Συμβίωση με διαφορετικούς χαρακτήρες Ελληνική μεταγραφή Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται. Μου φίλοι, αν πριν από λίγα λεπτά μου έλεγες να κάνω την εκπομπή αυτή που τώρα πάω να κάνω, το λέω και σε εσένα, Βασίλη, το λέω και σε εσένα, αγαπητέ μου φίλε, όπου κι αν είσαι, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, αν μου έλεγες να κάνω αυτή την εκπομπή πριν από λίγα λεπτά, δεν θα μπορούσα. Διότι δεν είχα καθόλου όρεξη, δεν είχα καμία διάθεση. Ήμουν πάρα πολύ πεσμένος, ήμουν πάρα πολύ κουρασμένος, απογοητευμένος, βαρύθυμος, δύσκολος να πάρω μπρος, ανόρεχτος, και ψάχνω να βρω διάφορες λέξεις για να σου περιγράψω αυτό που πολλές φορές όλοι μας ζούμε, και εσύ το έχεις ζήσει, και μακάρι αν δεν το έχεις ζήσει να μην το ζήσεις ποτέ: να έχουμε μεταπτώσεις. Να είμαστε τώρα έτσι, μετά να είμαστε αλλιώς. Τώρα έχω όρεξη, μετά βαριέμαι. Και πάλι μαζί, αγαπητοί μου φίλοι, στα Θεία Περάσματα, και χαίρομαι που είμαι μαζί σας και χαίρομαι που έχω την όρεξη αυτή τη στιγμή και κάνω την εκπομπή. Και σε παρακαλώ πολύ, βγάλε την απόφαση για τους ανθρώπους που είναι δίπλα σου ότι θα πρέπει να μάθεις να τους αντέχεις, να τους ανέχεσαι, να τους καταλαβαίνεις και να τους δέχεσαι όπως είναι. Κουβέντα πριν λίγες στιγμές με διάφορους ανθρώπους στα τηλέφωνα και άκουγα περιστατικά και θυμήθηκα και άλλα που έχω διαβάσει από εσάς, email και γράμματα και τηλέφωνα και μηνύματα που μας πείθουν όλα αυτά για την ίδια αυτή πραγματικότητα. Ότι οι άνθρωποι είμαστε τόσο ξεχωριστοί ο καθένας από τον άλλον, τόσο δύσκολοι να συμβιώσουμε, δύσκολη η συμβίωση. Δέξου τον άνθρωπό σου όπως είναι, δεν είμαστε όλοι ίδιοι, πώς θα το κάνουμε; Μου έλεγε, ας πούμε, κάποιος: ήρθε στο σπίτι του φίλος του, πολύ καλοί φίλοι, αγαπημένοι κλπ., ο οποίος όμως, λέει, ενώ είναι τόσο καλός άνθρωπος, δεν κάνει τίποτα, να σηκώσει το ένα ποτήρι από εδώ, να το πάει από εκεί. Τον αγαπώ, λέει, αλλά δεν τον αντέχω σε μερικά τέτοια πράγματα. Θα πρέπει να μάθεις να τον αντέχεις. Δεν είναι όλοι σαν και εσένα, που να πιάνουν πουλιά στον αέρα, που να είναι... Ζωντανοί, δημιουργικοί, δραστήριοι, συνέχεια στο πικ των επιδόσεών τους, στην κορυφή της ζωντάνιας και του δυναμισμού. Δεν είμαστε όλοι άνθρωποι ίδιοι. Πώς θα το κάνουμε; Εσύ, μόλις δεις κάτι πεταμένο κάτω, το μόνο που σκέφτεσαι είναι πώς θα σκύψεις να το πάρεις, να το σηκώσεις, να το πετάξεις ή να το βάλεις στη θέση του. Έλα όμως που υπάρχουν και άλλοι που, μόλις βλέπουν κάτι κάτω, το πρώτο που σκέφτονται είναι να σηκώσουν το ποδαράκι τους, να πηδήξουν πάνω από αυτό το κάτι και να πάνε παρακάτω. Το έχω ζήσει αυτό σε διάφορα μέρη, στο Άγιο Όρος, σε κελιά που έχω βρεθεί, ας πούμε, σε διάφορους, να βλέπεις πεταμένη μια χαρτοπετσέτα κάτω και ο άλλος βλέπει τη χαρτοπετσέτα, σηκώνει το πόδι του, πάει, κάθεται στο κάθισμά του, μετά σηκώνεται να πάει να πάρει νερό, ξαναπερνάει πάνω από τη χαρτοπετσέτα την πεταμένη και του λέει ο άλλος: «Καλά, δεν τη βλέπεις που είναι κάτω;» «Τη βλέπω. Και τι σημαίνει αυτό;» Σημαίνει πιάσ' την, παιδί μου, και δεν την πιάνει. Δεν σκέφτεται καν ότι αυτή τη χαρτοπετσέτα πρέπει κάποιος να σκύψει να την πάρει. Έτσι είμαστε, άνθρωποι διαφορετικοί ο ένας από τον άλλον. Το θέμα όμως είναι να έχεις τουλάχιστον την ψυχική επαφή. Έτσι έρχονται και τα προβλήματα στο γάμο, έτσι έρχονται και τα προβλήματα στα μοναστήρια. Τώρα είπα μοναστήρια. Μου λέει κάποια μοναχή από ένα μοναστήρι του κόσμου. Δεν ξέρω αν είναι Αμερική, αν είναι Κύπρο, αν είναι Ελλάδα, όπου θέλει, νησί ή βουνό. Να περιμένουμε, μου λέει, τον Δεσπότη, εγώ να έχω τρελαθεί στην αγωνία, να ετοιμάζω, να καθαρίζω, να τρέχω, να συντονίζω, να οργανώνω και να οργώνω τον τόπο, και να βλέπεις, λέει, τις άλλες αδελφές, μερικές, να κάθονται στον πάνω όροφο και να πίνουν καφέ εν αναμονή του Δεσπότη. Κι εγώ να βλέπω όλα αυτά, μου λέει, και να τρελαίνομαι. Δεν μπορεί να το χωρέσει ο νους μου πώς μπορούν και πίνουν καφέ μέσα σε μια τέτοια αγχώδη και αναστατωμένη στιγμή έντασης. Και τους είπα, λέει: «Καλά, πίνετε καφέ; Είστε καλά; Σηκωθείτε, περιμένουμε τον Δεσπότη». Και απαντάνε κάποιες, αυτές τις αδελφές που πίνανε τον καφέ: «Ωραία, και τι κάνεις έτσι; Όλα θα γίνουν». Και το «όλα θα γίνουν» για κάποιες σημαίνει ότι, ναι, θα κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε, και για κάποιον άλλο σημαίνει ότι εντάξει, και επειδή θα έρθει ο Δεσπότης δηλαδή θα τρελαθούμε; Θα τρελαθούμε; Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε, εντάξει. Ήρεμα πράγματα, μέτρια πράγματα, δεν χρειάζονται υπερβολές, ακρότητες που θα μας αρρωστήσουν εμάς ψυχικά και θα μας κάνουν να τσακωνόμαστε μεταξύ μας. Χαρακτήρες, ε! Τι από όλα αυτά που είπα είναι σωστό; Δεν ξέρω τι είναι σωστό, γιατί ο καθένας τελικά το δικό του το θεωρεί πολύ σωστό. Η μοναχή που έπινε τον καφέ της, εν αναμονή του Δεσπότη, ένιωθε ότι κάνει κάτι ωραίο, και αυτή μπορεί μέσα στα κίνητρά της να ήταν πνευματικά, να έλεγε: «Δόξα τω Θεώ, θα έρθει ο Δεσπότης, να πιούμε ένα καφεδάκι, να τονωθεί το νευρικό μας σύστημα, να έχουμε κουράγιο, να σταθούμε όρθιες να ψάλλουμε στον Εσπερινό, ξέρω εγώ τι θα κάνανε». Οι