμε, ας πούμε, ακτιβιστές, ότι κάνω πράγματα και έργα και χτίζω και βοηθάω, όχι, αλλά βρες νόημα. Νόημα μπορεί να έχει βρει και ένας άνθρωπος που είναι σε ένα αναπηρικό καροτσάκι και δεν μπορεί να κάνει τίποτα άλλο παρά του δίνουν κάποια πραγματάκια να ξεχωρίσει με τα χέρια του, ας πούμε. Ή άλλος που δεν βλέπει μπορεί να έχει νόημα στη ζωή του όμως. Νόημα να βρει το «Γιατί δεν βλέπω; Τι μπορώ να κάνω εγώ για την ανθρωπότητα; Να δεχτώ αυτό που έχω με υπομονή». Αυτό δεν είναι νόημα, να πεις «Στη ζωή μου έχω μάθει να κάνω υπομονή»; Και αν έρθει ο Θεός και μου πει «Παιδί μου, τι έκανες μια ζωή που ζούσες;», θα του πω «Κύριε, υπομονή. Έκανα υπομονή. Είχα το πρόβλημά μου, είχα τη δοκιμασία μου». Ο άλλος είχε το δύσκολο άνθρωπό του που πρέπει να τον πηγαίνει στο νοσοκομείο.

Άλλος έχει τα προβλήματα με τα νεφρά του και πρέπει να κάνει αιμοκάθαρση και να πηγαίνει δυο φορές τη βδομάδα, τρεις, πόσες πηγαίνουν οι άνθρωποι. Κύριε, έκανα υπομονή. Τι θα πει ο Θεός; Ότι δεν έκανες κάτι μεγάλο και πνευματικό εσύ, επειδή δεν έκανες ομιλίες, επειδή δεν ήσουν ιεραπόστολος, επειδή δεν ήσουν μοναχός, κληρικός; Αυτό δεν είναι μεγάλο;

Περνούν οι μέρες της ζωής και τι κάνεις; Υπομονή. Νιώσε την αξία σου μέσα από αυτό που κάνεις, νιώσε την τιμή που σου κάνει ο Θεός, νιώσε ότι σε αγαπάει ο Θεός. Σε αγαπάει, δεν σε μαλώνει ο Θεός, σε τιμά ο Θεός, θέλει να νιώθεις αυτή την τιμή και τον έπαινο που σου προσφέρει ο ίδιος και σου λέει: «Παιδί μου, εγώ σε αγαπάω». Ο κόσμος μπορεί από σένα να περιμένει πολλά και να σε κατηγορούν οι άλλοι και να σε ονομάζουν έτσι, αλλιώς, άχρηστο, ανεπρόκοπο, ότι έμεινες πίσω, ότι δεν προχωράς τη ζωή σου. Για μένα, αυτό που κάνεις, που είσαι τέσσερα χρόνια παντρεμένος και παντρεμένη και περιμένεις παιδί και ακόμα δεν έχεις κάνει παιδί και περιμένεις, είναι υπομονή, είναι αντοχή, είναι καρτερία, είναι ελπίδα. Έχεις πίστη, παιδί μου. Μικρό πράγμα είναι αυτό; Πιστεύεις στη

δύναμη του Θεού και προσδοκάς και δεν απογοητεύεσαι. Είναι μικρό πράγμα αυτό; Περνούν οι μέρες της ζωής και τι κάνεις; Αυτό κάνεις. Αλλάζεις. Μεταμορφώνεσαι. Είναι μεγάλο πράγμα να περνάνε οι μέρες της ζωής σου και να αλλάζεις στα μυαλά σου, στις ιδέες σου, στις απόψεις σου. «Είμαι ο ίδιος». Σαν αυτό το ίδιο είχε να κάνει με την αγάπη. Αγάπη να έχεις πάντα, μην αλλάξεις, πάντα να αγαπάς, αγάπη πάντα να έχεις, αλλά σε άλλες ιδέες παράξενες, αρρωστημένες, νοσηρές, κολλημένες, άλλαξε. Είναι αυτό που λένε τα παιδιά: «Ξεκόλλα», δηλαδή ξεκόλλα το μυαλό σου από αυτά που σκέφτεσαι, άλλαξε νοοτροπία.

