Περνούν οι μέρες της ζωής μου κι εγώ τι κάνω; Β΄
Ελληνική μεταγραφή

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Εύχομαι να είσαι καλά, αγαπητέ μου φίλε. Πάντα έτσι αρχίζω περίπου τις εκπομπές. Αλλά δεν ξέρω και πώς αλλιώς να τις αρχίσω. Εύχομαι να είστε καλά. Ναι. Γιατί τώρα εγώ έρχομαι κοντά σου δια της Πειραϊκής Εκκλησίας, στους 91,2, στα Αθέατα Περάσματα, μαζί με τον Βασίλη Χατζηνικολάου, που καλύπτει μουσικά την εκπομπή. Μας βοηθάει πολύ, με παρηγορεί και με στηρίζει, μου λέει και τις γνώμες του, τις απόψεις του. Και εγώ του λέω τα δικά μου, τις δικές μου απόψεις. Και δεν ξέρω σε τι περιβάλλον αυτή τη στιγμή μπαίνω. Είσαι καλά;

Εεεε... Είσαι στεναχωρημένος, στεναχωρημένη; Τι σε απασχολεί; Γι' αυτό εύχομαι να είσαι καλά και εύχομαι να κυλάει η ζωή σου όμορφα, να κυλάει όμορφη η ζωή, απλά δηλαδή, γιατί τελικά το όμορφο είναι το απλό, δεν χρειάζεται να κάνεις συνταρακτικά πράγματα για να πεις ότι είναι όμορφη η ζωή σου. Και η απλότητα έχει την ομορφιά της. Δηλαδή εύχομαι να έχεις, ας πούμε ένα παράδειγμα, 2-3 καλούς φίλους. Ωραία είναι η ζωή έτσι, αν περνάει με 2-3 καλούς φίλους, είναι όμορφη η ζωή σου. Και μήπως είπα και πολλούς, γιατί στην εποχή μας και έναν καλό φίλο να έχεις είναι ωραίο πράγμα. Έχεις εσύ έτσι φίλους,

άνθρωπο που να μπορείς να... Να τον πλησιάσεις και να του πεις κάτι και να σ' ακούσει; Έχεις κανέναν άνθρωπο και να του πεις τον πόνο σου, ας πούμε, να συμβεί κάτι στη δουλειά σου και να ξέρεις και να λες: «Καλά, άμα τελειώσω σήμερα από τη δουλειά, θα πάω σπίτι να πάρω τηλέφωνο την τάδε ή τον τάδε, να του πω τον καημό μου και τη στεναχώρια μου και να ακούσω κάποιον άνθρωπο».

Που ξέρω ότι με καταλαβαίνει, βασικά. Δεν είναι ότι θα μου λύσει κάποιος το πρόβλημα, αλλά είναι μεγάλη υπόθεση μόνο να ακούς τον άλλον. Μεγάλη ευεργεσία στην εποχή μας να υπάρχουν καλοί φίλοι, ακροατές, δέκτες του πόνου του άλλου, να λειτουργούν σαν κυματοθραύστες στην έντασή μας και στον πανικό μας, να λένε: «Πες τα, έλα φίλε μου, έτσι, κάνε το καφέ, να πιούμε ένα καφεδάκι, ξέρω ότι πίνετε, και μίλησέ μου». «Ε, μη σε φορτώνω», λέει, «με τα δικά μου». «Μα», λέει, «μόνο οι φίλοι για αυτά είναι. Άκου λοιπόν». Μα πάει στην δουλειά και να πάει στο γραφείο και να λες στον διευθυντή για μένα πίσω από την πλάτη μου και να λες και να βγάζεις τον καημό σου και να βγάζεις την πίκρα σου και ο φίλος σου να κάθεται να σε ακούει. Άμα, αν αυτό το έχεις, ένα τέτοιο φίλο που βγαίνει

φυσικά δεν είναι ένας φίλος τον οποίο μόνο φορτώνομαι εγώ, αλλά και αυτός θα σου φορτωθεί κάποια στιγμή, εεεεε... Αφού σου πει το δικό του το φορτίο και το δικό του τον πόνο, τις στεναχώριες του, τις αγωνίες του, τις χαρές του, να σε καταλαβαίνει κάποιος και κυρίως να νιώθεις ότι σε αγαπάει, ότι αυτό που θα του πεις και τη βλακεία που θα του πεις, και να σε δει σε μια κατάσταση, ας πω τη λέξη, κρίσης, κατάκρισης, ο φίλος σου σε ανέχεται. Και όταν κατακρίνεις, δεν μπορεί ας πούμε ένα μισά, δηλαδή πες ότι κατακρίνεις σε ένα φίλο σου και πας και λες για... Ο φίλος θα σε ακούσει και την ώρα που θα σε ακούει ξέρει ότι κατακρίνεις, το καταλαβαίνει, αλλά μέσα του δεν θα σηκωθεί να πεταχτεί και να πει: «Ντροπή σου, τώρα κατακρίνεις, εγώ σηκώνομαι να φύγω». Όχι, γιατί τι λέει μέσα του ο καλός σου φίλος εκείνη την ώρα; Λέει ότι εδώ ο φίλος μου, ο άλλος, εσύ δηλαδή, ζει τώρα μια δύσκολη στιγμή του χαρακτήρα του, εκδηλώνει ένα κομμάτι της ψυχής του έντονο.

Πανικόβλητο. Έχει πάθη και ο άνθρωπος. Έχει πάθη και με έψιλον γιώτα και με ήτα. Δηλαδή τώρα είναι παθιασμένος, αλλά έχει και τα πάθη του. Και τι κάνει; Ρουφάει μέσα του το πάθος και το δέχεται. Δηλαδή, πώς γίνεται στην εξομολόγηση, που καμιά φορά πας σε έναν πνευματικό και του λες τα δικά σου, και ξέρει ο πνευματικός ότι τώρα είναι αυτός, τώρα ζηλεύει, τώρα αυτός κατακρίνει, τώρα αυτός φθονεί, τώρα αυτή βγάζει μίσος, τώρα αυτή έχει ωραίο πάθος. Δεν κάθεται όμως να σου πει, ξαφνικά να βγάζει μια επιγραφή και να σου λέει: «Τώρα, παιδί μου, διαπιστώνω ότι είσαι άνθρωπος κακός. Τώρα σου βγαίνει εγωισμός». Τι κάνει; Επειδή αγαπάει, απορροφά αυτούς τους κραδασμούς της ψυχής, τα απορροφά όλα μέσα και τα καλύπτει διά της αγάπης και περιμένει να φύγει όλη αυτή η αντάρα, ας πούμε, της ψυχής.

να μπει μια τάξη μετά σιγά σιγά και να πει: «Έλα τώρα, ηρέμησες. Εγώ ξέρω ότι δεν είσαι μόνο αυτό, γιατί είμαι φίλος σου, ξέρω ότι δεν είσαι κακός. Σε άκουσα πριν να λες κακίες βαριές, και ούτε θέλω να τον ξαναδώ μπροστά μου, αν μου ξαναμιλήσει θα του κλείσω την πόρτα», διάφορα τέτοια. Ε, ο φίλος σου ακούει και σου λέει: «Εγώ ξέρω ότι δεν είσαι τέτοιος άνθρωπος, αλλά σε δέχομαι να μου τα λες, γιατί αν δεν τα πεις εμένα, πού θα τα πεις; Θα τα λες μόνος σου, στους τοίχους; Θα παραμιλάς; Ή θα τα λες στην προσευχή σου, αλλά έχεις ανάγκη και από έναν ομοιοπαθή άνθρωπο, με σάρκα και οστά, που είναι δίπλα σου, και θες να μοιραστείς τον πόνο σου, και να πεις, και το πάθος σου να μοιραστείς, δηλαδή να το πεις: έχω νεύρα τώρα, μην μου μιλάει κανείς». Αν έχεις έναν άνθρωπο εκείνη την ώρα δίπλα σου, στη ζωή είναι μεγάλη παρηγοριά.

Να ευχαριστείς τον Θεό που σου δίνει έναν άνθρωπο που σ' αγαπάει και στις καλές σου και στις κακές σου και ξέρει και τα ίσια σου, ξέρει και τα στραβά σου και παρ' όλα αυτά λέει: «Εγώ σε αγαπώ, γιατί είμαστε φίλοι και έχουμε ωφεληθεί από πολλά πράγματα στη ζωή. Δεν είναι μόνο τα ελαττώματά μας. Κι εγώ έχω ελαττώματα. Δεν θυμάσαι που πριν ένα μήνα εγώ νευρίαζα για τα παιδιά μου που είχαν κάποια θέματα με τους βαθμούς τους και ήμουν νευριασμένος και τα έλεγα σε σένα; Ε, τώρα τα λες εσύ σε μένα, τα δικά σου, με το γραφείο. Μεθαύριο θα σου πω εγώ κάτι για ένα τρακάρισμα που κάποιος μου έκανε κάτι, και άκουσε εκεί τον παλιάνθρωπο», λέει ο άλλος. «Ήιιι, παλιάνθρωπο τον είπε». Ε, ναι, τον είπε γιατί είχε νεύρα. Αυτό είναι ο φίλος. Ο φίλος ξέρει να βλέπει πίσω από τις λέξεις και πίσω από τις κακίες και καταλαβαίνει άλλα πράγματα που οι υπόλοιποι δεν μπορούν να καταλάβουν.