άλλοι, επίσης καλά κίνητρα, δεν ήθελαν να πιουν καφέ ακριβώς επειδή περιμένουν τον Δεσπότη και έλεγαν: «Πού μυαλό τώρα για καφέ; Περιμένουμε τον Δεσπότη». Ίδια πράγματα, ίδια ερεθίσματα, ίδιες αφορμές δίνουν διαφορετικά αποτελέσματα. Είμαστε διαφορετικοί χαρακτήρες. Είναι ο καθένας. Το θέμα, βέβαια, είναι να κάνουμε και ένα βήμα πιο εκεί από εκεί που είμαστε. Το καταλαβαίνω αυτό που λες, ας πούμε ότι έχεις δίκιο σε έναν βαθμό, ότι δεν πάει έτσι μπροστά μια οικογένεια, δεν πάει έτσι μπροστά μια σχέση. Δεν μπορούμε να είμαστε σε ένα σπίτι με τέσσερα άτομα, πέντε, τρία, έξι, κι όσα θέλεις να είσαι, και να μην κάνουν κάποιοι τίποτα και να τα βρίσκουν όλα έτοιμα και να μην σηκώνουν, όπως λέμε, ένα ποτήρι από εδώ να το πάνε εκεί. Ε, δεν μπορεί συνέχεια να λες στο τραπέζι: «Νερό, ρε παιδιά, δεν έχει;» Και λέει ο άλλος: «Σήκω να βάλεις. Σήκω να βάλεις, σήκω να πάρεις, δεν μπορείς;» Εντάξει, θα σηκωθώ να σου φέρω. Και μια φορά και δυο φορές και όποτε χρειαστεί να φέρω. Έχω την ετοιμότητα στην ψυχή μου. Αλλά κι εσύ δεν πρέπει να ευαισθητοποιηθείς; Να πεις ότι κάποια πράγματα πρέπει να τα σκεφτώ; Εγώ πρέπει να βάλω το μυαλό μου να σκέφτομαι. Θυμάμαι τι πρέπει να κάνω, να μην ξεχνάω. Μου λέγει η μάνα ενός γνωστού μου: «Είπα, λέει, να μου φέρει κρέας το παιδί μου από το δικό του το σπίτι, γιατί μένει αλλού ο γιος της. Φέρε μου, σε παρακαλώ, κρέας, γιατί στο δικό σας κρεοπωλείο στη γειτονιά φημίζεται, έχει καλό κρέας, φέρε μου». «Ναι, ναι, μάνα, ναι, ναι, μάνα». Όπως, λέει, τον είχα σπίτι που ήταν μωρό και παιδί, ξεχασιάριζε συνέχεια, έτσι και τώρα. Πήγε, αγόρασε το κρέας, πήγε σπίτι του να ετοιμαστεί, να πάρει τους υπολοίπους, να πάνε στη μάνα του το βράδυ. Η μάνα του περίμενε το κρέας, το καλό, το άπαχο, από τον καλό τον κρεοπώλη. Πήγανε στο σπίτι της μάνας του, το κρέας πουθενά. «Παιδάκι μου, έφερες το κρέας;» «Πω, μάνα μου, το ξέχασα. Να πάω να το φέρω πίσω». «Μα πού να πας πίσω; Πού να πας πίσω, να γυρίζεις μισή ώρα διαδρομή να φέρεις το κρέας;» «Μάνα μου, εγώ για σένα θα το φέρω». Το θέμα δεν είναι αυτό. Θα το φέρεις. Αλλά γιατί να ξεχνάς συνέχεια; Γιατί να μην βάζεις και εσύ λίγο το μυαλό σου να σκεφτεί και να πει: «Εκεί που πάω, τι έχω να κάνω; Έχω καμία υποχρέωση; Πρέπει να χρωστάω τίποτα; Πρέπει να πάω κάτι; Υπάρχει κάποια εκκρεμότητα μεταξύ μας;» Αυτό είναι το θέμα. Τι να κάνουμε; Είναι μερικοί άνθρωποι που έτσι είναι οι χαρακτήρες τους. Δύσκολα τα πράγματα, το καταλαβαίνω. Λέει άλλη γυναίκα για τον άντρα της, λέει: «Δεν κάνει τίποτα στο σπίτι, τίποτα. Κόβει ψωμί να φάει και μετά παραξενεύεται που το ψωμί είναι ξερό και δεν είναι μαλακό και δεν είναι φρέσκο. Μα όταν το κόβει να το φάει, αντί να το βάλει μετά σε μια σακούλα και να την κλείσει τη σακούλα, πρόσεξε τη λεπτομέρεια, για να την κλείσει τη σακούλα, γιατί, λέει, ή δεν το βάζει καθόλου σε σακούλα, το ακουμπάει σε έναν πάγκο και νομίζει ότι θα μείνει φρέσκο μόνο του εκτεθειμένο στον αέρα ή το βάζει σε σακούλα, αλλά το βάζει με ανοιχτή τη σακούλα, έτσι χάσκει η σακούλα ανοιχτή στον αέρα και δεν μένει μαλακό το ψωμί. Και μετά λέει: «Γιατί το ψωμί δεν είναι μαλακό;» Μα δεν σκέφτεσαι ότι πρέπει... Βγάζει το γάλα από το ψυγείο να πιει το πρωί, ξεκουμπώνει το μπουκάλι, το γάλα, το καπάκι, το αφήνει στο, στον πάγκο το καπάκι και το γάλα όπως το άφησε έτσι και μένει. Πάντα υπάρχει κάποιος από πίσω που μαζεύει και γκρινιάζει και μουρμουρίζει. Και πάντα υπάρχουν και κάποιοι οι οποίοι θα περνάνε καλά, θα περνάνε βολικά, θα περνάνε ευχάριστα, θα περνάνε στον κόσμο τους. Και τους λένε μετά: «Εσύ δεν θα πεθάνεις ποτέ, δεν θα γεράσεις ποτέ, ούτε ρυτίδα δεν θα βγάλεις ποτέ, ούτε θα ασπρίζεις ποτέ, γιατί κάνεις το κέφι σου, ό,τι σου έρθει, όσα πάνε και όσα έρθουν». Είναι η ζωή μερικών ανθρώπων. Τι να κάνουμε; «Ναι, δεν το δέχομαι. Πρέπει να αλλάξει κάτι». Το καταλαβαίνω, αλλά το θέμα είναι πώς θα αλλάξει. Πώς θα αλλάξει; Εγώ έχω δει στην πράξη της ζωής και από τον εαυτό μου, που και εγώ είμαι πάρα πολύ μερικές φορές τεμπέλης, ας πούμε, και δεν κάνω τίποτα, αλλά και από γνωστούς και συνεργάτες στην εκκλησία, σε διάφορες άλλες συνεργασίες που έχουμε: δεν αλλάζει εύκολα ο άνθρωπος πάρα πολύ. Αλλάζουν μερικά πραγματάκια, γίνεται πρόοδος, βοηθάει ο Θεός, αλλά πώς να το πω, ο Θεός βοηθάει τον πυρήνα της υπάρξεώς μας, αλλά αν αυτός ο πυρήνας έχει την ιδιαιτερότητά του, το χαρακτήρα του, την παραξενιά του, τι να κάνει εκεί; Θα πεις: «Και εκεί δεν μπορεί να κάνει θαύμα;» Όπου βούλεται ο Θεός, νικάται φύσεως τάξις. Ωραία, νικάται φύσεως τάξις, αλλά... Ίσως δεν είχε έρθει ακόμα η ώρα για αυτή τη νίκη στη φύση μέσα μας, έτσι όπως είμαστε. Έχω δει πολλά τέτοια, και ιδίως άνθρωποι που ξεχνούν ραντεβού, ας πούμε. Τους λες «θα σε περιμένω, θα έρθεις στις 6 η ώρα» και έρχονται, ας πούμε, 7 παρά 20, χωρίς αίσθηση ότι έκανα λάθος, χαμογελώντας, λες και δεν τρέχει τίποτα. Εσύ να έχεις άλλο ραντεβού να κανονίσεις, να μπορούσες από τις 6 μέχρι τις 7 παρά 20 να κοιμηθείς μισή ώρα ύπνος, θα είναι και λίγο για μερικούς, και να μην σου λέει τίποτα, ούτε συγγνώμη, ούτε να σε ειδοποιεί, και να σου λέει «εντάξει, τι έγινε που