Κύριε, πάρε το άγχος μου
Ελληνική μεταγραφή

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Πολύ αγαπητοί μου, αδελφοί μου, και πάλι κοντά σας. Έχω λίγο άγχος που σας βλέπω τόσους πολλούς, αλλά ξέρω ότι η αγάπη σας μας περιβάλλει όλους και όταν νιώθεις ότι υπάρχουν άνθρωποι που σε αγαπούν, το άγχος αυτό κάπως φεύγει. Ευχαριστώ πάρα πολύ τη σεβασμιότητα του Μητροπολίτη σας, τον κύριο Χρυσόστομο, που μου έδωσε την ευλογία και άδεια να κάνω αυτή την ομιλία. Ευχαριστώ τους πατέρες της Χριστιανικής Ενώσεως, τον κύριο Πρόεδρο, χάρη στην επιμονή του οποίου μάλλον ήρθα, διότι βάζω ένα σημάδι όταν με καλούν να πάω σε κάποια ομιλία. Συνήθως αρνούμαι τις πρώτες φορές μέχρι να πάρει πάρει δύο-τρεις φορές τηλέφωνο κάποιος για να καταλάβω ότι πραγματικά το εννοεί. Γιατί έχει γίνει και λίγο μόδα να καλούμε ομιλητές, να έρθει ο τάδε που τον ξέρουμε, αυτόν που τον ακούμε.

Όταν δεις ότι αυτός που σε καλεί και όσοι κρύβονται πίσω από αυτόν που κάνει την πρόσκληση είναι άνθρωποι με αληθινή δίψα και αληθινή αναζήτηση του Θεού, τότε πραγματικά πηγαίνεις όχι μόνο για να δώσεις το λίγο που έχεις αλλά και για να πάρεις.

Εγώ παίρνω κοντά σας, παίρνω από τον αγώνα σας, παίρνω από την προσευχή σας, παίρνω από το άγχος σας, το οποίο πρέπει να το μετατρέψω μέσα μου σε ειρήνη θεϊκή και να σας το επιστρέψω ως ιερέας. Αλλά και εγώ πολλές φορές έχω άγχος. Ρώτησα τα παιδιά στο σχολείο μια φορά αν το άγχος ξεπερνιέται και μου είπε ένα παιδί: «Δεν ξεπερνιέται το άγχος. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι λίγο να το διαχειριστούμε, να το βάλουμε σε κάποιο πρόγραμμα στη ζωή μας, να το ελέγξουμε λίγο, αλλά δύσκολο να απαλλαγείς από το άγχος». Δεν ξέρω αν υπάρχει άνθρωπος εδώ σήμερα ή αν ξέρετε κάποιον συγγενή σας ο οποίος δεν έχει καθόλου άγχος. Καθόλου είναι δύσκολο να βρεις. Ο Κύριος δεν βρήκε άνθρωπο στην εποχή του που να μην έχει άγχος. Γι' αυτό και δεν είπε καμία στιγμή να γίνετε όλοι σαν τον τάδε, αλλά είπε να γίνετε όλοι σαν τα πουλάκια. Κοιτάξτε, λέει, τα πουλάκια του ουρανού, κοιτάξτε τα λουλουδάκια. Και λέει ο Άγιος Χρυσόστομος: «Για σκέψου, δεν βρήκε έναν άνθρωπο που να είναι τόσο ήρεμος, χωρίς άγχος, χωρίς αγωνία, χωρίς αναστάτωση, παρά μόνο τα πουλιά του ουρανού». Αυτά μόνο βρήκε να υποδείξει ως υπόδειγμα τι θα πει να μην έχεις άγχος και πώς να ζεις. Ζούμε σε πολύ δύσκολη εποχή. Η κρίση αυτή που ξεσπάει, και λένε ότι ακόμα δεν φάνηκαν τα...

τραγικά αποτελέσματά της, μας γεμίζει άγχος. Όλοι έχετε άγχος και όλοι έχουμε. Άνθρωποι αρχίζουν και αυτοκτονούν, πανικόβλητοι από την αγωνία τι θα συμβεί στη ζωή τους, στα παιδιά τους, στα χρήματά τους, στα δάνειά τους, στα έξοδά τους, στη δουλειά που χάνουν, στην υγεία που κλονίζεται. Ψυχολογικά προβλήματα εμφανίζονται.