Οι υπόλοιποι θα σε σταμπάρουν, ας πούμε, θα πουν «κακός άνθρωπος αυτός, τον είδα εκνευρισμένο». Ο φίλος σβήνει, σβήνει, σβήνει και λέει: «Η αγάπη. Πάμε παρακάτω να βρούμε λύση».

Να έχεις έτσι ειλικρινή σύνδεσμο στη ζωή σου με κάποιους καλούς φίλους, δεν θα το μετανιώσεις αυτό. Είναι από τα πράγματα που δεν θα μετανιώσουμε στη ζωή. Οι ωραίες φιλίες, οι καλές παρέες. Και να λες και να ακούς όμως, ε. Κι εσύ άκου λίγο. Κι εσύ τους φίλους να τους ακούς.

Μην νοιάζεσαι μόνο για τον εαυτό σου. Καμιά φορά κάνεις παρέα με κάποια άτομα και λες τόσα πολλά δικά σου και αυτοί οι καημένοι σε ακούνε, και τέλος φεύγεις εσύ και λες: «Άντε γεια, θα τα πούμε, εντάξει, γεια, ευχαριστώ πολύ που τα είπαμε». Και λέει ο άλλος: «Ναι, αλλά δεν είπαμε μόνο τίποτα, μόνο εσύ έλεγες, εγώ δεν είπα τίποτα». Αναρωτήσου καμιά φορά μέσα σου: είσαι και εσύ καλός φίλος για τους άλλους; Δηλαδή μπορεί ένας να σε εμπιστευτεί, μπορεί ένας να σου μιλήσει και να του δώσεις χρόνο;

Κάνεις λίγο στην άκρη τα δικά σου για να ακούσεις τον άλλο και να έχεις αυτή τη λέξη που λέγεται κατανόηση.

Να μπεις στο μυαλό του άλλου και να έρθεις στη θέση του και να πεις: «Γιατί να το κάνει αυτό άραγε; Πώς ένιωσε ακριβώς;» Να μπεις μέσα στο πετσί του, που λέμε, μέσα στην καρδιά του, μέσα στη σκέψη του. Αυτή είναι η καλή φιλία και πολύ ξεκούραστο πράγμα στη ζωή, έτσι, λιμάνι στη ζωή να έχεις μια καλή φιλία.

Το οποίο ο καθένας μπορεί να το ζήσει με τη σύζυγό του, με τον σύζυγο, γυναίκα, αλλά και με άλλους φίλους εκτός σπιτιού, φιλίες που κράτησαν από τα παιδικά μας χρόνια, άτομα που είμαστε συγγενείς ή γείτονες ή στη δουλειά ή οπουδήποτε έχει ο καθένας. Είναι ωραίο πράγμα να μπορείς να ακούς και να λες και να συμβουλεύεις όταν πρέπει και να σιωπάς όταν κρίνεις ότι τα μάτια σου μόνο θα μιλήσουν και να προσεύχεσαι βέβαια πάντα εσωτερικά,

πούμε: «Κύριε, έλα εσύ ανάμεσά μας τώρα εδώ να μας δώσεις το φως σου, να μας φωτίσεις, φως στη μεταξύ μας σχέση, για να δούμε τι θα πούμε», δηλαδή, και να βάλεις τον Χριστό μέσα.

Έκανε ένα παιδί έναν δεσμό, μια κοπέλα, να παντρευτούνε, και μου λέει μια μέρα η κοπέλα Εεε... «Πάτερ», λέει, λέω «πάτε καμιά βόλτα, τα λέτε, συζητάτε έτσι, δένεστε, να γνωριστείτε;» Λέει: «Ναι, βγαίνουμε, αλλά καμιά φορά μου λέει “πρέπει να φύγω νωρίς”, μου λέει το αγόρι, “γιατί πρέπει να πάω σπίτι να διαβάσω βιβλία πνευματικά, να κάνω την προσευχή μου” και λοιπά, και εκεί που εγώ χαίρομαι να περπατήσουμε λίγο, ο δικός μου λέει “πρέπει να πάω πίσω γιατί να κάνω προσευχή”».

Και της λέω να του πεις ότι αυτό που κάνετε δεν είναι άσχετο με την προσευχή σε αυτή τη φάση της ζωής σας. Δεν είστε 100 χρόνια, να έχετε γνωριστεί εδώ και 100 χρόνια, να πείτε ότι εντάξει, τώρα εσείς είστε στο ξεκίνημα. Αυτό το πράγμα που ζείτε πρέπει να βαθύνει μεταξύ σας και θα βαθύνει από την επικοινωνία. Και αυτό θέλω να σου διευκρινίσω, ότι σε αυτή την επικοινωνία ο Χριστός είναι παρών.

Αυτός ο φίλος σου, λέω τώρα, το αγόρι που γνωρίζεις, θα πάει σπίτι να διαβάσει ένα πνευματικό βιβλίο που μιλάει για τον Χριστό. Και τι λέει το βιβλίο; Την ταπείνωση, την υπομονή, την προσευχή, την αγάπη. Ωραία, μα αυτό που ζείτε εκείνη την ώρα στη βόλτα σας δεν έχει σχέση με όλα αυτά που λένε τα βιβλία; Τα βιβλία εκείνη την ώρα εφαρμόζετε κι εσείς. Ένα βιβλίο είναι αυτή η σχέση. Και Θα του πεις, λέω, την άλλη φορά που θα σου πει «να πάω σπίτι να διαβάσω τα βιβλία», να του πεις ότι εγώ σου το είπα, τι λέω, ότι...

Ότι το βιβλίο σου από εδώ και πέρα θα είμαι εγώ. Μέσα από μένα θα μαθαίνεις πράγματα. Τα βιβλία χρειάζονται όταν δεν υπάρχουν σχέσεις με το Θεό και τους ανθρώπους. Όταν σχετιζόμαστε με το Θεό και τους ανθρώπους, τι να τα κάνουμε τα βιβλία; Διαβάζεις ένα βιβλίο μαγειρικής για να δεις πώς γίνεται το φαγητό. Όταν πας στην κουζίνα και ετοιμάζεις το φαγητό, όμως, δεν χρειάζεται την ώρα, δεν έχει την προτεραιότητα το βιβλίο αλλά η πράξη της μαγειρικής.

Εδώ πέρα ακόμα πιο πολύ, γιατί η σχέση μεταξύ των ανθρώπων, η φιλία που αναπτύσσεται μεταξύ τους, είναι αυτή που μας λύνει τα προβλήματα και είναι και πηγή νέας έμπνευσης πάνω στα πράγματα και πιο εξατομικευμένα, πολύ πιο προσωπικά και πολύ πιο χαρακτηριστικά για το κάθε άτομο χωριστά. Αυτά. Γιατί το βιβλίο, ας πούμε ότι εγώ γράφω ένα βιβλίο, εντάξει, και το βιβλίο αυτό θα λέει τις δικές μου σκέψεις και το δικό μου χαρακτήρα. Δεν μπορείς να το πάρεις εσύ και να το εφαρμόσεις στη δική σου ζωή ακριβώς, γιατί έχεις άλλες προϋποθέσεις μες στην ψυχή σου, άλλες προδιαγραφές, άλλο είναι το δικό σου ψυχικό και σωματικό DNA. Ναι, ναι, δεν μπορείς να κάνεις ακριβώς αυτά που εκφράζουν εμένα. Να λοιπόν πώς μια σχέση, αλλά της είπα ότι όταν είστε μαζί, να επικαλείστε τον Χριστό μες στην καρδιά σας.

Να μιλάτε για Αυτόν υποχρεωτικά, ενώ όταν πάτε να πιείτε και να φάτε και να δείτε μια ταινία ή να περπατήσετε, εκεί, λέω, επικαλεστείτε το Χριστό να μπει μέσα, ο Χριστός. Και το ποτό που θα πιείτε να γίνει μέσα στο φως του Χριστού. Και μετά δεν θα νιώθεις, λέω, ότι σήμερα η βόλτα καθυστέρησε και ήταν εις βάρος της πνευματικής μου ζωής, αλλά αντίθετα θα νιώθεις ότι αυτή η βόλτα προάγει την πνευματική μου ζωή. Γιατί μέσα από αυτή τη σχέση, με την κουβέντα, με την υπομονή, με μια βλακεία, της λέω, που θα πεις εσύ και θα σε υπομείνει, με μια χαζομάρα που θα πει αυτός και θα κάνεις εσύ ότι δεν κατάλαβες και δεν τον προσβάλλεις και τον συγχωρείς και τον καταλαβαίνεις όμως και καλύτερα και προσγειώνεσαι και λες «Α, τελικά άνθρωπο πάω να παντρευτώ και γνωρίζω, δεν είναι κανένας άγγελος. Λέει και βλακείες». Ε, ναι, καλό είναι αυτό το πράγμα. Αυτό θέλει χρόνο. Αυτό θέλει να βαθύνει.