άργησα; Σιγά, πόσο; Τι ώρα είναι; Άργησα; Α, πήγε 7 παρά 20, ναι». Αλλά πες το. Ο άλλος εκείνη την ώρα, τα 40 αυτά ολόκληρα λεπτά, θα μπορούσε να κάνει πράγματα, θα μπορούσε να πάρει τηλέφωνα, να γράψει κάποια email, να κάνει δουλειές, να μαγειρέψει το φαγητό του για το βράδυ και να έχει κάτι έτοιμο και, εν πάση περιπτώσει, δεν θα σκεφτόταν εσένα, ότι έχω ένα ραντεβού που σε κρατάει σε επιφυλακή. Θα ήταν και αυτός ο άνθρωπος χαλαρός. Βάζεις να προετοιμάζεται. Είμαστε διαφορετικοί, ο ένας είναι έτσι, ο άλλος είναι αλλιώς, χαρακτήρες τόσο ποικίλοι. Ειδικά αυτά στα ραντεβού, στο να είναι κανείς εντάξει, είναι μεγάλη υπόθεση αν μπορείς αυτό να το πετύχεις, και γίνονται αφορμή αυτά τα θεματάκια να καυγαδίζουμε, να έρχονται προστριβές πολύ μεγάλες. Από μικρά ξεκινάνε τα μεγάλα, γιατί κάποιοι μετά νιώθουν μέσα στο σπίτι, μέσα στην ενορία, μέσα στο κοινόβιο, σε ένα μοναστήρι, κάποιοι νιώθουν ότι είναι διαρκώς, ας πούμε, τα θύματα, τα κορόιδα, οι ανόητοι της υποθέσεως, που τα κάνουν όλα και άλλοι δεν κάνουν τίποτα. Όχι απλώς δεν κάνουν τίποτα, μερικοί έρχονται και τα καλύπτουν αυτά που κάνουν, που δεν κάνουν δηλαδή, με πνευματικές διατυπώσεις. «Α, να μην διαμαρτύρεσαι, κάνε το για ταπείνωση». Εγώ να το κάνω για ταπείνωση, αλλά εσύ δεν θα διορθωθείς ποτέ; Εσύ δεν πρέπει ποτέ να αλλάξεις; Δεν πρέπει ποτέ να ξυπνήσεις; Δεν πρέπει ποτέ να παραδεχτείς; Αρχικά παραδέξου το, παραδέξου το. Ξύπνα και λίγο πιο νωρίς. Υπάρχουν άνθρωποι σήμερα, μέρες κρίσεως οικονομικής, μέρες δυσκολίας, δυσπραγίας, οι οποίοι κοιμούνται ατελείωτα, ατέλειωτες ώρες, τη στιγμή που άλλοι άνθρωποι δίπλα τους, φίλοι τους, συγγενικά τους πρόσωπα, συμφοιτητές τους, συμφοιτήτριές τους, διαβάζουν, ψάχνουν για δουλειά, ψάχνουν κάτι να κάνουν, ευαισθητοποιούνται στη ζωή, παίρνουν τα πράγματα στα χέρια τους να κάνουν. Δεν παραδίνω τα όπλα, δεν αφήνομαι. Και κάποιοι άλλοι διαρκώς κοιμούνται. Χαλαρώνουν, βρίσκουν χρόνο. Ο κόσμος καίγεται, ο κόσμος χάνεται και αυτοί, εντάξει, αραγμένοι σε έναν καναπέ, αραγμένοι σε ένα κρεβάτι, σε μια πολυθρόνα, ύπνος ατελείωτος, με ανοιχτή την τηλεόραση και με κλειστή. Και σηκώνουν το βάρος της παρέας τους, της συντροφιάς τους, κάποιοι άλλοι. «Πού είναι ο τάδε;» «Κοιμάται». «Πού είναι η τάδε;» «Τώρα είναι στο δωμάτιό της, κοιμάται». Μα πώς κοιμάται, μπροστά σε τόσες ανάγκες που έχουμε σε αυτό το σπίτι, σε τόσα έξοδα που έχουμε; Μπορείς να κοιμάσαι; Βέβαια... Βέβαια, διάβασα ότι ο πολύς ύπνος μερικές φορές οφείλεται και σε μια μορφή κατάθλιψης και γίνεται ο ύπνος ως ένα καταφύγιο να ξεφύγει κανείς λίγο, και αυτό θέλει μια κατανόηση. Μπορεί να δεις κάποιον να κοιμάται και είσαι έτοιμος να τον μαλώσεις, αυτός να το κάνει για να ξεχνιέται, επειδή δεν αντέχει να δει τη ζωή του, επειδή είναι πονεμένος, επειδή πληγώθηκε, επειδή φοβάται, επειδή τρομάζει να βλέπει τα ζωντανά πράγματα. Λέει: «Ας μπω στον κόσμο του ονείρου, ας φύγω πάλι». Όπως το μωρό παιδί κοιμάται συνέχεια, παραδίνεται στον ύπνο, ας μπω και εγώ σε αυτό τον παράδεισο του ύπνου. Και οι άλλοι γνωστοί και συγγενείς έχουν δουλειά, έχουν οργανωθεί, κάνουν οικογένεια και αυτός τίποτα ή αυτή τίποτα. all the truth Στο νου μου δεκάδες περιστατικά, δεν έχω εγώ στο νου μου μόνο εσένα, με συγχωρείς πολύ. Θα με πάρεις τηλέφωνο, θα πεις: «Καλά, επιτρέπεται; Έκανες τη ζωή μου εκπομπή, με έκανες ρεζίλι». Μα δεν αναφέρομαι σε εσένα. Δεν αναφέρομαι σε πέντε ανθρώπους που γνωρίζω από κοντά. Αναφέρομαι σε πολλά περιστατικά που ακούω από φίλους μου, μοναχούς, μοναχές, εγγάμους και αγάμους, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι πολλά τα περιστατικά. Βασίλη, μη χαμογελάς. Είναι αλήθεια. Ο Βασίλης Χατζηνικολάου πάντα συνεπής στο ραντεβού του, πάντα πειθαρχικός και επιμελημένος. Καλά, δεν είσαι και άγιος. Κάνεις και τα λάθη σου. Αλλά τουλάχιστον σε σχέση με εμένα, Βασίλη, σε ευχαριστώ πάρα πολύ, γιατί σε αυτά τα ραντεβού που έχουμε εδώ και πόσα χρόνια με αυτή την εκπομπή, είσαι πάντοτε, κάνεις το καλύτερο που μπορείς, και αυτό εκτιμώ πάρα πολύ και το αποτέλεσμα είναι θαυμάσιο, αλλά πιο πολύ με συγκινεί η φιλοτιμία. Και σου δίνω τη σκυτάλη να μας βάλεις την όμορφη μουσική σου και εμείς συνεχίζουμε μετά, αφού σας πω και το email της εκπομπής: είναι atheata.perasmata@yahoo.gr. Η εκπομπή αυτή αναμεταδίδεται μετά από λίγες μέρες στο διαδίκτυο, ψάχνοντας να τη βρείτε, και συνεχίζουμε σε λίγο. Είδες που σου έλεγα ότι δεν έχεις μερικές φορές τάξη και πρόγραμμα στη ζωή; Τρέχεις να βρεις να γράψεις τώρα τόσο με τη διεύθυνση που έλεγα πριν, τη διεύθυνση του email. Δεν έχεις πρόγραμμα να πεις ότι δίπλα στο τηλέφωνο, για παράδειγμα, θα βάλω να έχω ένα στυλό, ένα μολυβάκι και ένα μπλοκάκι. Τελευταία στιγμή, βρε παιδιά, φέρτε ένα στυλό. Πού είναι ένα στυλό στο σπίτι; Και ψάχνει όλο το σπίτι να βρει ένα στυλό που δεν ξέρει πού υπάρχει. Δεν ξέρουμε πού υπάρχουν πράγματα στο σπίτι μας. Ένα χάος και μια ακαταστασία που άλλοτε μ' αρέσει, γιατί δείχνει ότι δεν είναι αγχώδης η ψυχή του ανθρώπου αυτού. Και είναι έτσι άνετος, λέει: «Δεν θα πεθάνουμε κιόλας, βρε αδερφέ μου. Εντάξει, η ζωή είναι μικρή. Άμα είναι να αρρωστήσω τώρα