Έλεγε ο πατήρ Πορφύριος ότι, όταν ήταν νέος, για παράδειγμα, περνούν οι μέρες της ζωής και τι κάνω έτσι, ήταν νέος και εξομολογούσε. Και εξομολογούσε αυστηρά στην αρχή, λέει. Κανόνες, επιτίμια, πηδάλια, αυστηρότητα με ακρίβεια και συνέπεια. Που, μεταξύ μας, αν θέλουμε να κάνουμε τέτοια ακρίβεια και συνέπεια, ούτε εσύ ούτε εγώ, πρώτος εγώ, για να μην το πάρεις αλλιώς, πρώτος εγώ, δεν πρέπει ποτέ ούτε να ξαναλειτουργήσω ούτε να ξανακοινωνήσω, κανένας μας, αν πάρουμε την ακρίβεια. Γιατί και αυτοί που φωνάζουν για την ακρίβεια, και αυτοί δεν μπορούν να δεχτούν την ακρίβεια στη δική τους τη ζωή. Άλλο τι λέμε, δεν ξέρουμε ποια είναι η ακρίβεια. Είναι πολύ αυστηρά τα πράγματα αν τα πάρουμε με ακρίβεια. Και περάσαν λίγα χρόνια και μετά κατάλαβα, λέει, τον πόνο των ανθρώπων, τη δυσκολία των παθών, αλλά κυρίως την αγάπη του Θεού.

Με μαλάκωσε και εμένα και είδα τους ανθρώπους αλλιώς και πέρναγαν οι μέρες της ζωής μου και άλλαζε και η σκέψη μου και άλλαζε η γεύση του Θεού στο στόμα μου, στη Θεία Κοινωνία, και άλλαζε η γεύση του Θεού στην καρδιά μου και έβγαιναν διαφορετικά λόγια από το στόμα μου για τους ανθρώπους. Δεν ήμουν πλέον αυστηρός, που έκανα παρατηρήσεις, που μάλωνα, που επιτιμούσα.

Είχα την επιείκεια, είχα την καλοσύνη, είχα τη δυνατή προσευχή, είχα την προσπάθεια να μεταμορφώσω την ψυχή του άλλου με την αγάπη και όχι με τον φόβο. Και έτσι άλλαξα τους ανθρώπους, αλλάζοντας κι εγώ. Περνούν οι μέρες της ζωής. Και αλλάζεις ή είσαι το ίδιο άκαμπτος, συντηρητικός, συντηρητικός και ηθικός, αλλά όχι ηθικός, ηθικιστής;

ευσεβείς, ευσεβιστής όπως ήσουν κάποτε. Που ξεκίνησες, που με το δίκιο σου έτσι είχες πάρει τα πράγματα, έτσι τα διδάχτηκες, έτσι τα ήξερες, δεν ήταν κακό τότε, ήταν το καλύτερό σου τότε. Αλλά αν το τότε το κουβαλάς μέχρι σήμερα, μόνο και μόνο για την τιμή των όπλων, μόνο και μόνο για να μην παραδεχτείς ότι πρέπει κάπου να αλλάξω κι εγώ, και τότε τι γίνονται οι μέρες της ζωής σου που περνούν; Δεν αφήνεις το Θεό να σε σμιλεύσει. Δεν αφήνεις το Θεό να σε μαλακώσει και να γλυκάνει λίγο τις γωνίες σου και να τις κάνει λίγο πιο καμπύλες, για να μπορείς κι εσύ να κυλάς μέσα στους ανθρώπους και να τους πλησιάζεις με αγάπη. Τι να πω; Περνούν οι μέρες της ζωής και αλλάζουμε.