Άνεση, όχι να λέει «Τι ώρα είναι; Πήγε εννιάμιση, πρέπει να πάω να διαβάσω, έχω να διαβάσω πνευματικά βιβλία». Τώρα το καταλαβαίνεις τι εννοώ; Ήταν σε ένα μοναστήρι κάποιος που έλεγε στον πνευματικό του, ένα μοναστήρι που κάνουν πολλές δουλειές οι πατέρες, και έλεγε «Δεν έχω χρόνο, πάτερ, για πολλή προσευχή και για πολλή μελέτη και για πολλή καλλιέργεια». Και του έλεγε «Θες καλλιέργεια; Πήγαινε λοιπόν σε αυτό το χωράφι, σκάψε λίγο, γιατί έχουμε κάτι δουλειές να κάνουμε αύριο». «Μα», λέει, «σας είπα για πνευματική καλλιέργεια και βιβλία». «Σκάψε, βρε, το χωράφι και θα δεις». Και μέσα σε αυτή την εμπιστοσύνη της υπακοής, εγώ έτσι το θέτω δηλαδή, σαν θέμα εμπιστοσύνης, σαν θέμα αγάπης.

Θέμα «αφήνομαι στα χέρια σου να με διαμορφώσεις», όχι σαν δούλος, άβουλος, χωρίς να έχω θέληση με την έννοια του νεκρού ανθρώπου, αλλά σε αγαπάω και το κάνω από αγάπη. Εμπιστεύομαι, βγαίνει μεγάλη γνώση.

Γιατί η αγάπη είναι παρεκτική γνώσης. Η αγάπη φέρνει γνώση. Αυτά όλα ξεκίνησαν από τη φιλία, που σου έλεγα ότι είναι ωραίο πράγμα στη ζωή και το εύχομαι να το έχεις αυτό, να έχεις φιλίες καλές. Έτσι. Και έτσι κυλάει ωραία η ζωή. Και πλουτίζεις. Και ωριμάζεις και ομορφαίνεις. Και γίνεσαι ήσυχος άνθρωπος. Και μετά σου φεύγει και αυτή η ταραχή.

Που βλέπεις κάποιο άτομο και, δεν ξέρω, κάπου νιώθεις ότι τον απασχολεί κάτι, αλλά δεν ξέρεις τι. Λες, αυτός ο άνθρωπος κάτι έχει, κάτι του λείπει, ας πούμε. Έχει μια ταραχή, έχει μια αναστάτωση, έχει μια νευρικότητα η συμπεριφορά του. Είναι άνθρωποι αυτοί που δεν ακούμπησαν κάπου, να ακουμπήσεις, να κουρνιάσει η ψυχή σου, να νιώσεις μια ζεστή αγκαλιά, καρδιάς αγκαλιά, που σε δέχεται κάποιος και σε παραδέχεται όπως είσαι.

Μετά ψάχνεις επιβεβαίωση συνέχεια, να σου πούνε άλλοι ότι «Ναι, ναι, σ' αγαπάμε, ναι, ναι, αξίζεις», και αυτό είναι πολύ κουραστικό να το ζητιανεύεις όλη την ώρα και να το κυνηγάς όλη την ώρα. Ενώ οι καλές φιλίες το προσφέρουν, το εξασφαλίζουν, μας δίνουν αυτή την αίσθηση ότι είμαι κι εγώ αγαπητός. Έχω ένα χώρο που όποτε κι αν πάω δεν θα μου πει κανείς «Τι θες εσύ εδώ;» ή «Πώς είσαι εσύ έτσι;» Έτσι, γι' αυτό και τα παιδιά πολλές φορές, λέει, φεύγουν από το σπίτι και θέλουν πιο πολύ τις παρέες τους, γιατί οι παρέες τα δέχονται. Είναι μεγάλο πράγμα να σε δέχεται ο άλλος χωρίς να σε κρίνει. Δηλαδή, όπως θες να είσαι ντυμένος, όπως θες να είσαι πλυμένος ή άπλυτος, αυτή είναι η παρέα.

Ενώ στο σπίτι το παιδί, λέει, λέει η μάνα σου: «Έπλυνες τα δόντια σου; Έπλυνες τα πόδια σου; Πού έχεις αφήσει τα πράγματά σου; Πεταμένα τα βιβλία σου. Γιατί είναι εκεί η τσάντα σου; Βάλε μετά και στα μαλλιά σου, παιδί μου. Πόσες μέρες έχεις να... Πήγαινε να κουρευτείς». Αυτό το πράγμα στο σπίτι δεν δημιουργεί φιλική σχέση, γιατί είναι συνέχεια μια κριτική, ένας έλεγχος, μια επιβολή. Μπαίνεις στη ζωή του άλλου, χώνεσαι συνέχεια στα πόδια του. Ενώ η φιλία, αυτού του είδους που εξηγώ, είναι κάτι πιο απελευθερωμένο, πιο χαλαρό, πιο ανασαίνεις, πιο ωραία.

Αυτό δεν θα ξαναγίνει. Αυτό το κλίμα δεν δημιουργεί φιλική σχέση. Απ' το ένα πήγα στο άλλο, έτσι, αλλά καταλαβαίνεις τι θα πει φιλία και πόσο βοηθάει τον άνθρωπο έτσι να ηρεμήσει, γιατί του δημιουργεί μια εσωτερική ηρεμία και ασφάλεια ότι κάποιοι με αγαπούν χωρίς να με κρίνουν. Αυτό που κάνει ο Χριστός, που λέει ότι «Εγώ ου κρίνω ουδένα». Εγώ δεν ήρθα εδώ να σε κρίνω, εγώ ήρθα εδώ να σε αγαπήσω, μα εγώ δεν ήρθα να σου πω πώς είναι τα μαλλιά σου, πώς είναι η ζωή σου, πώς είναι τα ρούχα σου, πώς είναι το σπίτι σου, εγώ σε αγαπάω. Αν δηλαδή μπει ο Χριστός σε ένα ακατάστατο σπίτι, δεν θα του πει «Παιδί μου, τι ακαταστασία είναι αυτή;», αλλά εσύ επειδή σε αγαπάει μετά τόσο πολύ ο Χριστός και το νιώθεις και δεν ζητάει τίποτα άλλο παρά εσένα. Αυτό είναι το μεγαλείο.

Μια σχέση αληθινής αγάπης και φιλίας, να καταλάβεις ότι ο άλλος δεν θέλει τίποτε γύρω από σένα αλλά εσένα. Και αν το καταλάβεις αυτό, ότι κάποιος σημαδεύει και στοχεύει και εστιάζει μόνο στην καρδιά σου και την αγαπάει πάρα πολύ, μετά θες να αλλάξεις και το περιβάλλον σου και λες «Πω πω, εσύ που με αγαπάς έρχεσαι κοντά μου και μπαίνεις σε τόσο ακατάστατο μέρος, να σου φτιάξω το μέρος, να μπεις στα καθαρά». Και λέει ο άλλος «Μα δεν στο ζήτησα εγώ». «Μα γι' αυτό το κάνω, επειδή δεν μου το ζήτησες».

Πιο ωραίες αλλαγές είναι αυτές που δεν τις ζητάει κανείς να γίνουν και γίνονται. Δηλαδή ο Χριστός, ο Κύριός μας, ο Ιησούς... Αυτή την αλλαγή πάει να κάνει στη ζωή σου, αν έχεις καταλάβει τόσα χρόνια, που δεν σε πιέζει. Δεν λέω τι λέει το Ευαγγέλιο, οι εντολές του και τα διδάγματά του, οι συμβουλές του, οι παραβολές του... Και όλα αυτά είναι πάλι έτσι πολύ απαλά και διακριτικά. Αλλά άσε το Ευαγγέλιο. Λέω στη ζωή σου την προσωπική, αν έχει κάνει κάτι ο Χριστός. Βλέπεις, δεν σε ενοχλεί, δεν σου κάνει τίποτα. Ο Χριστός ο ίδιος έτσι πολύ φιλικά σου φέρεται και πολύ σεβαστικά, με πολύ σεβασμό και πολύ ελεύθερα. Και σε αφήνει, σε υπομένεις... Όχι, σε υπομένει. Άντε, περιμένω εδώ που θα ξυπνήσεις. Σε αγαπάει όμως αληθινά. Αυτό το ήθος είναι πολύ ωραίο στις φιλίες. Αν το έχουμε, είναι...