επειδή, ξέρω εγώ, το ποτήρι είχε μια δαχτυλιά ή το σεμέν στο σαλόνι ήταν λίγο στραβό και δεν ήταν ορθή γωνία, δεν θα πεθάνουμε κιόλας». Σωστό αυτό. Δεν θα πεθάνουμε, δεν θα φτάσουμε. Σε αυτό το άκρο της τελειομανίας, που θα μας γίνει αρρώστια αυτό το πράγμα, που δείχνει πάλι προβλήματα ψυχολογικά δικά μας. Ο άνθρωπος που θέλει όλα δίπλα του να είναι στην εντέλεια δεν έχει αυτή τη φυσικότητα της συμπεριφοράς. Στη φύση δεν υπάρχει αυτή η εντέλεια. Όταν πέφτουν, ας πούμε, τα φύλλα του φθινοπώρου από ένα δέντρο, δεν πέφτουν με τάξη. Πέφτουν φύλλα κάτω, από εδώ, από εκεί, σκορπάνε, δεν υπάρχουν γεωμετρίες. Τα αστέρια στον ουρανό δεν είναι γεωμετρικά τοποθετημένα σαν ντούβλα σε ένα εργοστάσιο. Είναι σκόρπια, σαν να έχει ο Θεός στα χέρια του αστέρια πολλά. Φαντάσου τη σκηνή: και σκορπάει τα χέρια του και απλώνει τα αστέρια και απλώσαν στον ουρανό αστέρια. Δεν τα έβαλε κουτάκια, ένα, δύο, τρία, από κάτω ένα, δύο, τρία. Αυτό το σκόρπιο μερικές φορές δείχνει την τάξη της αταξίας. Την ομορφιά αυτού του αυθόρμητου, του φυσικού, του όπως βγει. Εντάξει, όπως βγουν τα πράγματα, όπως έρθουνε, μην τα οργανώσουμε και τόσο πολύ όλα, λένε. Μερικές φορές λέμε έτσι, η πολύ οργανωμένη ζωή μας κάνει ανοργάνωτους ψυχολογικά, μας αρρωσταίνει δηλαδή ψυχολογικά η πολύ οργανωμένη ζωή, το ένα άκρο. Και το άλλο άκρο είναι η τέλεια ανοργανωσία των πάντων. Τι ώρα θα κάνουμε μάθημα; Θα δούμε, ό,τι ώρα ξυπνήσουμε. Τι ώρα θα φωνάξουμε τον καθηγητή για το ιδιαίτερο στο σπίτι; Θα δούμε μωρέ. Καταρχήν να δω αν θα κάνω αύριο. Πότε θα δεις; Κάτσε να ξυπνήσω να δω πώς θα είμαι. Αυτό το πράγμα, η τέλεια έλλειψη προγράμματος στη ζωή, κάποιους τους βοηθάει, κάποιους τους διαλύει. Υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να ξέρουν όλη τη βδομάδα πώς θα είμαι, τι Στην εβδομάδα αυτή θα πάω, ας πούμε, Τετάρτη στον οδοντίατρό μου. Πέμπτη θα πάω να ψωνίσω παπούτσια, την Παρασκευή θα πάω σε ένα βιβλιοπωλείο, να έχω ένα πρόγραμμα το οποίο μπορεί να μετακινηθεί και λίγο, αλλά να ξέρω το πρωί που θα ξυπνήσω τι με περιμένει ως το βράδυ. Είναι καλό αυτό. Άλλοι λένε όχι, δεν θα χτυπήσουμε για κάρτα. Ξυπνάμε και βλέπουμε. Ξυπνάμε, ανοίγουμε το παράθυρο, βλέπουμε, α, βρέχει σήμερα. Δεν πάμε για παπούτσια σήμερα αφού έχει βροχή, σιγά μην βγω έξω εγώ να πάω να αγοράσω παπούτσια, βρέχει. Δεν πάω να ψωνίσω αυτό που έλεγα, δεν θα πάω εκεί βόλτα. Πιο ευέλικτη. Ποιο είναι σωστό και ποιο είναι λάθος; Είμαι... Δεν είναι αυτός ο σκοπός μου σήμερα, νομίζω και ποτέ, να σου λέω σωστά και λάθη. Απλώς περιγράφω πως αυτά μπορεί να μας κάνουν δύσκολη τη συμβίωση, τη σχέση, τη συνύπαρξη. Εντάξει, αν θες τη γνώμη μου ή το σωστό για μένα, εμένα με βοηθάει πολύ κάπου κάτι στη μέση. Μπορώ δηλαδή να αλλάξω και ένα πρόγραμμα αν δεν μου βγαίνει. Εεεε... Αλλά να έχω και κάποιο πρόγραμμα. Να ξέρω, ας πούμε, ότι αυτό θα γίνει. Παιδιά, την άλλη Πέμπτη θα σας επισκεφτώ. Λέω σε ένα φιλικό μου ζευγάρι έτσι που θέλω να τους δω. Αν όμως δω την Τετάρτη που ξημερώνει ή νιώθω πολύ άσχημα ή την Πέμπτη δεν το βλέπω, μπορεί και να τους πάρω: παιδιά, πειράζει να μην έρθω αύριο; Κάπως νιώθω, κάτι άλλαξε μέσα μου, δεν έχω όρεξη να έρθω, κάτι μου συνέβη. Εντάξει, κάτι που αλλάζει. Κάτι που όμως δεν αλλάζει, δεν μπορούμε να παίζουμε με τους άλλους. Δεν μπορούμε να λέμε και να ξελέμε. Βοηθάει και το πρόγραμμα στη ζωή μας. Και κυρίως βοηθάει να έχουμε αγάπη με τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργαζόμαστε. Εγώ έχω παρατηρήσει ότι με ανθρώπους που συνεργάζομαι επικοινωνώ τουλάχιστον πνευματικά, καρδιακά, συναισθηματικά, δηλαδή τα βρίσκουμε σαν χαρακτήρες, σαν άνθρωποι, τους δικαιολογώ και ένα λάθος να κάνουνε και δύο και τρία και δέκα, γιατί λέω εντάξει μωρέ, έκανε κι αυτό το λάθος, έσπασε κι αυτό το ποτήρι, δεν ήρθε και σε αυτό το ραντεβού, αλλά είναι καλός άνθρωπος. Να του πεις τώρα, ξέρεις ότι δεν το κάνει από κακία, είναι αυτός ο τύπος, είναι αυτός ο χαρακτήρας του. Η αγάπη, αυτό που λέει «πάντα στέγει», η αγάπη τα σκεπάζει όλα, αν υπάρχει όμως η αγάπη έτσι, αν υπάρχει αγάπη, αν υπάρχει συντονισμός ψυχών, συντονίζομαι, ίδιο τόνο, να συντονιζόμαστε στην αγάπη. Μπορεί να μην συντονιζόμαστε στο να πλύνουμε πιάτα, γιατί μπορεί να αρχίσουμε να πλύνουμε πιάτα και εσύ να τα σπάς, αλλά να συντονιζόμαστε τουλάχιστον στην αγάπη. Μπορεί να σου λέω, άσ' τα καλύτερα τα πιάτα, άνθρωπε, κάτσε σε μια καρέκλα, δες τηλεόραση εσύ και θα τα πλύνω εγώ τα πιάτα, γιατί ξέρω ότι αν τα πλύνεις, τα μισά θα τα σπάσεις. Κάθε φορά σπάμε και ένα πιάτο, άσ' τα καλύτερα, αλλά σ' αγαπάω. Και αυτό με κάνει να πλένω τα πιάτα με μια μικρή αγανάκτηση του τύπου, αμάν πια ρε παιδί μου, τίποτα δεν μπορείς να κάνεις. Αλλά συμπληρώνω, σ' αγαπάω. Και επειδή σ' αγαπάω, το προσπερνάω. Το αντέχω. Το σκεπάζω αυτό με την αγάπη μου και το... Δεν με διαλύει. Δεν ραγίζει το γυαλί στη σχέση μας. Καταλαβαίνεις, δηλαδή καταλαβαίνω ότι είσαι διαφορετικός χαρακτήρας, αλλά δεν γίνεται αυτό αιτία να συγκρουστούμε. Ενώ, αν με τον άνθρωπο που είσαι μαζί έχει αυτό το χαρακτήρα τον περίεργο που σου είπα... Δεν πλένεται, δεν καθαρίζει, δεν τακτοποιεί τα πράγματά