Στην εξομολόγηση πολλούς ανθρώπους: «Κοιμάσαι καλά;» «Όχι, δεν κοιμάμαι». Μου λέει χτες μια κυρία: «Δεν κοιμήθηκα όλη νύχτα». Τα μάτια της ήταν έτσι κάπως μαύρα από κάτω και είπα να τη ρωτήσω αν κοιμάται, και δεν κοιμότανε. «Σκέφτομαι», λέει, «σκέφτομαι, σκέφτομαι». Τι είναι το άγχος; Το άγχος είναι μια αγωνία και ένας φόβος για κάτι που ακόμα δεν το έχουμε μπροστά μας ως πρόβλημα, αλλά αισθανόμαστε ότι έρχεται.

Είναι ένας φόβος, μια αγωνία, και χωρίς να έχεις κάτι μπροστά σου, το άγχος στο φέρνει και σε κάνει να νιώθεις σαν να το έχεις. Δηλαδή, κάθομαι στο σαλόνι στο σπίτι μου και διαβάζω ένα βιβλίο, είμαι ήσυχος, δεν έχω τίποτα. Το καλοριφέρ δουλεύει, έχω φάει και δεν πεινάω, έχω να κοιμηθώ, το κρεβάτι, είμαι καλά. Δεν έχω τίποτα που να με εμποδίζει. Μία σκέψη που μου έρχεται στο μυαλό είναι: «Τι θα κάνεις, πάτερ, μετά από λίγα χρόνια, αν οι γονείς σου γεράσουν πολύ και δεν έχεις τι να τους κάνεις;» Εκεί που κάθομαι με το βιβλίο και είμαι ήσυχος,

εκεί που κανένα λιοντάρι δεν έχει μπει στο δωμάτιό μου να με κατασπαράξει ή να κινδυνεύω και λοιπά, μόνο που αρχίζω και σκέφτομαι τι θα γίνει με το μέλλον στο σπίτι μου, με πιάνει ένα πράγμα στο στομάχι μου, με πιάνει ένα πράγμα στην καρδιά μου, με πιάνει η αναπνοή μου, δεν μπορώ να ανασάνω καλά. Αγωνία.

Ταχυκαρδία. Οι γονείς μου τώρα είναι μια χαρά, υγιέστατοι, δεν έχουν τίποτα, με τη βοήθεια του Θεού, δεν έχουν γεράσει πάρα πολύ. Αλλά το άγχος είναι ακριβώς αυτό: να φαντάζεσαι, να μεγαλοποιείς προβλήματα πριν ακόμα έρθουν να τα αντιμετωπίσεις. Και πριν το πάθεις, πριν το πάθεις το πρόβλημα, το παθαίνεις στην ψυχή σου. Φοβάσαι πριν συμβεί η δυσκολία και η ταλαιπωρία. Αυτό είναι το άγχος. Είναι ένας φόβος δηλαδή στην πραγματικότητα ανυπόστατος. Γι' αυτό και πολλοί Άγιοι λένε ότι είναι μία απάτη. Το άγχος κυρίως έχει να κάνει με λογισμούς. Θα πάω στον οδοντίατρο και την ώρα που θα κάτσω στην καρέκλα δεν μπορώ να αντέξω, γιατί μόνο που ακούω τα σβουράκια και τα μηχανήματα με πιάνει πανικός. Αυτό κρατάει μισή ώρα.

Άγχος όμως για τον οδοντίατρο μπορεί να κρατήσει μέρες, να το σκέφτεσαι από πριν: και πώς θα είναι, και πώς θα πάω, και αν δεν πιάσει η πρώτη νάρκωση και δεν πιάσει και η δεύτερη, και αν χρειαστεί να κάνω απονεύρωση και να νιώθω αυτό. Σκέφτεσαι, φαντάζεσαι, τρομάζεις και φοβάσαι. Αυτό είναι το άγχος. Αν καταλάβουμε την απάτη του, αν καταλάβουμε το ψέμα του, θα μπορέσουμε σε μεγάλο βαθμό να ηρεμήσουμε στην ψυχή μας. Έχει μεγάλη σημασία να μην είσαι στη ζωή σου μόνος. Όταν είσαι μόνος έχεις άγχος. Όταν έχεις ανθρώπους δίπλα σου που σε αγαπάνε, το άγχος σου μετριάζεται λίγο. Αν ήξερα τώρα ότι θα πάω να κάνω μια ομιλία σε ανθρώπους οι οποίοι δεν με εκτιμούν, δεν με σέβονται, δεν με αγαπούν, θα είχα πολύ μεγάλο άγχος. Αλλά επειδή ξέρω ότι με αγαπάτε και εσείς ξέρετε ότι σας αγαπώ, γι' αυτό το άγχος μου