Καλό, γιατί κάποια φορά είμαστε πολύ καταπιεστικοί στους άλλους και ενοχλητικοί, και το λέω γιατί μου έγραψες και κάποια μηνύματα μερικές φορές για κάποιες φιλίες σου που σε πιέζουν πολύ, σε αναγκάζουν να κάνεις πράγματα που δεν θέλεις, να πάρεις θέση για ζητήματα που δεν σε εκφράζουν, να νιώθεις πίεση.

Δεν μπορεί να είναι φιλία αυτή, στην πίεση, και μου λες τι να κάνω. Να κάνεις αυτό που πρέπει να κάνεις. Τι; Να μην επιτρέψεις σε κανέναν να σου πνίξει την ελευθερία, να σου πνίξει το λαιμό, να μην μπορείς να ανασάνεις. Όχι, δεν στο επιτρέπω αυτό. Σε παρακαλώ πάρα πολύ, ας πούμε. Θα το κάνω όταν μπορώ, όταν θέλω, όταν νιώσω την αγάπη, όταν είναι από μέσα μου, αλλά τώρα να με αναγκάζεις να το κάνω, αφού δεν μου βγαίνει, δεν το κάνω. Έτσι, μιλάμε για πράγματα πιεστικά.

Στον άλλον.

Και έτσι περνάνε. Αυτό εννοεί όταν λέει ότι κάνεις, είσαι καλά. Έτσι ξεκίνησε η εκπομπή: είσαι καλά, έχεις κάποιους φίλους, περνάς καλά. Ε, αυτό εύχομαι και εγώ, να περνάς καλά. Κάποιος μου έλεγε: «Εγώ δεν κάνω, λέει, πολλά, απλώς, λέει, έτσι έχω τη ζωή μου, την οικογένειά μου, τα παιδιά μου», και έβλεπα σε αυτόν τον άνθρωπο πολύ πνευματική πρόοδο και μερικές φορές χωρίς να το καταλαβαίνει.

Πόσες φορές αλλάζεις χωρίς να το καταλάβεις ότι αλλάζεις μέσα από μη πνευματικές αρχικά έτσι ιδωμένες εκδηλώσεις. Ένας ρασοφόρος, ας πούμε, που φοράει τα ράσα του, ένας παπάς ή μοναχή, ένας μοναχός, λες αυτός προοδεύει.

Είναι το σχήμα του που σε εμπνέει. Μια μάνα που αλλάζει το μωρό της και ξυπνάει κάθε βράδυ ένα, δύο ώρες για να το ταΐσει, για να το κοιμήσει. Δεν μπορεί από τα κλάματά του ή ο άλλος έχει ένα σκύλο στη γειτονιά του και δεν μπορεί να... Ο ίδιος που τον έχει δεν μπορεί να ησυχάσει και οι γείτονες δεν μπορούν να ησυχάσουν και ξυπνάει και υπομένει. Και μετά το πρωί τον ταΐζει το σκυλί του και το αγαπάει και ώρες ώρες του έρχεται να του δώσει μια κλωτσιά να το ξαποστείλει έξω από την αυλή του. Αυτά τα πράγματα δεν φαίνονται πνευματικά.

Τι είπα τώρα; Σκυλιά, γαυγίσματα, μωρά, πάνες, κλάματα, δουλειές. Και όμως και αυτά μες στη ζωή σε βοηθούν να προοδεύεις έτσι πνευματικά και είναι ωραία η ζωή και με αυτά τα μικρά, μικρά, μικρά τα μαζεύει ο Θεός και στο τέλος σου παρουσιάζει μια ανθοδέσμη και εσύ του λες «Κύριε, δεν έχω τίποτα» και σου λέει «Και όμως εγώ έχω δει πολύ ωραία κατορθώματα στη ζωή σου». «Μα τι κατορθώματα;» Αυτά τα ελάχιστα όμως, λουλουδάκια.

Μάζεψα εγώ, λέει ο Θεός, και απ' τα μικρά μικρά μικρά λουλουδάκια έκανα μια πανέμορφη μεγάλη ανθοδέσμη. Γιατί η ζωή έτσι είναι. Μικρές επιτυχίες, μικρές υπομονές, μικρές αγάπες, μικρές συγνώμες. Και έτσι αλλάζει η ζωή μας. Και περνούν τα χρόνια και μπορεί να μην έχουμε μπροστά μας την ετικέτα ότι ζήσαμε πολύ υψηλά πνευματικά πράγματα.

Και αυτά είναι πνευματικότητα. Όταν γυρίζει, ας πούμε, ο άντρας σου και συνήθως φωνάζει, νευριάζει, βρίζει κάθε μέρα, κάθε μέρα, κάθε μέρα, εκτός από τρεις φορές στον χρόνο, μεγάλες γιορτές, που κάπως είναι στις καλές του, λες καμιά φορά, αυτές οι 360 τόσες μέρες του χρόνου, κάθε μέρα από λίγο, είναι ένας πλούτος. Είναι στην ψυχή σου και είναι ωραία η ζωή σου έτσι, δηλαδή ωραία από άποψη προόδου πνευματικής.

Η στεναχώρια, το χτύπημα της ζωής σε διαμορφώνει. Ένα μάρμαρο που γίνεται άγαλμα έχει φάει τόσα χτυπήματα από τον γλύπτη, που είναι κάτι επώδυνο, αλλά το αποτέλεσμα, το αισθητικό, που βλέπεις εσύ μετά και λες «Πω, τι ωραίο άγαλμα που είναι αυτό και πώς γυαλίζει». Ναι, αλλά ξέρεις, αυτό ήταν ένας βράχος, ήταν ένα κομμάτι ακατέργαστο και έτσι έγινε όμορφο, τα χτυπήματα λίγα λίγα στη ζωή. Και κάνεις υπομονή στη ζωή κι άλλοτε αντέχεις κι άλλοτε δεν αντέχεις κι άλλοτε είσαι καλός κι άλλοτε δεν είσαι κι άλλοτε αγωνίζεσαι κι άλλοτε αμαρτάνεις. Αμαρτάνεις, ναι, και το παίρνεις απόφαση και λες «Άνθρωπος είμαι κι εγώ, αμαρτάνω και ζητώ συγνώμη από τον Θεό και παλεύω και προσπαθώ και παραδέχομαι ότι τελικά η αμαρτία είναι κάτι που...»

Δύσκολα κανείς να πει ότι δεν θα κάνω ποτέ ξανά αμαρτίες. Απλώς το καταλαβαίνω, το παραδέχομαι ότι είμαι άνθρωπος, συμφιλιώνομαι, ταπεινώνομαι, δεν το επιδιώκω, αλλά και δεν με πιάνει πανικός όπως με έπιανε παλιά. Που είχα μια εντύπωση, ας πούμε, ότι υπάρχουν κάποια πράγματα που θα απαλλαγώ τελείως από αυτά και θα είμαι εγώ ένας άγγελος επί της γης.

Όταν βλέπεις ότι θύμωσες και παραφέρθηκες και λοιπά, λες «Πάλι ανθρώπινα φέρθηκα κι εγώ, αυτός είμαι, Κύριε», το παραδέχεσαι και ηρεμείς, καταλαβαίνεις και μετά αρχίζεις και καταλαβαίνεις ότι είσαι κι ένας μικρός άνθρωπος μέσα στον πλανήτη Γη που είναι πόσα, 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι είμαστε, κι εγώ είμαι ένα άτομο μέσα από τα 6 δισεκατομμύρια, δηλαδή τώρα υπάρχουν άλλα 5 δισεκατομμύρια, ε...

999 πόσες εκατομμύρια, χιλιάδες και λοιπά και λοιπά, και μένω κι εγώ στο τέλος. Ένας άνθρωπος είμαι, πολύ πολύ μικρός. Ε, άμα το καταλάβεις αυτό, ηρεμείς και λες «Ε, σιγά τι είμαι κι εγώ». Και οι μερικοί ηρεμούν και με το πέρασμα του χρόνου, περνάν τα χρόνια, καταστέλλονται οι δυνάμεις του σώματος, οι ορμόνες, τα νεύρα, η ένταση, και βλέπεις έναν άνθρωπο, γίνεται σαν προβατάκι μετά και λέει «Πώς έτσι και ηρέμησε;» και του λέει ο άλλος «Δεν ηρέμησε, γέρασε. Δεν μπορεί να κάνει και τίποτα τώρα. Τι να κάνει; Να φωνάζει, να τα σπάει, να χτυπάει;» Να ασχολείται τώρα με μελίσσια, έχει πάρει κάτι βαρελάκι, έχει κάνει το δικό του το κρασί σε κάτι αμπέλια που έχει στο χωριό του. Ηρεμεί κανείς, ενώ στα νιάτα του είχε νεύρα, και όσο περνάνε τα χρόνια της ζωής

Είναι όμορφη η ζωή, έτσι, απλά, αυτά τα απλά πραγματάκια. Τώρα, εσύ βέβαια στη ζωή σου μπορείς σήμερα να κάνεις κάτι μεγάλο, επίπονο. Δεν ξέρω, μπορείς να κάνεις κάτι πολύ συνταρακτικό, πολύ μεγάλο, αλλά βλέπω από τα χρόνια που περνούν ότι μικρά τέτοια, μικρές τέτοιες ψηφίδες φτιάχνουν το ψηφιδωτό της ζωής μας και το κάνουν ωραίο. Αυτά τα μικρά πραγματάκια, τα φαινομενικά ασήμαντα.