του, ακαταστασία παντού, και ταυτόχρονα δεν επικοινωνείς ούτε πνευματικά, ούτε ψυχικά, ούτε καρδιακά. Τότε αυτά τα πρακτικά προβλήματα μπορεί να γίνουν μεγάλη αφορμή να έρθει μεγάλος χωρισμός, ένταση και απόσταση μεταξύ σας. Γιατί όταν εσύ δεις τον άνθρωπο που δεν αγαπάς και πολύ να σπάει και το πιάτο, παράδειγμα, ή να μην έρχεται και στο ραντεβού που έχετε για κάποιο λόγο, ας πούμε ένα ζευγάρι έτσι παντρεμένο και λένε θα πάω να πάρω το παιδί από το φροντιστήριο και θα σε περιμένω εκεί να πάμε μαζί στον παιδίατρο, να είσαι εκεί εφτά και μισή το βράδυ, λέει ο άντρας στη γυναίκα ας πούμε. Και δεν έρχεται ή καθυστερεί. Σαν ζευγάρι έρχεται η καθυστέρηση αυτή στο ραντεβού ή οτιδήποτε άλλο και το κάνει πολύ πιο μεγάλο το πρόβλημα και μετά έρχεται η ψυχική απόσταση και η αποστροφή του άλλου, τον αποστρέφεσαι και λες ας πούμε άντε ρε χριστιανέ μου, και αργείς στα ραντεβού σου και σου είπα να έρθεις στο παιδί. Και μέσα σε όλα αυτά, αν έχεις μάτια να διαβάσεις τι γράφει η ψυχή πίσω από αυτές τις λέξεις, πίσω από αυτές τις λέξεις γιατί λέμε ραντεβού, άργησες, αλλά πίσω από αυτές τις λέξεις γράφει τη λέξη δεν σ' αγαπώ πολύ, δεν σ' αγαπώ πολύ και ψάχνω μια αφορμή για να ραγίσει το γυαλί. Και η αφορμή βρίσκεται. Τη μία θα είναι το ραντεβού που δεν είσαι στην ώρα, την άλλη η ακαταστασία σου σε κάτι που σου είπα να κάνεις και δεν το έκανες καλά, την άλλη σου είπα να, ξέρω εγώ, να με βοηθήσεις στο μάζεμα των ρούχων ή στο πλυντήριο και έβαλες μέσα εκείνη την κατακόκκινη πετσέτα και τα έκανες όλα, έβγαλαν χρώμα και γίνανε όλα τα ρούχα ροζ. Ροζ παντελόνια, ροζ φανελάκια, ροζ μπλούζες, ροζ όλα από εκείνη την πετσέτα. Αφού σου είπα αυτή την κόκκινη δεν τη βάζουμε μαζί με τα άλλα, βγάζει χρώμα. Αν υπήρχε αγάπη, αυτή η τεράστια γκάφα που την έχω κάνει εγώ μόνος μου στον εαυτό μου, Βάλει πράγματα μπερδεμένα και βγήκανε κάτι χρώματα περίεργα. Αλλά ήμουν μόνος. Αλλά και εκεί ακόμα πρέπει να αγαπώ τον εαυτό μου και να πω εντάξει, είσαι άσχετος, αλλά είσαι ο εαυτός μου, πρέπει να σ' αγαπάω και να συμπορευτούμε, να ζήσουμε μαζί. Έτσι αν ήταν αγαπημένο και το ζευγάρι και έλεγε αγάπη μου, έχεις δίκιο, τι βλακεία έκανα, και έλεγε και ο άλλος, οι άλλοι, εντάξει ρε παιδάκι μου, δεν πειράζει, άντε, τι να σε κάνω, θα πάμε να πάρουμε άλλα, και υπήρχε ένα χαμόγελο και μια ζεστασιά Έλιωνε αυτό το πράγμα, θα έσβηνε, θα γινόταν αφορμή να γελάσεις. Όπως γέλαγε μια γνωστή μου κυρία που πλημμύρισε πριν λίγες μέρες στο σπίτι της, σε μια βροχή που έπιασε σε κάποιο μέρος του κόσμου, δεν έχει σημασία, πλημμύρισε το υπόγειό της και μου το έλεγε στο τηλέφωνο και γέλαγε. Και εγώ είχα αγχωθεί μαζί της και τη στεναχωριόμουν για αυτήν. Της λέω, καλά, και γελάτε; Μου λέει, πάτερ μου, τώρα τόσα που έχουμε περάσει στη ζωή, τώρα πλημμύρισε το υπόγειο; Δεν πειράζει, βγάζαμε λέει και δυο ώρες νερά και γελάγαμε. Πήρα τα παιδιά μου με τις κουβάδες και βγάζαμε νερά και γελάγαμε. Αν δίπλα σου είναι άτομα που αγαπάς, μπορεί να παίζεις την ώρα που το υπόγειό σου έχει πλημμυρίσει και να γελάς. Αν όμως είναι δίπλα σου άτομα που δεν χωνεύεις, μπορεί να πάρεις το κουβάκι και να το φορέσεις στο κεφάλι και να πεις ας πούμε, αμάν πια με εσάς που έχω μπλέξει, πλημμύρισε το υπόγειο, έχω και εσάς εδώ πέρα που δεν συνεννοούμαι, δεν ταιριάζουμε. Σας αγαπώ, δεν σας εκτιμώ. Λέξεις που είτε λέγονται είτε υπονοούνται πίσω από κινήσεις, από συμπεριφορές, από χαρακτήρα. Το παίρνει η ατμόσφαιρα αυτή. Τι λέμε; Ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα. Τι θα πει αυτό; Ευχαριστώ. Δεν θα πεις ίσως τη λέξη που έχω μπλέξει και με εσάς, αλλά ο τρόπος που πιάνεις τον κουβά να βγάλεις τα νερά από το υπόγειο δείχνει θυμό, δείχνει νεύρα, δείχνει την αίσθηση άντε να τελειώνουμε από εδώ με εσάς που έχω μπλέξει, αυτό το πράγμα. Είναι οι μάνες που βλέπουν τα παιδιά να αργούν να βγουν από το σχολείο καμιά φορά και πάνε τα ραντεβού της μάνας πίσω και παρ' όλα αυτά μπαίνει το παιδί στο αυτοκίνητο και ο τρόπος που η μάνα οδηγάει να πάνε σπίτι μετά την καθυστέρηση δείχνει πολλά. Ότι παιδάκι μου, δεν πειράζει, τι φταις κι εσύ, αφού σας καθυστερήσανε, πήγε όλο το πρόγραμμα πίσω. Ή δείχνει, άντε, έχω μπλέξει και με την ευθύνη αυτή τώρα να έχω τα παιδιά, να τρέχω και δεν μπορώ να κάνω τη ζωή μου. Πέρασε το μήνυμα στο παιδί ότι η μάνα μου με έχει λίγο σαν βάρος στη ζωή της ή πέρασε το άλλο μήνυμα, η μάνα μου έχει τόση αγάπη που πλημμυρίζει, που ξεχειλίζει, που παρόλο που καθυστέρησα αυτή ακόμα με αγαπάει, ακόμα με αγαπάει και γίνεται το πρόβλημα αφορμή να γλυκάνει ακόμα πιο πολύ η σχέση μας. Το καταλαβαίνεις αυτό; Τι σπουδαία πράγματα παίζονται μέσα από απλές καταστάσεις, μέσα από ζημιές. Σκέψου να σπάει ένα πιάτο και να λύνεσαι στα γέλια, γιατί το έσπασε ένα άτομο που αγαπάς. Σκέψου να σπάει ένα ασήμαντο πραγματάκι, να γίνεται μια ελάχιστη ζημιά, να πέφτει μια τρίχα από τα μαλλιά στο πάτωμα ή κάτι να λερώνεις, μια σταγόνα, και να κάνει ζήτημα τεράστιο γιατί είναι αυτά τα πράγματα. Σαν να ζητούσε αφορμή κάποιος να κάνει καυγά, σαν να θέλει ένα λόγο, κάπου να πατήσει για να πει ότι δεν σε θέλω, δεν σε αντέχω, δεν σε μπορώ. Και πόσα