Παλιά είχα μια αντίληψη, χαίρομαι γι' αυτό μέσα μου, ευχαριστώ το Θεό, γιατί λέω μερικά πράγματα πριν από 10 χρόνια, πριν από 15 χρόνια τα βλέπω αλλιώς και τώρα τα βλέπω τελείως αλλιώς και δεν ντρέπομαι να το πω, με την έννοια ότι δεν ντρέπομαι να παραδεχτώ ότι γίνονται αλλαγές στη σκέψη μου, αλλαγές στην ψυχή μου. Δηλαδή, πριν από 15 χρόνια, αν μου έλεγες ότι

θέλει να γίνει μοναχός, θα έλεγα ότι τι προσφέρει; Δεν προσφέρει τίποτα. Έτσι πίστευα. Αυτό, περνώντας ο καιρός και ερχόμενος σε επαφή με τον κόσμο, το διαπίστωσα και εγώ ότι τελικά μπορεί να είσαι μες στον κόσμο, να μιλάς, να προσφέρεις, να κηρύττεις, αλλά δεν σημαίνει ότι αυτό αλλάζει τον κόσμο. Τον κόσμο τον αλλάζει ο Θεός. Οπότε αν βρεις την επαφή με τον Θεό, είτε είσαι μοναχός είτε είσαι ιεραπόστολος, είτε είσαι στον κόσμο είτε είσαι σε ένα βουνό είτε έχεις οικογένεια, είτε δεν έχεις, μπορεί να βοηθείς το συνάνθρωπό σου αν βρεις τον Θεό. Αυτό δεν το καταλάβαινα έτσι. Δηλαδή αν τότε μου έλεγες «πήγαινε στο Άγιο Όρος», θα έλεγα «α, μα δεν θα βοηθήσεις εκεί». Αυτό εννοώ. Και χαίρομαι που άλλαξε αυτό. Ή και άλλα πράγματα, ας πούμε, αλλάζει η νοοτροπία, χωρίς να αλλάξω τον πυρήνα της πίστης, του νοήματος του Χριστού, της διδασκαλίας του Χριστού. Αλλά ο τρόπος που το εκφράζεις αυτό θα πρέπει να αλλάζει, να είναι λίγο ευέλικτο, να προσαρμόζεται, όχι η αλήθεια. Το επαναλαμβάνω γιατί είσαι έτοιμος να κάνεις αυτό το λάθος μερικές φορές και πιστεύω να το καταλαβαίνεις ότι δεν αλλάζεις τον πυρήνα της αλήθειας, αλλά αλλάζεις την προσφορά αυτής της αλήθειας στον κόσμο, το πώς θα πλησιάσεις κάποιον.

Ξέρω, αυτή είναι η γνώμη μου. Κατά τα άλλα ό,τι και να κάνουμε σε αυτή τη ζωή, μικρό είναι, εντάξει, φθαρτό είναι, πεπερασμένο είναι. Μην περιμένεις ότι θα κάνεις τέλειες κινήσεις, τέλεια πράγματα, γιατί και τα τέλεια που θα κάνεις θα έρθει μια στιγμή που θα σβήσουν και αυτά. Θα σβήσουμε και εμείς με την έννοια της αποχώρησής μας μετά από 150 με 150 χρόνια θα φύγουμε από τη ζωή αυτή, έτσι; Πόσα χρόνια θέλεις; 150 σου βάζω για να είμαστε μέσα, γιατί ακούνε και μερικοί μεγάλοι και αν πω κάποια ηλικία λένε «τι λες τώρα, εγώ τόσο είμαι», ο άλλος λέει «εγώ τα πέρασα αυτά που λες τα χρόνια».

Χεεεε... Οπότε λέω μετά από τόσα χρόνια θα καταλάβεις ότι και τα μικρά και τα μεγάλα όλα μικρά είναι. Και έλεγε ο πατήρ Ιάκωβος στην Εύβοια μια ωραία φράση, μου τη διάβασαν στο βιβλίο, που μου άρεσε: «Εδώ, παιδάκι μου, ζούμε για να περάσουν οι μέρες».