Πέφτεις πολλές στη ζωή σου και γκρεμίζεις και κάποια είδωλα που έχεις χτίσει μέσα σου. Άτομα τα οποία σε είχαν ενθουσιάσει, μετά σε απογοητεύουν. Δουλειές που σε πήραν με ενθουσιασμό και μετά σε πρόσβαλαν και σε έδιωξαν χωρίς να το περιμένεις. Πολύ άδικα πράγματα.

Απογοητεύεσαι από ιδέες, από ιδεολογίες, από φιλοσοφίες, από ομάδες, από ανθρώπους, από συλλόγους, οργανώσεις, άτομα. Άνθρωποι είμαστε. Ωραία, καλό είναι όλο αυτό. Μα λέει, απογοητεύτηκα. Και τι έγινε; Αυτό δεν σε γοητεύει; Αυτή η απογοήτευση είναι μια γοητεία. Γοητεύεσαι πλέον από κάτι πιο αληθινό. Για να σε απογοητεύσει αυτή η αρχική γοητεία που είχες, δεν απευθύνθηκε στο απόλυτο αγαθό. Γιατί αν γοητευτείς από το απόλυτο αγαθό που είναι ο Θεός, Θεός και ότι έχει πολύ έντονο το Θείο μέσα του, τότε δεν απογοητεύεσαι ποτέ. Για να απογοητευτείς, θα πει ότι δεν ήταν και άξιο να σε γοητεύσει αυτό τόσο πολύ. Οπότε καλό είναι αυτό που έπαθες, γιατί προσέγγισες κι άλλο την αλήθεια. Έγινες πιο αληθινός άνθρωπος, το κατάλαβες, μπράβο. Χαίρομαι που το κατάλαβες.

Λέει μια φορά κάποια κυρία, με απογοητεύσατε πλήρως. Δεν θέλω να σας το πω από εγωισμό και περηφάνια τώρα, έτσι, να σας ειρωνευτώ, αλλά είναι πολύ καλό αυτό που πάθατε από μένα. Δεν χαίρομαι που σας απογοήτευσα, λυπάμαι που δεν φέρθηκα σωστά, δεν ήμουν αντάξιος των προσδοκιών σας, της πνευματικότητας που νομίζετε ότι έχω και όλα αυτά. Αλλά απ' την άλλη λέω, δεν είναι και καλό να μην περιμένετε πολλά από έναν άνθρωπο και να μην με ανεβάζετε πολύ ψηλά ενώ δεν είμαι; Τώρα αν θέλετε, μπορείτε να με αγαπήσετε παρ' όλα αυτά και να κάνετε εσείς ένα μεγάλο βήμα και να πείτε, παρόλο που δεν είσαι έτσι όπως σε φανταζόμουν, εγώ σε αγαπώ. Και προοδεύετε πολύ πιο πολύ από μένα έτσι όπως με φαντάζεστε. Αυτή την αγάπη που θα δείξετε. Μπορείτε και να με απορρίψετε

και να με... Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε. σιγά φυσικά, γιατί αυτό δεν είναι και εύκολο. Είδες τη λέξη είπα, πέφτεις από τα σύννεφα. Δεν το περίμενα, λέει, από αυτόν να μου φερθεί έτσι. Δεν περίμενα από αυτόν να μιλήσει έτσι. Δεν περίμενα από αυτόν. Γιατί να μην περιμένεις; Εσύ δηλαδή τι είσαι; Το πιο καλοστεκούμενο άτομο; Εσύ στέκεσαι τόσο πολύ καλά; Δεν λέει στην Αγία Γραφή, «Ο δοκών εστάναι βλεπέτω μη πέσει»; Αυτός που νομίζει ότι στέκεται και είναι ακλόνητος σε όλα του, στις απόψεις του, στο ήθος του, στην ιδιότητα της ψυχής του, μην νομίζει τόσο σίγουρα πράγματα για τον εαυτό του. Όλοι είμαστε επιρρεπείς στα πάντα και όλοι μπορούμε να απογοητεύσουμε τον καθένα. Άνθρωποι είμαστε και αυτό μας βοηθάει. Αυτή η απογοήτευση μεταξύ μας μας βοηθάει να γοητευτούμε από τον Χριστό

δεν απογοητεύει ποτέ κανέναν. Ποτέ κανείς δεν είπε στον Κύριο τον ίδιο «με απογοήτευσες». Αποκλείεται. Και αν σε απογοητεύει κάτι από τον Χριστό, είναι η λάθος εικόνα που έχεις για τον Χριστό. Αυτή όντως απογοητεύει πάρα πολύ. Δηλαδή, αν έχεις εντυπώσει μέσα σου ότι ο Χριστός είναι Αυτός που όταν Τον αγαπάς όλα σου πάνε καλά, σίγουρα θα σε απογοητεύσει αυτός ο Χριστός.

ο Χριστός απογοητεύει, αλλά η αληθινή εικόνα του Κυρίου που λέει ότι εγώ όποιον αγαπώ τον παιδαγωγώ, όποιον αγαπώ του κόβω τα κλαδιά που πετάνε από το δέντρο της ψυχής του, τον συμμαζεύω, τον φτιάχνω, τον διορθώνω, σκάβω, σκαλίζω, ποτίζω, πονάω, βρέχω, πέφτει και χαλάζι, πέφτει και χιόνι, όλα τα κάνω για την ψυχή.

Από τον Κύριο, αλλά από τους ανθρώπους του Χριστού, από μένα, από σένα, απογοητευόμαστε.

Μας βοηθάει στην ταπείνωση. Δεν είναι λόγος κλονισμού, δεν είναι λόγος πανικού, δεν είναι λόγος να έρθουν τα πάνω κάτω. Ίσα ίσα είναι λόγος, ανοίγουν τα μάτια σου, ταπεινώνεσαι, προσγειώνεσαι, συμμαζεύεσαι, προσέχεις και τον εαυτό σου, γιατί αν βλέποντας τη δική μου απογοήτευση που σου προσφέρω, εσύ εκτροχιαστείς από εγωισμό και πεις «Α, τώρα θα δεις, απογοητεύτηκα από τους πάντες!» και θα γίνεις κι εσύ χειρότερος μετά από μένα. Θα απογοητεύσεις κι εσύ άλλους. Και θα ταπεινωθείς μπροστά στα μάτια σου και θα σου πει ο Θεός «Να κι εσύ τώρα, είδες τι έπαθες!» Έλεγες για τους άλλους, λες κι εσύ ο καλύτερος, και να, ίδια χάλια είσαι κι εσύ βρε, ίδια χάλια είσαι.

Αν αυτό το καταλάβουμε, γινόμαστε πολύ αγαπημένοι μεταξύ μας και νιώθουμε ενότητα και ότι τελικά ο μόνος κοινός Δεσπότης, κοινός Διδάσκαλος όλων μας. Εις εστίν ο Κύριος, μην πείτε λέει κανέναν σας καθηγητή. Εγώ είμαι ο καθηγητής, εγώ είμαι ο Κύριός σας, εγώ είμαι ο αρχηγός σας, εγώ είμαι ο Θεός σας. Εσείς είστε αδέρφια και τα αδέρφια μεταξύ τους

τσακώνονται, απογοητεύονται... Έτσι είναι η ζωή. Αυτό είναι καλό στη ζωή σου. Ακούς εκεί να με προσγειώσει έτσι, λέει, στη ζωή τόσο πολύ αυτό το περιστατικό. Από αυτούς τους ανθρώπους, μου λέει κάποιος, δεν το περίμενα ποτέ να το πάθω. Μου λέγει μια υπόθεση που είχε συνεργαστεί με καλούς ανθρώπους και αυτοί οι καλοί άνθρωποι τον απογοήτευσαν. Δεν είναι τελικά καλοί άνθρωποι, μου λέει. Του λέω, είναι βρε, είναι καλοί άνθρωποι. Αλλά τελικά τι θα πει καλός άνθρωπος; Εσύ, του λέω, είσαι καλός άνθρωπος τώρα που τους κατηγορείς; Εγώ μέσα μου τώρα είμαι καλός άνθρωπος να πάρω θέση εις βάρος τους κι εγώ να τους κατηγορήσω; Είμαι καλός άνθρωπος; Σ' αρέσει όμως, ε, να τους κατηγορήσω τώρα γιατί σε συμφέρει.