μηνύματα υποσυνείδητα λέμε πίσω από κατσαρόλες, από φανελάκια και κάλτσες και ραντεβού και βόλτες και συνεννοήσεις και κλειδιά και πού το ξέχασες και πού το άφησες και γιατί και πώς, και πίσω από όλα αυτά τα εγκόσμια, τα υλικά όπως λέμε, τα πρακτικά θέματα κρύβονται ψυχικές ποιότητες που υπάρχουν ή που απουσιάζουν. Κρύβεται μια αγάπη. Ό,τι και αν της κάνεις θα βγαίνει ως αγάπη και θα λέει πάλι σ' αγαπώ, ή κρύβεται μια κούραση στη ζωή ή κάποια νεύρα, το μετάνιωσα που είμαι μαζί σου, και συνέχεια ό,τι γίνεται στη ζωή μου το θυμίζει αυτό. Να, πάλι τα θαλάσσωσες, πάλι δίκαιο έχω που δεν σε θέλω. Πάλι μου ξύνει την πληγή αυτό το περιστατικό, σαν να μου λέει να, αυτήν παντρεύτηκες, με αυτήν θα είσαι συνέχεια μαζί. Πάλι γκάφα έκανε, ορίστε. Και συνέχεια η ζωή γίνεται αφορμή να σου θυμίζει αυτό που κατά βάθος όμως εσύ θέλεις να σου θυμίσει η ζωή. Πώς λέει, τοις αγαπώσι τον Θεόν πάντα συνεργεί εις αγαθόν. Όταν αγαπάς τον Θεό, λέει, όλα σε καλό σου βγαίνουν, γιατί αγαπάς τον Θεό. Όλα, Δηλαδή πεθαίνει το παιδί της άλλης και λέει: «Αγαπάω τον Θεό, κάτι καλό ήθελε μέσα από αυτό. Το παιδί μου θα σωθεί, είναι στον Παράδεισο». Δηλαδή της λες: «Καλά, θάνατο βλέπεις μπροστά». «Ναι, αλλά επειδή αγαπώ...» Από το θάνατο ψάχνω τη ζωή, να βρω πάλι κάτι να σταθεί όρθιο, να ζήσει. Το αντίθετο. Αν δεν αγαπάς, ό,τι και να σου κάνει ο άλλος, όλα σου φταίνε. Και να στο δώσει τέλεια κάτι θα πεις: «Φτάνει πια, εντάξει με τις τελειομανίες σου, μας έχεις κουράσει». Στο δίνει χωρίς τελειομανία, λες: «Βάλε ρε παιδί μια τάξη, πώς είναι, τι ακαταστασία είναι αυτή, γεμάτο το πιάτο πιτσιλιές, καθάρισέ το λίγο στην άκρη». Και λέει ο άλλος: «Τι θέλεις επιτέλους; Πες μου τι θέλεις και μην με βασανίζεις μέσα από όλα αυτά». Γιατί το πρόβλημα δεν είναι αν, ας πούμε, το φαΐ έγινε γρήγορα ή αργά, αν έχει αλάτι πολύ ή λίγο. Η ταπετσαρία, βάλαμε λάθος χρώμα ή δεν θέλαμε αυτό, το ταβάνι ή αυτή η λάμπα πώς είναι έτσι, τι φως είναι αυτό που βγάζει, με έχει τυφλώσει. Αυτά όλα δεν είναι τα κύρια προβλήματά μας. Αυτά είναι... Σημεία που πιανόμαστε για να πούμε αυτά που φοβόμαστε να τα παραδεχτούμε. Θα πιαστείς να πεις κάτι, θα σου φταίξει, και πιάστηκες από εδώ, πιάστηκες από εκεί και γκρινιάζεις με τον άνθρωπό σου και πάντα θες κάτι να... Και τελικά βλέπεις ότι η ζωή σου φέρνει αυτά που θέλεις. Παίρνεις υλικά από τη ζωή για να χτίσεις τον πύργο που θέλεις, την καλύβα που θέλεις, τον αχυρώνα που θέλεις, το κοτέτσι που θέλεις. Η ζωή σου δίνει υλικά. Αν τα χέρια σου είναι καπάτσα, αν τα χέρια σου είναι χέρια εργατικά, χέρια τίμια, φιλότιμα, χέρια τεχνικά, να έχουν τέχνη, ό,τι και να πιάσεις σε... Καλό θα το βγάλεις, θα κάνεις ωραία πραγματάκια. Και ένα ξυλαράκι να σου δώσει η ζωή στο χέρι, εσύ θα κάνεις ένα σκάλισμα τέλειο. Και αν είσαι άνθρωπος που κάτι σου φταίει, κάτι σε ενοχλεί, και χρυσάφι να σου δώσει η ζωή... Θα τα κάνεις όλα, και το χρυσάφι θα το κάνεις σουγιά για να σφάξεις άνθρωπο. Για ζημιά θα το κάνεις κι αυτό, και το χρυσάφι. Λοιπόν, ξεκίνησα την εκπομπή αυτή, Βασίλη, αν θυμάσαι κι εσύ, λέγοντας πώς είμαστε: τη μια είμαστε έτσι, τη μια είμαστε αλλιώς, τη μια έχουμε... Είναι ο χαρακτήρας μας αυτός. Μάθε να αγαπάς τον εαυτό σου με τα ελαττώματά του. Και σιγά σιγά θα αλλάξει, όσο αλλάζει. Είπα, δεν αλλάζει, αλλά αλλάζει λίγο. Και μια αλλαγή μεγάλη είναι η κατανόηση και η παραδοχή. Κατάλαβε ποιος είσαι, παραδέξου τι δεν πάει καλά σε σένα. Τουλάχιστον αυτό, αν μπορείς, κάν' το. Δηλαδή παραδέξου ότι το να αργείς συνέχεια στα ραντεβού σου ή το να ξεχνάς συνέχεια, παραδέξου ότι δεν είναι και το πολύ νορμάλ. Δεν είναι πολύ συνηθισμένο, δεν το κάνει όλος ο κόσμος. Είναι κάτι λίγο που δυσκολεύει τη σχέση. Παραδέξου ότι το να... Μην προσέχεις κάποια πράγματα, πώς τρως, που γεμίζεις κάτω σκουπίδια, ψίχουλα, είναι λίγο ακατάστατο. Παραδέξου ότι αυτό το φανελάκι που το πέταξες εκεί και το έχεις τρεις μέρες αφημένο στην καρέκλα, έτοιμο να πέσει και ακόμα δεν πέφτει, κάθεται εκεί στη γωνία κρεμασμένο στο τσακ. Αν δεν το πάρεις εσύ, δεν το πάρει κανένας. Παραδέξου το ότι κάτι πρέπει να γίνει και γι' αυτό το πράγμα. Και σιγά σιγά, και διαβάζοντας βιβλία, λογοτεχνία, η οποία έτσι βλέπεις τον κόσμο μέσα από τη λογοτεχνία, βλέπεις τους ανθρώπους, βλέπεις πράγματα. Διαβάζεις ένα έργο ότι ένα ζευγάρι τσακώθηκε με αφορμή κάτι και βλέπεις: «Ναι, κι άλλοι το παθαίνουν. Κι άλλοι μέσα από ασυνέπειες, από ακαταστασία...» Ακαταστασία, από χαρακτήρα έτσι μπερδεμένο, ακατάστατο, έχουν προβλήματα και καθρεφτίζεσαι. Πορεία εκατομμυρίων ανθρώπων. Γιατί αυτά που τώρα περνάς εσύ τα πέρασαν και πάρα πολλοί άλλοι άνθρωποι. Και αυτά που περνάω εγώ και αυτά που θα περάσεις κι άλλα εσύ, τα έχουν περάσει κι άλλοι άνθρωποι. Είναι λοιπόν ευτύχημα και σοφία αν μπορούμε να βάζουμε μυαλό από τα λάθη και από τις εμπειρίες τόσων και τόσων ανθρώπων δίπλα μας και... Να παρακαλάμε τον Χριστό να μπει μέσα σε αυτή τη σχετικότητά μας, σε αυτή τη μιζέρια μας, στα λάθη μας. Ναι, ακόμα και στα λάθη μας να μπει μέσα και να του πούμε: «Κύριέ μου, σε παρακαλώ βοήθησέ με άλλη φορά που πλένω πιάτα να έχω μια συγκέντρωση, να μην τα σπάω, μέσα