Δηλαδή κάτι να κάνεις για να περάσουν οι μέρες της ζωής. Δεν είναι ότι αυτό που θα κάνεις θα είναι ας πούμε αιώνιο. Εκτός από την αγάπη και την αλήθεια και την προσευχή. Αυτά μένουν. Και ό,τι καλό κάνεις μένει ως προς την ποιότητά του. Αλλά θέλω να σου πω, κάνεις ένα σπίτι, θα φύγεις, φεύγεις. Κάνεις ένα κτίριο, θα φύγεις. Οτιδήποτε κάνεις, που δίνεις την καρδιά σου και λες «α, είναι κάτι καταπληκτικό αυτό», δεν είναι απόλυτο αυτό που κάνεις, είναι κάτι μικρό. Ακόμα και τα μεγάλα πράγματα είναι μικρά μπροστά σε αυτή την αίσθηση ότι όλα θα περάσουν αυτά. Αλλά μέσα σε αυτά τα μικρά, αν βάλεις το Θεό, αποκτούν όλα μια ομορφιά, μια αφθαρσία, μια απαστράπτουσα δόξα, ένα μεγαλείο. Καθάρισε, λέει, μια φορά ο πατήρ

Παΐσιος ένα πορτοκάλι και ένας εντυπωσιάστηκε που τον είδε. «Πώς το καθάριζε, φίλε», του λέει, «το πορτοκάλι ο πατήρ Παΐσιος και εντυπωσιάστηκες; Δηλαδή σου μίλαγε εκείνη την ώρα, σου είπε κάτι καταπληκτικό, μια ωραία διδασκαλία;» «Όχι. Τι έκανε; Καθάριζε το πορτοκάλι, αλλά αισθανόμουν τη χάρη του Θεού να βγαίνει από τον ίδιο και να με σκεπάζει. Και αυτός καθάριζε ένα πορτοκάλι». «Δηλαδή πώς το καθάριζε;» «Κανονικά», λέει, «όπως όλοι». Είδες; Μέσα στις φλούδες ενός πορτοκαλιού μπορεί να βγει αυτή η ευωδία του Θεού, αν αυτό το κάνεις με όλη σου την καρδιά ως τω Κυρίω. Ωραία αυτή η φράση, σαν να είναι «ως τω Κυρίω», δοτική πτώση, σαν να είναι μπροστά στον Κύριο, για χάρη του Κυρίου. Μπροστά στον Θεό και στον αδερφό σου. Μπορείς να κάνεις τέτοια πράγματα μικρά και να... δηλαδή πας να πάρεις το...

φακέλους από το γραμματοκιβώτιο στην πολυκατοικία σου και είναι το παιδί σου δίπλα. Ο τρόπος που ανοίγεις το γραμματοκιβώτιο και πώς κοιτάς τα άλλα χαρτιά, τους άλλους φακέλους των υπολοίπων κατοίκων της πολυκατοικίας, αποπνέει κάτι. Μπορεί να βγάλει νευρικότητα, μπορεί να βγάλει περιέργεια, μπορεί να βγάλει αποστροφή. Να πεις «τι περιοδικό τους στείλανε αυτό; Φάκελο με επιταγή;» Περιέργεια, κουτσομπολιό, αδιαφορία, βγαίνουν ποιότητες της ψυχής μας ακόμα και στα πιο πεζά πράγματα μέσα στη ζωή. Περνούν οι μέρες της ζωής, ε, και τι κάνεις; Και τώρα περνάει αυτή η ώρα που κάνουμε την εκπομπή, και τώρα τι κάνουμε; Θυμάμαι έναν φίλο μου μοναχό ο οποίος πέθανε πριν από πολλά χρόνια, όχι πολλά, πότε ήταν; Δύο χιλιάδες...