Είμαστε φίλοι δυο μας και θα βρίζουμε μαζί αυτούς που σε απογοήτευσαν, αλλά στην πραγματικότητα ό,τι βλέπουμε στους άλλους όλα τα κάνουμε κι εμείς, όλα μέσα μας είναι, τα κουβαλάμε όλα, γιατί από ίδιο υλικό είμαστε φτιαγμένοι όλοι, από τη φθορά, έτσι είναι η ζωή. Και μετά νιώθεις την ανάγκη του Χριστού και λες «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με, Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με. Εσύ, Χριστέ μου, ελέησέ με, όχι εγώ, εγώ δεν ξέρω. Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με». Κι άλλοτε το βάρος το ρίχνεις στο «ελέησέ με», άλλοτε στο «με», αλλά άλλοτε στο «Κύριε Ιησού Χριστέ». Ο Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός. Όχι εγώ, όχι εσύ, όχι ο άλλος. Είναι δώρο κι αυτό της ζωής

να γκρεμίζεις τα είδωλα και φυσικά αυτά γίνονται όσο περνάνε τα χρόνια, όσο ασπρίζει κανείς, όσο βλέπει άσπρες τρίχες στα γένια, στα μαλλιά του και περνάνε τα χρόνια. Τότε ο νέος έχει μια ελπίδα ότι στη ζωή υπάρχει το απόλυτο σε αυτή τη γη και ζητάει απόλυτες καταστάσεις σε αυτόν τον κόσμο. Απόλυτη αγάπη, απόλυτη σχέση, απόλυτη τελειότητα, απόλυτη συνέπεια, εντιμότητα, πιστότητα. Ναι, είναι προσδοκία του απολύτου, αλλά μην ζητάς το απόλυτο από το σχετικό γιατί απλώς δεν έχει να στο δώσει. Όπως και ο άλλος απέναντί σου δεν μπορεί να ζητάει από σένα το απόλυτο. Έλεγε ένας στη γυναίκα του, δεν πιστεύω να έχεις σκεφτεί κάποιον άλλο, δεν πιστεύω να κοιτάς, δεν πιστεύω να... τίποτα. Και γυρίζει αυτή και του λέει, κάτσε να σου πω, αυτά που ρωτάς εμένα, στον εαυτό σου τα έχεις ρωτήσει; Εγώ, λέει, είμαι άλλο, εγώ είμαι άντρας. Και του λέει η γυναίκα του, εντάξει, εγώ λέει απέναντί σου είμαι πάρα πολύ συνεπής και πιστή και σε αγαπώ και σε σέβομαι, αλλά δεν καταλαβαίνω, λέει, γιατί τόση αυστηρότητα σε μένα

τόσο απόλυτη ανάγκη εγώ να είμαι στο ύψος μου. Εσύ μπορείς να σταθείς σε τόσο μεγάλο ύψος; Άνθρωποι δεν είμαστε όλοι; Η αγάπη στον Χριστό και η φιλότιμη προσπάθεια και η ταπείνωσή μας, αυτά τραβάνε κοντά μας το έλεος του Θεού. Όταν περάσουν τα χρόνια φυσικά και μεγαλώσεις, αυτό είναι το καλό της ζωής. Ακούς τα νέα και τα γεγονότα και όλα αυτά που τώρα λέμε τα βλέπεις πιο ψύχραιμα. Γι' αυτό αν πάει κανείς και πει σε μια γιαγιά, σε έναν παππού κάτι που συνέβη στη ζωή του Εεεε...

Αν έχει από τη ζωή ωριμάσει, γιατί δεν αρκεί να είσαι μεγάλος, το θέμα είναι να έχεις καλλιεργηθεί και μέσα σου λίγο, ακούει ψύχραιμα τα θέματα της ζωής γιατί έχει περάσει πολλές φουρτούνες και λέει ας πούμε, παιδάκι μου, σε καταλαβαίνω και εγώ στα νιάτα μου είχα περάσει κάτι παρόμοιο ή μου είχε συμβεί σε ένα πολύ κοντινό μου πρόσωπο. Η ωριμότητα της ζωής μας εμπλουτίζει.

Κάτι παππούδες παλιά και γιαγιάδες λέγανε πολύ σοφές κουβέντες. Απλές κουβέντες στην καθημερινή μας συζήτηση και όλα τους τα λόγια ήταν μέλι. Ήταν σαν να ακούς ρητά, σαν να ακούς παροιμίες που να τις γράψεις. Τους έκανε η ζωή. Χτυπήματα, φτώχειες, πένθος, μεταναστεύσεις σε ξένες χώρες, αλλαγή, δουλειά συνέχεια, παιδιά που πέθαιναν, χωράφια, έξοδα, πόλεμοι, όλα αυτά ωρίμασαν τους ανθρώπους.

Εεε... Και όσο περνάει ο καιρός, η ζωή είναι όμορφη γιατί μας βοηθάει να διαμορφώνουμε μέσα μας και μια όμορφη εικόνα για τον Θεό. Αλλάζει η εικόνα μας για τον Θεό. Ο Θεός ίδιος είναι, αλλά εμείς επειδή...

Σκεφτόμαστε τον Θεό διαφορετικά με το πέρασμα του χρόνου. Αλλάζει, χαλαρώνει λίγο η ψυχή μας. Αποκτά μεγαλύτερη επιείκεια. Αλλιώς ένας νέος ο οποίος είναι απόλυτος, απότομος, αυστηρός στους άλλους και για τον Θεό ακόμα έχει απόλυτες αντιλήψεις, και αλλιώς ένας μεγάλος άνθρωπος. Συνήθως πάλι λέω.

Σου θυμίζω αυτό που έχω ξαναπεί για τον πατέρα Πορφύριο, πως έλεγε ότι έβαζε πολύ αυστηρά επιτίμια στην αρχή γιατί έτσι είχε στο μυαλό του ίσως τον Θεό, ότι είναι ένας πολύ αυστηρός δικαστής. Και όσο περνάει ο καιρός, και μετά δεν πήγαινε ο κόσμος, λέει, για εξομολόγηση και το απέφευγε να πηγαίνει, τον βλέπανε λέει και αποφεύγαν να του μιλάνε, και κατάλαβε μετά ότι ο Θεός δεν είναι έτσι και άλλαξε η αίσθηση του Θεού στα χείλη του, στο στόμα του, στην καρδιά του, στο μυαλό του.

Τα φέρνει η ζωή αυτά με το πέρασμα του καιρού. Δηλαδή θυμάμαι όταν ήμουν μικρός, για μερικά πράγματα ήμουν ανένδοτος. Πνευματικά ζητήματα. Ανένδοτος. Και όταν ήρθε μια γιαγιά μετά που έγινα ιερέας, μετά από χρόνια, και μου είπε το πρωί τρέμοντας, συγκαημένη:

«Επειδή, πάτερ, παίρνω κάποια χάπια της πιέσεως και κάτι άλλα», μου έλεγε, «χάπια για την υγεία, πρέπει να πίνω ένα ποτήρι γάλα το πρωί. Κάθε μέρα», λέει, «είναι εντολή του γιατρού, γιατί αυτά είναι θέματα ζωής, αυτά πολύ επείγοντα. Εγώ», λέει, «μπορώ να κοινωνήσω ποτέ;» Αυτό μικρός θα το θεωρούσα ότι είναι αδύνατο. Αν είναι δυνατόν να βάλεις κάτι στο στόμα σου και να κοινωνήσεις. Ή αν το κάνεις, θεωρούσα ότι ο Θεός, πώς θα τον εξευμενίσουμε τώρα; Άντε το έκανες, αλλά τι θα κάνεις τώρα για να σου δώσει συγγνώμη γι' αυτό που έκανες; Μετά όμως από πολλά χρόνια...

Αυτό το ακούς αλλιώς.