πέφτει. Με ρώτησε μια φορά ένας, μου λέει: «Καλά ρε Παντελή, δεν ντρέπεσαι εκεί που μιλάς σε τόσο κόσμο; Δεν σε πιάνει κάτι;» Του λέω: «Εννοείται με πιάνει». Σε μερικούς συγγενείς μου ούτε μπορώ να μιλήσω, και δύο να είναι. Δεν μπορώ να μιλήσω γιατί ξέρω ότι μπορεί να πω κάτι και να πέσουν επάνω μου με αυτά που θα μου πούνε. Αλλά όταν έχω απέναντί μου ανθρώπους που με αγαπούν, το άγχος φεύγει. Το παιδί το οποίο στο σπίτι έχει γονείς που το μεγαλώνουν με αγάπη εξασφαλίζει ευτυχισμένα χρόνια όταν μεγαλώσει, με όσο γίνεται πιο λίγο άγχος, γιατί στο σπίτι του χόρτασε από ζεστασιά και αγάπη. Αγάπη. Άγχος ξέρετε πότε έχουμε πολύ; Όταν δεν περάσαμε πολύ ευτυχισμένα παιδικά χρόνια. Όταν δεν χορτάσαμε πολύ αγάπη από τους γονείς μας. Μπορεί να πήραμε φαγητό, μπορεί να πήραμε λεφτά, μπορεί

να πήραμε σπίτια και οικόπεδα, αλλά δεν πήραμε ζεστασιά. Δεν μας είπαν μερικές φορές: «Μπράβο παιδί μου, αξίζεις, σ' αγαπάω, είσαι σπουδαία ψυχή, έχεις προσωπικότητα σημαντική, σ' αγαπάει ο Θεός». Παρά μόνο παρατηρήσεις, απειλές, φοβίες, τρομοκρατίες. Αυτό όταν περάσει μέσα σου, βγαίνεις στη ζωή γενικώς αγχωμένος. Παντού. Πας για δουλειά, έχεις άγχος. Πας να μπεις στο αεροπλάνο, άλλο άγχος. Πας να παντρευτείς, άγχος μη δεν παντρευτείς. Παντρεύεσαι, άγχος μη και δεν κάνεις παιδί. Κάνεις παιδί, άγχος πώς θα το μεγαλώσω. Και το άγχος δεν σταματά, βρίσκει πολλούς τρόπους να εκδηλωθεί. Αγχωνόμαστε και για το παραμικρό. Ο καθένας έχει τα δικά του άγχη στη ζωή. Άλλοι αγχώνονται στο ύψος, δεν μπορούν να πάνε ψηλά.

Ψηλά σε κτίρια. Άλλος δεν μπορεί τους κλειστούς χώρους. Ξέρω άτομα στην Αθήνα που δεν μπορούν να μπουν σε λεωφορεία. «Δεν μπορώ, μόλις μπω μέσα αγχώνομαι, μόλις μπω σε κλειστό χώρο με πιάνει ένα πράγμα. Δεν μπορώ να αισθανθώ καλά». Άλλος αγχώνεται με τη δουλειά του, με την παρουσίαση μιας εισήγησης στον κόσμο. Όλα μπορούν να γίνουν αφορμή να βγει αυτή η εσωτερική μας ανασφάλεια, αυτός ο φόβος που βασιλεύει στην ψυχή μας. Όταν όμως έχεις καταλάβει ότι έχεις δυνατότητες στην ψυχή σου, ότι έχεις αξία, ότι ο Θεός σε αγαπάει και οι άνθρωποι σε αγαπούν, μπορείς να χειριστείς πολύ καλύτερα το άγχος σου και να πεις: «Εντάξει, δεν χάθηκε και ο κόσμος». Αυτοί που με βλέπουν