πέντε, δεν θυμάμαι, πάντως εκεί γύρω, 2005, σε ένα μοναστήρι έξω από την Αθήνα. Και εγώ τότε ήμουν στα Ιεροσόλυμα και με πήραν τηλέφωνο και μου λένε «έφυγε ο πατήρ τάδε». Εγώ συγκλονίστηκα. Δεν προλάβαινα να γυρίσω να πάω στην κηδεία του, γιατί ήταν 45 μόλις ετών, και τους λέω «σας παρακαλώ, πότε είναι η κηδεία;» Λέει «σε δύο μέρες». Δεν προλάβαινα. Γυρίζω Αθήνα μετά, όταν ήρθε η ώρα, και παρακάλεσα κάποιον και του λέω εκεί στο μοναστήρι «πάτερ, θα μου δώσεις κάτι από το κελί του να το θυμάμαι;» Γιατί ήμασταν φίλοι και τα λέγαμε ας πούμε, όχι κάθε μέρα, αλλά όποτε πήγαινα. Είχαμε μια αμοιβαία εκτίμηση και αγάπη. Και μου δώσανε ένα κομποσκοίνι πολύ πολύ φθαρμένο, διαλυμένο. Λες και βγήκε δηλαδή μέσα από πόλεμο αυτό το κομποσκοίνι. Μπαρουτοκαπνισμένο, λίγο να το τραβήξεις θα σκιστεί, θα κοπούν οι κόμποι, θα φύγουν

από την πολλή του χρήση. Και λέω μέσα μου «τι άλλο;» «Τίποτα άλλο, δεν έχει τίποτα άλλο στο κελί του, δεν βρήκαμε τίποτα άλλο. Μια ζακέτα, αυτό το κομποσκοίνι, το ράσο του, λίγα βιβλία, δεν είχε τίποτα». Και λέω, αυτός ο άνθρωπος έζησε 45 χρόνια και όμως τα έζησε με νόημα. Μπορείς να ζήσεις και 45 χρόνια και να ζήσεις πολλά πράγματα.

Να ζήσεις και 90 και 105 χρόνια και να μην καταλάβεις γιατί έζησες. Αυτό είναι το ωραίο, να πεις κάθε μέρα που περνάει και κάθε νύχτα που έρχεται ότι ωραία πράγματα έκανα σήμερα, δηλαδή τίποτα σημαντικό. Αλλά αυτά τα μικρά που έκανα, σκεφτόμουν το Θεό, αγαπούσα τους ανθρώπους, χαιρόμουν που τα έκανα, έδινα την καρδιά μου όλη

και... με ευχαρίστησε αυτό. Πολύ ωραία ήταν η μέρα μου. Δεν με ξέρει κανείς, δεν με έχει ακούσει κανείς, δεν έχω εντυπωσιάσει ας πούμε τα πλήθη. Αλλά είμαι στο σπιτάκι μου, στο δωματιάκι μου, είτε με τη μοναξιά μου και τα βιβλία μου είτε με την οικογένειά μου και τα παιδιά μου. Αλλά γεμίζω τη ζωή μου όμορφα και βάζω το Θεό μέσα σε όλα αυτά. Πολύ ωραίες μέρες αυτές της ζωής σου, αν τις ζεις έτσι θα είναι γλύκα η ζωή. Και αν ήρθε η ώρα να πεθάνω, θα κοιτάω πίσω και θα λέω ταπεινά, θα πω άλλη φορά για αυτό το θέμα πώς περνούν οι μέρες της ζωής και πώς μπορούν να περνάνε ωραία οι μέρες της ζωής όταν σκέφτεσαι ότι έρχεται κάτι να σε βρει στο τέλος τόσο οδυνηρό και ένας αποχωρισμός, και λες «ναι, φεύγω, αλλά εντάξει, ταπεινώνομαι και όπως φεύγουν όλοι φεύγω κι εγώ. Εγώ δεν μπορώ να είμαι η εξαίρεση, γιατί είναι πολύ εγωιστικό να λέω γιατί εγώ θέλω να ζήσω, να μην πεθάνω, όλοι πεθαίνουν».