από τα χέρια μου φεύγουν και πέφτουν κάτω. Και αν πέφτουν κάτω, κάνε και αυτούς που είναι δίπλα να νιώσουν ότι τους αγαπάω πολύ και να μην μου θυμώνουν...» Ας σπάσω το πιάτο, επειδή έβαλα στο πλυντήριο χρωματιστά με λευκά και τα έκανα όλα εκεί μέσα παρδαλά. Να καταλάβουν ότι τους αγαπάω, κάνω βλακείες αλλά τους αγαπάω. Είμαι ακατάστατος άνθρωπος, είμαι απρόσεκτος, θέλω πολλά να διορθώσω, πολλά να αλλάξω. Αλλά δεν είμαι κακός άνθρωπος, βοήθησε να καταλάβουν αυτό». Και βλέπεις τελικά ότι υπάρχει μια πορεία, υπάρχει μια εξέλιξη στις σχέσεις μας, υπάρχει μια πρόοδος. Χάρη σε δέα αυτής προκοπήν πίστεως, πώς το λέει, να προκόβουν στην πίστη, να προκόβουν στη ζωή, να προκόβουν στις σχέσεις και θα δεις τελικά ότι έτσι είναι η ζωή, ξεκινάμε έτσι, ωριμάζουμε, βλέπουμε, όλα βοηθάνε, σιγά σιγά όμως θα γίνουν και αυτά... Όλα όσα είπα σήμερα είναι τόσο σχετικά, γιατί μετά από 100 χρόνια κανένας, ούτε εσύ ούτε εγώ, θα ζούμε μετά από 100 χρόνια. Λέω 100 γιατί μπορεί να είσαι τώρα εσύ νέος που ακούς την εκπομπή και να έχεις πολλά χρόνια. Οπότε και οι τακτοποιημένοι και οι ευπρεπείς και οι άνθρωποι με πρόγραμμα και σύστημα και οργάνωση, ε, όλα αυτά θα περάσουν. Για τον κόσμο αυτό είναι όλα, αλλά σε αυτόν τον κόσμο τώρα ζούμε. Καλό είναι να κάνουμε κάτι καλύτερο. Και εσύ, αδελφέ μου, δεν μπορείς να πίνεις καφέ όταν έρχεται ο δεσπότης, τη στιγμή που βλέπεις ότι δίπλα σου οι άλλοι τρέχουν σαν τρελοί να κάνουν ετοιμασίες και να είναι όλα άψογα και περιποιημένα. Αλλά και εσύ που τρέχεις μπορείς να χαμογελάσεις και να πεις: «Βρε χριστιανέ, καφέ πίνετε; Τι γίνεται; Περιμένουμε κάποια επίσημη στιγμή να ζήσουμε στο μοναστήρι μας τώρα;» Έτσι και στο σπίτι. Είναι ωραίο να έχεις και λίγο χιούμορ. Έτσι να τα παίρνεις με την ευχάριστη διάθεση. Όπως αυτός ο μοναχός του Αγίου Όρους που είχα μπει στο κελί του μετά από χρόνια γνωριμίας και μου άφησε να προσκυνήσω το κελί του. Και εκεί που περίμενα ότι θα μπω και θα είναι το κάτι άλλο, ήταν μια στοίβα χαρτιά, σκουπίδια, χαρτοπετσέτες. Και λέω εγώ: «Τι είναι εδώ πέρα;» Λέω, μάλλον κάτι έγινε αυτές τις μέρες, πέρασε σίφουνας, τα έφερε όλα τα πάνω κάτω. Πήγα να πιάσω κάτι από κάτω να το σηκώσω, μου λέει: «Άσ' το εκεί, δεν έπεσε», μου λέει, «εκεί είναι η θέση του». «Α, λοιπόν συγγνώμη, δεν πρόκειται περί λάθους». Εγώ νόμιζα ότι ήταν λάθος. Μου λέει: «Δεν είναι λάθος, είναι η θέση του, εκεί είναι μελετημένα όλα πώς είναι τοποθετημένα». Εντάξει, δεν πειράζει, το πήρε αστεία, όπως και αυτός το πήρε έτσι, για να σαρκάσει και για να ειρωνευτεί την τάξη την κοσμική... Η οποία μερικές φορές μας κάνει τη ζωή δύσκολη αντί να την κάνει εύκολη. Βέβαια δεν είμαστε μοναχοί, κάποιοι είναι τώρα που ακούνε και μοναχές, αλλά η πλειοψηφία που συζητάμε είμαστε στον κόσμο. Δεν μπορούμε να είμαστε έτσι. Έχεις ένα παιδί που πρέπει να βάλεις τα ρουχαλάκια του στην ντουλάπα, τα εσώρουχά του, τα παντελονάκια του, τα φουστανάκια, τα πουκαμισάκια, τα μπλουζάκια, δεν μπορεί να είναι όπως να είναι. Δεν μπορείς να έχεις μια ντουλάπα και να είσαι του μοναχού αυτού που ήταν όλα ανακατεμένα, ερχόμενος ό,τι ήθελες έβρισκες. Αλλά απ' την άλλη μου αρέσει και λίγο αυτό. Δεν θα πεθάνουμε κιόλας. Μερικά όμως που πρέπει να γίνουν, πρέπει να γίνουν. Αυτό πιστεύω. Όταν αναθέτεις μια δουλειά και όταν αναλαμβάνεις μια δουλειά και όταν είσαι σε ένα σύλλογο, σε ένα σώμα, σε μια ομάδα ανθρώπων που η πορεία του ενός επηρεάζει την πορεία του άλλου, καταλαβαίνεις; Δηλαδή όταν σου λέω ότι θα περιμένω να μου φέρεις αυτό να το μαγειρέψω και εσύ δεν το φέρνεις, ε, δεν μπορούμε να το πάρουμε εκεί στην πλάκα συνέχεια. Από σένα εξαρτάται το φαγητό, από το φαγητό εξαρτούνται οι άλλοι αν θα είναι ευχαριστημένοι το βράδυ και θα γκρινιάζουμε. Και πάει μια αλυσίδα, αυτή η αλυσίδα πρέπει όλοι οι κρίκοι να είναι κάπως συντονισμένοι. Εντάξει, εξαιρέσεις θα υπάρχουν, δύσκολες μέρες θα υπάρχουν. Ας αγαπήσουμε και τους άλλους. Ας κάνουμε την ερώτηση που έκανε ο Χριστός μας στον Πέτρο στους άλλους όταν τους δυσκολεύουμε. Εντάξει, είμαι πολύ δύσκολος χαρακτήρας, είμαι πολύ παράξενος, αλλά «φιλείς με;» Εσύ φιλείς με; Μ' αγαπάς όμως; «Τι σε αγαπάω ρε παιδί μου; Σου είπα να φέρεις αυτό και δεν το έφερες. Σου είπα να πάρεις αυτή τη μουστάρδα τη μικρή και μου έφερες την οικογενειακή και είμαι ένα άτομο. Θα τρώω πέντε χρόνια μουστάρδα, τι μου την έφερες αυτή;» Εντάξει, έκανα μια τεράστια γκάφα. Εσύ όμως φιλείς με; Μ' αγαπάς; Αν μ' αγαπάς... Αφήνεις τη μουστάρδα και μη σου πω και το άλλο: δεν έχει καμία σημασία αυτή η μουστάρδα, πέτα τη, καθόλου, χαλάλι και τα χρήματα που χαλάσαμε και όσο κι αν κόστιζε και όσο κι αν αδίκησα το πορτοφόλι σου και τον προϋπολογισμό τον οικονομικό, η αγάπη μένει. Να μένει η αγάπη, μη φεύγει η αγάπη. Το ζητούμενο σε όλες τις σχέσεις είναι αυτό, να μάθουμε να αγαπάμε ποικιλία χαρακτήρων. Ανθρώπους στρωτούς και παράξενους. Ανθρώπους που έχουν το κρεβάτι τους αεροδρόμιο, στην τέλεια τσάκιση, τέλεια, και ανθρώπους που είναι το κρεβάτι τους λες και έχει βομβαρδιστεί από έκρηξη, ας πούμε, ο τόπος αυτός και θα βρίσκεις πού είναι... Πού είναι τα πόδια, πού είναι το κεφάλι, ψάχνεις