για μένα. Αυτοί που θα πάω για δουλειά να βρω δεν είναι απάνθρωποι, άνθρωποι είναι κι αυτοί, και βλέπεις τη ζωή διαφορετικά. Οι λογισμοί σου είναι πιο φωτεινοί, είναι πιο αισιόδοξοι, είναι πιο ελπιδοφόροι και έχει μεγάλη σημασία αυτό. Βοηθάει πάρα πολύ να μην έχουμε άγχος και να το ελέγχουμε κάπως η πίστη μας στην αγάπη και προστασία του Θεού. Το πιστεύουμε αυτό; Εγώ διαπιστώνω στο χώρο της Εκκλησίας τα τελευταία χρόνια ότι δεν αισθανόμαστε πολύ ζωντανά στην ψυχή μας εμπιστοσύνη στο Θεό. Λέμε ότι πιστεύουμε στο Θεό. Χτες ήρθανε κάποια άτομα να εξομολογηθούν. 80% από αυτά που ρώτησα, τους έκανα την ίδια ερώτηση: «Πώς πάει η ζωή σου; Πώς αισθάνεσαι;» Το 80% μου είπαν:

«Πάτερ, χάλια, πάτερ». Γιατί βρε παιδί μου τόσο χάλια; Γιατί νιώθεις τόσο χάλια στη ζωή σου; Γιατί όλα σου περνάνε αυτό το μήνυμα ότι η ζωή μου δεν είναι καλή, όλα τα βλέπω στραβά, όλα τα βλέπω μαύρα; Μας έχει περάσει αυτό στην Εκκλησία, ενώ ο Θεός μας λέει να μετανοούμε και να αγχωνόμαστε για τις αμαρτίες μας σε ένα μικρό βαθμό, μέχρι να το ξεπεράσουμε το ελάττωμά μας, και μετά να δώσουμε τη θέση στη χαρά, στην αισιοδοξία, στην ελπίδα, στην ευτυχία, στη σχέση μας με τον Θεό. Υπάρχουν άνθρωποι που από τότε που μπήκαν στην Εκκλησία μέχρι τα βαθιά τους γεράματα, για να μην πω μέχρι την ώρα που ξεψυχάνε, που μεγαλώνουν πνιγμένοι στο άγχος, ενοχές, ανασφάλειες, φοβίες και λένε ότι πιστεύουν στο Θεό. Τρέμουνε και το παραμικρό.

Λες: «Δεν πιστεύεις στον Θεό;» «Ναι, εντάξει, πιστεύω στον Θεό, αλλά δεν αντέχω το πρόβλημα του παιδιού μου. Πιστεύω στον Θεό, αλλά δεν ξέρω τι θα γίνει στο μέλλον». Ε, τότε τι κάνεις; Τι έμαθες μέσα στην Εκκλησία τόσα χρόνια; Αυτό μου είπε μια κυρία, ότι της το είπε η κόρη της. Της λέει: «Μαμά, και στην Εκκλησία που πας τόσα χρόνια, τι άλλαξε; Νευρική ήσουνα, νευρική είσαι. Πανικό εσύ είχες παλιά, πανικό έχεις και τώρα. Τι κάνεις μες στην Εκκλησία;» Πού είναι αυτή η αίσθηση ότι ο Θεός όχι απλώς υπάρχει, αλλά με αγαπάει και με προστατεύει και τα προβλήματά μου τα αναλαμβάνει και τα λύνει με τον τρόπο που αυτός ξέρει; Το πιστεύουμε αυτό; Όχι εδώ, αλλά εδώ. Αναγέννηση ψυχής έχουμε δηλαδή. Το να πάμε σε ένα συλλαλητήριο

να διακηρύξουμε την πίστη μας είναι ένα βήμα. Αλλά δεν σημαίνει ότι ένας που με το στόμα του λέει ότι πιστεύω στο Θεό, πράγματι πιστεύει στο Θεό. Το θέμα είναι μέσα σου να μπει και αυτή η πίστη, μέσα σου. Να το βγάλεις στα παιδιά σου, να το βγάλεις στην οικογένειά σου, να σε βλέπουν οι άλλοι ότι τα θέματα τα αντιμετωπίζεις με ηρεμία, με ψυχραιμία, με νηφαλιότητα. Αυτό θα πει δεν έχω άγχος, επειδή πιστεύω στο Θεό. Τι θα πει πιστεύω στο Θεό; Εμπιστεύομαι. Ξέρει ο Θεός τι θα γίνει στη ζωή μου και θα γίνει το καλύτερο. Το καλύτερο δεν θα πει φυσικά ότι δεν θα πονέσω, δεν θα πει ότι δεν θα πληγωθώ, δεν θα πει ότι δεν θα περάσω περιπέτειες. Θα περάσω περιπέτειες. Το καλό δεν σημαίνει πάντα και ευχάριστο. Θα πονέσω. Είναι και αυτό ένα λάθος που έχουμε κάνει μερικές φορές. Μπαίνουμε στην Εκκλησία νομίζοντας ότι τα προβλήματά μας θα λυθούν.