Είναι αυτό που λέει ο Χριστός, ότι μετά πηγαίνεις στα βαρύτερα του νόμου, κοιτάς αυτό που έχει μεγαλύτερο βάρος: την κρίση, το έλεος, την αγάπη, την καρδιά του άλλου, τη συγχωρητικότητα που έχει η καρδιά του. Αυτά στα χαρίζει το πέρασμα της ζωής, το κύλισμα των χρόνων, η ωριμότητα που έρχεται σιγά σιγά, και μακάρι ο Θεός να μας βοηθήσει να αλλάζουμε και να τον βλέπουμε αλλιώς, με αγάπη. Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, λέει, στο τέλος, όταν έγραψε τις επιστολές του, που ήταν σε πολύ μεγάλη ηλικία, και όταν, λέει, γέρασε πολύ, έλεγε μόνο αυτή τη φράση: «Παιδιά μου, να αγαπάτε αλλήλους» και «ο Θεός αγάπη εστί». Συνέχεια αυτό έλεγε: «Αγαπάτε αλλήλους, ο Θεός αγάπη εστί». Όταν κανείς πλησιάζει τον Θεό και καταλάβει όλο και καλύτερα τον Θεό, εστιάζει στα βασικότερα που μπορούν να κερδίσουν μια ψυχή. Εμείς οι νεότεροι...

Μιλάμε για τον Θεό και κάνουμε... θέλουμε φασαρίες μες στον κόσμο και τσακωνόμαστε για τον Θεό, αν είναι δυνατόν. Μιλάμε για Αυτόν που είναι η Αγάπη και κάνουμε καυγάδες, ότι είμαστε νέοι. Γι' αυτό ήξερα στο Άγιο Όρος, που ήταν πολύ άγιος άνθρωπος, μεγάλος, και του λέγα: «Πάτερ, την άλλη φορά που θα έρθω θα σου φέρω κάτι παιδιά να τους μιλήσεις πνευματικά, εντάξει; Να τους μιλήσεις για τον Θεό».

«Μωρέ, φέρ' τους», λέει, «και θα δούμε». Λέω: «Πάτερ, να τους πείτε ωραία πράγματα». Γιατί μίλαγε ωραία στους μεγάλους για τον Θεό. Όταν ήρθαν λοιπόν τα παιδιά, άρχισε να τους μιλάει αθλητικά. Όλη την ώρα αθλητικά. Εγώ δεν το καταλάβαινα αυτό το πράγμα, πώς εξηγείται, και έλεγα: «Πάτερ...» Εγώ άλλαζα θέμα: «Πάτερ, εδώ στο Άγιο Όρος πόσες ώρες κάνετε προσευχή;» «Ρε παιδί μου, αυτή η τρίπλα που έκανε ο άλλος στον αγώνα...» ...άλλαζα, μα μίλαγε πάλι με τα παιδιά αθλητικά πάλι.

στο τέλος του λέω, μα Πάτερ, όταν μείναμε μόνοι μας... «Μα σας είπα», λέω, «να τους μιλήσετε για τον Θεό». «Ρε παιδάκι μου», λέει... «Είναι έτσι όπως τα φαντάζεσαι εσύ», μου λέει, «όλα και ο Θεός; Δεν μιλάς για τον Θεό όπως νομίζεις εσύ». «Ε, ναι», του λέω, «τώρα τα παιδιά...» «Τώρα τα παιδιά», μου λέει, «τι πάθανε;» Και τα παιδιά μού είπαν όταν πήγαμε στο δωμάτιο: «Να μας ξαναφέρεις», λέει, «σε αυτόν, είναι φοβερός παππούλης». «Τι φοβερός, ρε παιδιά; Όλο αθλητικά σας...» «Ναι, αθλητικά μας έλεγε, αλλά είχε τόσο χιούμορ που τα έλεγε. Και τα έλεγε ωραία», λέει, «ο πάτερ αυτός. Γιατί δεν μας είπε κάτι κακό». Τι κέρδισε αυτός ο άνθρωπος; Έδειξε τον Θεό με έναν άλλο τρόπο. Αυτό τώρα κι εγώ ο ίδιος που στο λέω, παλιότερα δεν το καταλάβαινα. Θα το θεωρούσα, όπως και το θεωρούσα τότε, ότι ήταν αποτυχία. Λέω, όχι, μια συζήτηση έχει επιτυχία αν κάνει τον άλλον να κάνει προσευχή, να πάει να εξομολογηθεί, να διαβάσει πνευματικά βιβλία, να κάνει μετάνοιες, να κάνει κομποσχοίνια, να κάνει νηστείες. Αλλιώς τι πέτυχε; Ναι, αλλά μήπως καμιά φορά ο Θεός έχει και μια άλλη τακτική;

Τι είπε ο Θεός σ' αυτόν τον άνθρωπο; «Εσύ, πάτερ μου», του είπε, του παππού στο Άγιο Όρος, του ιερομόναχου αυτού, «εσύ δώσε στα παιδιά μια ανάσα. Αφού ήρθαν στο Άγιο Όρος, βλέπουν τον Θεό δίπλα τους όπου κι αν κοιτάξουν. Παντού βλέπουν εκκλησίες, σταυρούς, ράσα, κομποσχοίνια. Δεν χρειάζεται να μιλάς εδώ πέρα. Πες τους για αθλητικά, δεν πειράζει, και θα καταλάβουν ότι ο Θεός είναι μέσα σε όλα». Αυτός πέτυχε αυτό το τόσο δύσκολο που εγώ δεν το είχα πετύχει. Τους έδειξε ότι μπορείς να είσαι άνθρωπος του Θεού και να μιλάς για αθλητικά, με χιούμορ, με λεπτότητα, χωρίς χυδαιότητα, χωρίς φανατισμό, με ξυπνάδα, με ευφυΐα, και μέσα σε όλα αυτά να βάζεις τον Θεό, να διαπερνά ο Θεός την κουβέντα σου χωρίς να λες ότι είναι ο Θεός. Αυτά είναι μεγάλη επιτυχία.

Ωραίο πράγμα είναι. Χάρηκα μια φορά με τον εαυτό μου όταν έκανα μάθημα. Είπα στα παιδιά το μάθημα χωρίς να τους πω ότι είναι το επόμενο μάθημα. Τους το εξηγούσα με περιστατικά, παραδείγματα, από εδώ και διάφορα. Τελειώνει το μάθημα, τους λέω: «Παιδιά, θα διαβάσετε το παρακάτω». Και μου λένε: «Μα δεν μας το παραδώσατε». Λέω: «Είναι ακριβώς αυτά που έλεγα τόση ώρα». «Μα», λέει, «αυτά που λέγαμε ήτανε καθημερινά δικά μας πράγματα». «Ε, ναι», λέω, «δεν καταλάβατε; Δηλαδή για να σας πω για τον Θεό πρέπει να σας πω πράγματα εκτός τόπου και χρόνου; Αυτός είναι ο Θεός», τους λέω. «Διαβάστε το παρακάτω μάθημα και θα καταλάβετε». Απλώς αυτά που λέει το βιβλίο κάπως πιο θεωρητικά και αυτό που λέμε πιο ξύλινα, αυτή η ξύλινη γλώσσα ας πούμε που διαβάζεις σαν να πρέπει να αποστηθίσεις.

Ας πούμε, αν λέει το βιβλίο ότι, ξέρω εγώ, ο Θεός είναι οι άκτιστες ενέργειές του και λέω στο παιδί εγώ «Ο Θεός με πλησιάζει από την άκτιστη ενέργειά του», ωραία, έκανα το μάθημα. Τι κατάλαβε το παιδί; Η άκτιστη ενέργεια. Όταν όμως σου είχε τύχει εκεί που κάθεσαι ας πούμε και διαβάζεις και...

...αγχώνεσαι για τα διαβάσματά σου και τις Πανελλήνιες, εκείνη την ώρα να σου έρχεται ένα μούδιασμα στην ψυχή και μια ελπίδα ότι έχει ο Θεός, θα πάνε καλά τα πράγματα. «Το έχετε νιώσει αυτό ποτέ;» λέω. «Μια παρηγοριά, μια δύναμη μέσα σας;» «Ναι», μου λένε. «Ε, αυτό», λέω, «το πράγμα, ξέρετε τι είναι; Είναι ο Θεός. Έρχεται ο Θεός σαν ελπίδα, σαν παρηγοριά». Αυτή η ενέργειά του, τους είπα και τη λέξη αυτή, η ενέργειά του, η χάρη του, η βοήθειά του που είναι άκτιστη. Το είπα και αυτό, αλλά δεν μπορώ να πω σκέτο «Ο Θεός μας πλησιάζει μέσα από τις άκτιστες ενέργειές του». Ωραία, πες το αυτό και αν αγγίξεις κάποιον. Γιατί είπε ο Κύριος ότι «κοιτάξτε τα πουλάκια του ουρανού»; Τα πουλάκια του ουρανού; Μα εσύ είσαι ο Υιός του Θεού, μίλα μας για τον Θεό. «Μα έτσι θα σας μιλήσω», λέει, «για τον Θεό. Κοιτάξτε τα πουλάκια του ουρανού και από εκεί θα καταλάβετε τη φροντίδα, την αγάπη, την προστασία, την πρόνοια του Θεού».