Παραδίνομαι κι εγώ σε αυτό το ρεύμα της ανθρωπότητας όλης η οποία φεύγει, αλλά γυρνώντας πίσω και βλέποντας τη ζωή μου σαν το καράβι που αφήνει αυτό το σημάδι στα κύματα, αυτή τη γραμμή, κοιτάω και βλέπω ωραία πραγματάκια. Πολύ μικρά ίσως, πολύ ασήμαντα. Δεν θα είσαι εφευρέτης, ας πούμε. Δεν θα είναι όλοι εφευρέτες, δεν θα είναι όλοι αστροναύτες, δεν θα είναι όλοι ονόματα φημισμένα, δεν θα είναι όλοι πλούσιοι, εφοπλιστές, δωρητές, ευεργέτες. Λοιπόν, θα είσαι και εσύ σε αυτή την πορεία και θα λες αυτό: «Έχω κάνει την οικογένειά μου, τα παιδάκια μου, την υπομονή μου, το μικρό αγώνα μου, τις μικρές δουλειές μου, καθαρίζω τα φασολάκια μου, κάνω το σάντουιτς για το παιδάκι μου, πηγαίνω για ψώνια για τη γυναίκα μου, αλλά όλα αυτά με ευχαριστούσαν».

Σε όλα αυτά ευχαριστούσα το Θεό και ήμουν ευγνώμων στο Θεό και έχω μαζέψει μια βαλίτσα γεμάτη ευγνωμοσύνη, γεμάτη πράγματα για τα οποία λέω ευχαριστώ στο Θεό και δεν φοβάμαι το ταξίδι αυτό, γιατί εκεί που στέκομαι έτοιμος για την απογείωση κρατώ αυτή τη βαλίτσα που δεν κουβαλάει πολύτιμα, αλλά καμιά φορά όταν δεν κουβαλάς και πολύ πολύτιμα είσαι και πιο ασφαλής.

Λες «έχω λίγα, αλλά είναι γεμάτα Θεό. Έχω λίγα, αλλά είναι γεμάτα από ευχαριστώ στο Θεό, από δοξολογία, από ευγνωμοσύνη, από ταπεινή αποδοχή, από ευχαριστημένη ψυχή, από έλλειψη γκρίνιας, πίκρας, παραπόνων, μουρμούρας. Ωραία είναι η ζωή μου. Εντάξει, δόξα τω Θεώ. Δόξα τω Θεώ, ωραία, πολύ όμορφα. Ευχαριστώ, Θεέ μου».

Δεν θα προλάβω να πω κι άλλα, σήμερα είπα πολύ λίγα. Αλλά πέρασε κι αυτή η ώρα της ζωής μας, άλλη μια ώρα πέρασε. Και μπορεί αυτή να μεταδίδεται κι άλλη μια ώρα τη νύχτα και να μεταδίδεται και μπορεί να την ακούς όσες φορές θέλεις στο διαδίκτυο μετά από λίγες μέρες. Και μακάρι να αναμεταδίδεται κι η αγάπη μας, κι αυτή να αναμεταδίδεται μέσα από την προσευχή μας και να γεμίζει νόημα η ζωή μας.

Τώρα κάτι να κάνεις που θα σ' αρέσει, έτσι, και ας είναι κάτι πολύ μικρό και ασήμαντο. Κάν' το με την καρδιά σου και απόλαυσέ το και ευχαρίστησε το Θεό. Και να ξέρεις ότι είσαι πολύ κοντά στο Θεό με αυτές τις απλές κινήσεις και να μην έχεις τύψεις που μου λες ότι δεν προλαβαίνω να κάνω 100 ώρες προσευχή. Κάνε μισή. Και αυτή η μισή και αυτό το τέταρτο είναι ωραίο, αρκεί και όλη σου η αναπνοή και κάθε σου στιγμή να είναι αφιερωμένη σε εκείνον.

Εξαιρετικά! Καλή δύναμη! Συνέχεια στις υπόλοιπες ώρες, μέρες, βδομάδες, μήνες, χρόνια και δεκαετίες της ζωής σου. Και καλή αντάμωση στην επόμενη εκπομπή. Χαίρετε, αγαπητοί μου φίλοι.