πού είναι το μαξιλάρι, κάπου εκεί έχει πέσει. Λέει, κοιμάται και γυρίζει, πάει από πάνω προς τα κάτω και αναποδογυρίζει στο κρεβάτι του. Εντάξει, είμαστε άνθρωποι διαφορετικοί, αλλά να είμαστε αγαπημένοι. Και τώρα, όπως καταλαβαίνεις, Βασίλη, η δική μου εκπομπή δεν μπορούσε να έχει τάξη, γιατί και εγώ δεν είμαι άνθρωπος τάξης, γιατί και αυτή η εκπομπή δεν είχε τάξη. Όχι μόνο σήμερα, γενικώς. Δεν έχω Α, Β, Γ, τώρα πούμε την υποενότητα του Α, μετά πάμε στο Β. Ό,τι βγει, όπως έρθει, εντάξει, αλλά κάνω και εγώ το ερώτημα και λέω «φιλείς με;» Και η απάντηση πάρα πολλές φορές που την έχω πάρει, και σε ευχαριστώ και μου δίνεις κουράγιο, είναι «Ναι, φιλώ σε, ναι σ' αγαπώ, κι ας είσαι έτσι όπως είσαι». Μια ακαταστασία, μια προχειρότητα, μια φτώχεια, μια ό,τι να 'ναι... Που λένε τα νέα παιδιά, «αυτό», λέει, «είναι ό,τι να 'ναι». Δηλαδή τίποτα, να ξέρεις να ξεκινήσεις από εδώ, να καταλήξεις εκεί. Ε, δεν πειράζει. Υπάρχουν και κάποιοι άνθρωποι που μπορεί να ωφεληθούν και από αυτό το ό,τι να 'ναι. Και κάποιοι άλλοι άνθρωποι που ωφελούνται μόνο από το τέλειο πρόγραμμα, την τέλεια οργάνωση. Όλα καλά, όλα ευλογημένα. Πάντα υπάρχουν ψυχές που θα ωφεληθούν και από τους άλλους, και από τους παράλλους, και από αυτά που λέμε τα μπερδεμένα. Έτσι δεν είναι; Ο άντρας και η γυναίκα δεν είναι ίσοι, γιατί απλούστατα η γυναίκα είναι ανώτερη. Γι' αυτό και η κυρά Σπάθη του Διονύση πάντα υποχωρώντας τον καθοδηγεί. Το πρώτο που ένας άντρας έχει ανάγκη να αποδείξει: τρέμει ή δεν τρέμει τον κυρ θάνατο; Δεύτερο, η δουλειά του και πώς θα δείξει έργο πιο σπουδαίο απ' το φτωχό του εγώ. Τρίτον, η αγάπη, κι εκεί θα ερωτηθεί: μπορεί να αγαπήσει, μήπως δεν μπορεί; Ο άνδρας κι η γυναίκα... Δεν είναι ίσοι, γιατί απλούστατα η γυναίκα είναι ανώτερη. Να περνάς καλά. Εύχομαι να μην ξεχάσεις σήμερα τα ραντεβού σου, τις υποχρεώσεις σου, τα κλειδιά σου, τα λεφτά σου, μην πας κάπου χωρίς λεφτά, μην πας να κλείσεις ένα εισιτήριο, τα οργανώσεις όλα και δεν έχεις στο τέλος να πληρώσεις γιατί το πορτοφόλι είναι σπίτι και πάνε όλα τα πάνω κάτω. Και κυρίως εύχομαι να μην τσακώνεσαι με αυτούς που αγαπάς για όλα αυτά τα πραγματάκια τα μικρά. Είναι πολύ μικρά αυτά, έτσι; Και ευχαριστώ τον Θεό που μου 'δωσε την όρεξη να κάνω αυτή την εκπομπή γιατί σου είπα ότι μπορεί και να μην είχα όρεξη. Δεν είμαστε πάντα οι ίδιοι, έτσι δεν είναι; Άλλες ώρες πέφτει πολύ το ηθικό σου και η όρεξή σου, σαν να σου έχει ρουφήξει κάτι όλη τη δύναμη της ψυχής. Είσαι πολύ πεσμένος και άλλοτε έχεις κάποια όρεξη και διάθεση να μιλήσεις, να πεις κάτι. Και μίλαγα πριν λίγο στο τηλέφωνο με κάποιον. Του λέω, λοιπόν, σε κλείνω, πάω να κάνω την εκπομπή τώρα. Και λέει, μήπως με αποφεύγεις, γι' αυτό κλείνεις; Όχι, του λέω, ίσα ίσα επειδή έχω όρεξη να πω δύο λόγια, γι' αυτό σε κλείνω, γιατί μετά μπορεί να μου φύγει η όρεξη. Ευτυχώς πρόλαβα, τα είπα, και τώρα δεν ξέρω τι θα συμβεί. Ο Θεός ξέρει αν θα συνεχίσω να έχω όρεξη ή θα είμαι σε κατάσταση καταστολής ψυχικής και πνευματικής. Ευχαριστώ όμως τον Θεό για αυτή την ώρα που περάσαμε μαζί. Το atheata.perasmata@papakyriakou.gr είναι το email της εκπομπής. Ο Βασίλης Χατζηνικολάου θα βάλει το μουσικό κλείσιμο της εκπομπής αυτής. Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Ευχαριστώ για τα πάρα πολλά και αναρίθμητα, μπορώ να πω, email που έρχονται. Τα λόγια αγάπης, τα δώρα σου. Δεν απαντώ, αλλά να ξέρεις τα λαμβάνω. Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια και τα βιβλία που βγάλαμε με αφορμή την εκπομπή αυτή. Γραμμένες πολλές από τις εκπομπές αυτές σε βιβλία, με τα λόγια και με το CD, ώστε και να το ακούς και να το διαβάζεις, κυρίως για δώρο και για όσους είναι στο εξωτερικό και για όσους δεν έχουν χρόνο να ακούσουν εκπομπές και θέλουν να κάτσουν ξάπλα στον καναπέ τους να διαβάσουν κάτι. Θα είμαστε μαζί την άλλη φορά. Εεεε... Εύχομαι να είσαι χαρούμενος και να ξέρεις ότι θα περάσει και αυτή η στεναχώρια που σήμερα σε απασχολεί. Θα περάσει. Τουλάχιστον εγώ αυτό εύχομαι. Μέσα σε λίγες ώρες αυτό που τώρα σε στεναχωρεί, να έρθει κάτι από το Θεό, ένας άγγελος, ένα χάδι, μια χάρη, ένα φιλί, ένα άγγιγμα. Θεού στην ψυχή σου, που να το πάρει αυτό που σε στεναχωρεί και να το πάει μακριά, να φύγει από σένα. Να χαμογελάς και εσύ πάλι και να ζεις τη ζωή σου όπως σου αξίζει. Σου αξίζει μέσα από τα χτυπήματα, μέσα από τις περιπέτειες, μέσα από τη θλίψη που περνάς να έρθουν και καλύτερες, ωραίες στιγμές στη ζωή σου, που θα είσαι πιο δυνατός, πιο ώριμος μέσα από όλα αυτά τα χτυπήματα, και να δοξάζουμε μαζί το Θεό και να Τον ευχαριστούμε που ζούμε. Ευχαριστούμε. Καλή συνέχεια στον αγώνα σου και καλή αντάμωση την επόμενη φορά. Λοιπόν, τα λέμε. Καλή δύναμη. Κρυφό καλή του, λάμπα του εκκλησία και ανατολή, δέχτηκε τον άντρα της στην κούρασή του και έγινε αρχηγός του κοιπότακτη. Άραγε ο Θεός ξέρει τι άλλο εγκυμονεί, σε τι άλλες περιπέτειες θα μπλεχτούμε εγώ κι εσύ, ώσπου ο δεσμός μας να φωτοβολεί κάτω απ' την ταφόπλακα την καθημερινή. Ο άντρας κι η γυναίκα δεν είναι ίσοι, γιατί απλούστατα η γυναίκα είναι ανώτερη. Γι' αυτό και η κυράσπα του Διονύση πάντα υποχωρώνεις τον καθόλου.