Το πράγμα... Αυτόν τον τρόπο προσέγγισης μας τον χαρίζει ο χρόνος της ζωής, που περνάνε τα χρόνια. Θυμάσαι πώς ξεκίνησε σήμερα η εκπομπή; «Εύχομαι», λέω, «να είσαι καλά και πώς πάει η ζωή σου, πώς περνά...» Ε, όσο περνάει ο χρόνος της ζωής θα τα μαθαίνουμε αυτά. Στην αρχή θα κάνουμε γκάφες, και πολλές...

Όλες οι γυναίκες έχουν κάνει πολύ χοντρές, ας πούμε, γκάφες στους άντρες τους. Πάνε να τους διδάξουν για τον Θεό, οι οποίες αυτές δεν σηκώνουν καμία παρατήρηση από τον πνευματικό τους, ας πούμε, αυστηρή παρατήρηση. Μόνο όταν συμφωνούν είναι καλή. Όταν ο πνευματικός τους κάνει παρατήρηση, ούτε αυτές δέχονται. Αλλά στον άντρα τους θέλουν να λένε συνέχεια μονοκόμματες διδασκαλίες. «Τετάρτη σήμερα, νηστεύουμε. Δεν σου έκανα αυτό που ζήτησες γιατί σήμερα νηστεύουμε, τελείωσε». Αυτό δεν είναι προσέγγιση. Αυτός δεν είναι Θεός.

...που πας να περάσεις στον άντρα σου. Είναι κάποιος απειλητικός, κάποιος που έρχεται να μου πάρει το φαΐ από το στόμα, να μου ταλαιπωρεί τη ζωή, να μου κάνει τη γυναίκα νευρόσπαστη και παράξενη. Και το μόνο που δεν πρόκειται να νιώσει αυτός ο άνθρωπος είναι γλυκύτητα από τον Θεό, η εικόνα που δίνεις.

Αυτά τα μαθαίνει κανείς στη ζωή. Σήμερα σου είπα διάφορα. Σου είπα για τη φιλία, για την ωριμότητα που χαρίζει η ζωή, για την προσγείωσή μας και την ταπείνωσή μας, για το πώς αλλάζει μέσα μας η εικόνα του Θεού όσο περνάνε τα χρόνια. Και όλα αυτά μας τα χαρίζει η ζωή. Και εντάξτε και αυτό το σημερινό σε ένα παλιό θέμα που είχαμε κάνει, να θυμάσαι, που έλεγα ότι περνούν οι μέρες της ζωής μας. Και τι κάνουμε; Πώς περνάει η ζωή μου; Έτσι περνάει η ζωή μου. Αυτά τα πράγματα κάνω, αμαρτάνω, μετανιώνω, χτυπιέμαι, ωριμάζω, μπορεί και να προοδεύω μερικές φορές χωρίς να το καταλαβαίνω, γιατί όταν το καταλαβαίνω δεν είναι πρόοδος αυτή. Η πρόοδος είναι αφανής, την ξέρει ο Θεός, και μέσα από τα λάθη μου μαθαίνω πολλά και αλλάζει στο στόμα μου η γεύση του Θεού και η αίσθηση που έχω γι' Αυτόν και ο τρόπος που πάω να Τον μεταδώσω.

Είχα πει σε μια ομιλία που πήγα σε κάποιο σχολείο, με καλέσανε και μου λέει ένας: «Εδώ δεν είναι εκκλησιαστικά άτομα που θα...» Λέω: «Δεν πειράζει, ρε παιδί, γιατί τι θα πει εκκλησιαστικά;» Και αυτό το είπα στους γονείς τους ίδιους. Λέω: «Μου είπανε για εσάς ότι μπορεί να μην πηγαίνετε όλοι εκκλησία, αλλά και αν δεν πηγαίνετε όλοι εκκλησία, όλοι αναπνέουμε τον ίδιο αέρα. Βέβαια, όλοι έχουμε βάσανα, όλοι θα χτυπηθούμε και θα πονέσουμε, όλοι θα πεθάνουμε, όλοι δεχόμαστε την αγάπη του Θεού και ας μην πιστεύουμε ότι είναι ο Θεός, αλλά ο Θεός μας αγαπάει. Έχουμε κοινά πράγματα. Έτσι δεν είναι; Δεν ήρθα εδώ για να τσακωθώ. Δεν ήρθα εδώ», τους λέω, «για να σας πείσω να γίνετε σαν κι εμένα ή να αγαπήσετε τον Θεό ή να πάτε να εκκλησιαστείτε. Ήρθα να σας πω πέντε πραγματάκια. Αν θέλετε, κάποια από αυτά και σας άγγιξαν, σκεφτείτε τα. Αν δεν σας αρέσουνε, εντάξει. Εσείς που είστε σε έναν άλλο χώρο, ας με πείσετε για οτιδήποτε άλλο και δεν πιστεύετε. Σεβαστείτε με, αγαπήστε με, συγχωρέστε με».

«Δεχτείτε με ως έναν διαφορετικό άνθρωπο με διαφορετικές απόψεις». Κάτι καλό θα γίνει από όλα αυτά και δεν ξέρεις τι κάνει ο Θεός μέσα σε αυτή την ιστορία. Έχει όμως πολύ δικό του τρόπο ο Θεός, που απ' ό,τι δείχνουν τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικός από τον τρόπο των παιδιών του, δηλαδή από τον δικό μας τρόπο, που νιώθουμε ότι είμαστε παιδιά του Θεού. Ο δικός του τρόπος έχει άλλο πνεύμα, άλλη τακτική και πολύ μεγάλη επιτυχία τελικά ο τρόπος του Θεού, που εμείς δεν έχουμε δυστυχώς επιτυχία, τα κάνουμε όλα θάλασσα. Λοιπόν, Κύριε, έλα σε αυτή τη θάλασσα που κάνουμε. Κι αν σήμερα κι εγώ, αγαπητοί μου φίλοι, Βασίλη, δεν ξέρω αν τα έκανα θάλασσα, αλλά ο Βασίλης είναι πάλι μαζί μας, Βασίλης Χατζηνικολάου. Ευχαριστώ πάρα πολύ για την παρέα σου, τη συντροφιά σου, την υπομονή σου, και βάζει τάξη στη θάλασσα του ήχου.

Και τα βάζει όλα σε σειρά, βάζει ωραία μουσική, άλλοτε σαν κύμα, άλλοτε σαν βροχή και άλλοτε σαν χαλάζι, ανάλογα την περίσταση. Και 41 18 602 και 41 18 640 είναι το τηλέφωνο της εκπομπής. Ακούτε την Πειραϊκή Εκκλησία στους 91,2, το σταθμό που μιλάει στην ψυχή μας. Το email της εκπομπής είναι το atheata.perasmata@yahoo.gr. Αναμεταδίδεται η εκπομπή και στο διαδίκτυο. Σε λίγες μέρες υπάρχει... Θα ψάξετε, θα βρείτε στον χώρο το κατάλληλο. Και παρακαλώ πολύ και εσάς και κυρίως το Θεό, σε αυτή τη θάλασσα των λόγων, κι ίσως και στα κύματα που σήκωσα ίσως στην ψυχή σας μερικές φορές, να έρθει ο Χριστός μας και να βάλει μια τάξη και να σε βοηθήσει αυτά τα δικά μου να τα συμμαζέψεις. Αν κάτι σε προβλημάτισε, σκέψου το.

Κυρίως κράτα το για τον εαυτό σου. Μην λες αυτό που έλεγες πάλι: «Έλα, μάνα, έλα, για σένα τα λέει που με έχεις ζαλίσει, έλα άκου το». Μην το λες ούτε εσύ για άλλον. Κανείς μην λέει για κανέναν. Είναι δύσκολο αυτό που σου λέω, αλλά κράτα το μέσα σου και άσ' το να ανθίσει. Και αν αυτό που λέμε σήμερα μπει μέσα σου και ανθίσει και βγει ένα λουλουδάκι και ευωδιάσει, θα το δει ο άλλος. Ενώ τώρα αν του πεις «έλα να δεις, για σένα τα λέει, να διορθωθείς», δεν πρόκειται να γίνει καμία αλλαγή. Γιατί αντιδράει ο άλλος. Δεν θέλουμε διδασκάλους τέτοιου τύπου όλοι μας. Καλή εβδομάδα, καλή συνέχεια. Ο Θεός εύχομαι να μιλάει στην ψυχή σου με το πέρασμα του χρόνου, των ημερών, των χρόνων που κυλούν, και κάθε φορά και κάθε εκπομπή που σε συναντώ να είσαι όλο και πιο ωραίος, όμορφος, όμορφη, γλυκός.

Να αποτυπώνεται και να αντανακλάται στην ψυχή σου και στα μάτια σου και στην καρδιά σου η ομορφιά και η αγάπη του Χριστού μας. Καλή δύναμη και θα σε περιμένω στην επόμενη εκπομπή. Να είσαι εκεί. Θα τα πούμε. Χαίρετε.