Κάποια φορά: «Έλα στην Εκκλησία να αλλάξει η ζωή σου». Και λένε μερικοί: «Ας πάω στην Εκκλησία, όλα καλά θα πάνε στην Εκκλησία. Μόλις γίνω χριστιανός, όλα θα πάνε ωραία, θα μου φύγει και το άγχος». Μα άμα μπεις στην Εκκλησία, τα προβλήματα αυξάνουν. Γιατί βλέπεις τον πραγματικό σου εαυτό και παλεύεις με τη ζωή. Δεν πετάς στα σύννεφα, βλέπεις τι σου γίνεται και μέσα σου και γύρω σου. Αυτό θα πει μπαίνω στην Εκκλησία. Και επειδή δεν είμαστε προετοιμασμένοι για περιπέτειες, αλλά νομίζουμε ότι όλα θα μας πάνε καλά, μετά ξαφνιαζόμαστε και λέμε: «Γιατί μου τα φέρνει έτσι όλα ο Θεός εμένα και με αγχώνει η ζωή;» Ο Θεός σε αντιμετωπίζει σαν παιδί Του. Γι' αυτό αφήνει και να περάσεις δοκιμασίες και περιπέτειες και στεναχώριες, όπως όλοι οι Άγιοι που πέρασαν στην Εκκλησία. Και εσύ το ίδιο θα περάσεις. Μου έλεγε ένας για τον πνευματικό του: «Πόσο τον ευχαριστώ».

Γιατί, λέει, με δίδαξε ένα πράγμα. Με δίδαξε στη ζωή μου να μην ξαφνιάζομαι και να μην αγχώνομαι με τα προβλήματα που συναντάω. Και όποτε πήγαινα και του έλεγα ότι έχω άγχος για ένα πρόβλημα, μου έλεγε, με προσγείωνε και μου έλεγε: «Και γιατί ξαφνιάστηκες; Τι περίμενες; Αυτή είναι η ζωή, παιδάκι μου. Η ζωή έχει και πόνο, πάρ' το απόφαση. Δηλαδή, εσύ τι περιμένεις; Να έρθεις να εξομολογηθείς και να σου φύγουν οι πόνοι; Η ζωή έτσι είναι, σκαμπανεβάσματα συνέχεια». Όταν το καταλάβεις αυτό και μάθεις να χαίρεσαι τη ζωή με τα καλά της και τα δύσκολά της, τότε θα γίνεις ένας κανονικός, φυσιολογικός, ευτυχισμένος άνθρωπος. Και τότε ο Θεός θα χτίσει μέσα στην ψυχή σου την ευλογία του και την αγιότητά του. Αυτό θα πει να είσαι χριστιανός, όχι να πετάς στα σύννεφα. Όταν λοιπόν είσαι προετοιμασμένος με μια τέτοια πίστη στο Θεό,

αγχώνεσαι για τα προβλήματα που συναντάς; Να είμαστε έτοιμοι, όλα μπορούν να συμβούν στη ζωή μας, ψυχολογικά να το περιμένουμε. Είμαι κοντά στο Θεό, ωραία, και τι πάει να πει αυτό; Πήγε το παιδί μου να βρει δουλειά και το διώξανε, και εγώ προχτές είχα κάνει και πρόσφορο, είχα πάει και στην Εκκλησία, εξομολογούμαι, πάω και στους κύκλους, και τι πάει να πει αυτό; Γι' αυτό πας στους κύκλους, για να λύνονται τα προβλήματά σου; Έτσι και τα εκατομμύρια του πλανήτη που βασανίζονται, τι είναι αυτοί οι άνθρωποι; Έτσι κι εσύ, όπως οι άλλοι, έτσι κι εμείς. Αν το καταλάβουμε θα φύγει το πολύ άγχος που μας περνάει: «Γιατί εμένα με αντιμετωπίζει έτσι ο Θεός;» Γιατί είσαι κανονικός άνθρωπος, γι' αυτό. Παιδί του είσαι κι εσύ. Θα δοκιμαστείς με περιπέτειες. Και σίγουρα είναι για το καλό σου. Ό,τι περνάς στη ζωή που σε αγχώνει, θα δεις ότι είναι για το καλό σου. Μου έλεγε μια γιαγιά μία φορά:

«Όταν γυρίζω στο παρελθόν και βλέπω τα νιάτα μου, οι πιο δυνατές στιγμές που με βοήθησαν να πλησιάσω τον Θεό ήταν δύσκολες στιγμές. Τώρα», λέει, «ευχαριστώ το Θεό. Τότε βέβαια», λέει, «πόναγα. Φώναζα, έκλαιγα, αγανακτούσα. Τώρα, όταν ρωτήσω τον εαυτό μου πότε στη ζωή σου δυνάμωσες, όταν είχα δυσκολευτεί και είχα αφεθεί. Τότε ήταν στιγμές που γινόταν μια δουλειά μέσα μου. Κάτι έκανε ο Θεός. Έπλαθε το χαρακτήρα μου, μόνο που δεν το καταλαβαίνεις τότε». Στα βαθιά γεράματα μερικοί το καταλαβαίνουν και λένε: «Τελικά αυτό είναι η ζωή. Αυτό είναι η ζωή». Μόλις μάθεις το μάθημά σου, έρχεται μια ώρα σιγά σιγά και φεύγεις από τον κόσμο αυτό. Τότε καταλαβαίνεις γιατί έζησες. Έτσι είμαστε όλοι. Σε καλό θα μας βγουν όλα. Και οι στεναχώριες, και οι φτώχειες, και οι αρρώστιες, και η μοναξιά, και η πολυτεκνία, και η ατεκνία,

ο γάμος και η αγαμία, όλα μπορούν να βγουν σε καλό. Δεν υπάρχει λόγος να μας πιάνει αυτός ο πανικός. Έχει μεγάλη σημασία επίσης να νιώθουμε την ενότητα μεταξύ μας. Όταν νιώθεις ενότητα δεν αγχώνεσαι. Όταν σε βλέπω και ξέρω ότι η προκοπή σου αντανακλά και σε μένα. Η ευτυχία σου είναι και ευτυχία μου. Και ξέρω ότι και εσύ νιώθεις το ίδιο για μένα.

Η δική μου πρόοδος σου δίνει χαρά, δεν θα έχουμε άγχος ο ένας για τον άλλον. Παντρεύεται το παιδί ενός γνωστού σου. Αν το βλέπεις σαν δική σου χαρά, δεν αγχώνεσαι για τα δικά σου παιδιά που ακόμα δεν παντρεύτηκαν. Άμα όμως νιώθεις ότι αυτοί είναι κάποιοι ξένοι, «γιατί αυτοί και όχι εμείς», δηλαδή ξεχωρίζεις τον εαυτό σου, σε πιάνει άγχος. Γι' αυτό ο Χριστός μας τόνισε πάρα πολύ το στοιχείο αυτό της ενότητας,

της αγάπης. Νιώθετε όλοι ενωμένοι, ώστε ο ένας να στηρίζει τον άλλον και να μην αγχώνεται από τα βάσανα της ζωής. Η χαρά του άλλου θα είναι και δική σου, ο πόνος του και δικός σου πόνος. Αυτά παίρνουν από την ψυχή μας τον πανικό και την αγωνία. Μερικοί αγχώνονται πάρα πολύ για το θάνατο.

«Εγώ αγχώνομαι με το θάνατο». Και είναι να μην αγχώνεσαι, αφού είναι, λέει, «φοβερότατον το του θανάτου μυστήριον». Όντως, λέει, όντως φοβερότατο, είναι φοβερό πράγμα. Όταν με ρώτησαν πριν λίγες μέρες που ήταν η ημερομηνία που γεννήθηκα, μου λέει ένας: «Σαν σήμερα γεννήθηκες;» Λέω: «Ναι». «Πόσο χρονών πήγες», λέει, «τώρα;» Και μόλις το συνειδητοποίησα και άρχισα να σκέφτομαι, και ένας άλλος με είδε και μου λέει: «Άσπρισες», λέει, «από τότε που σε έχω δει λίγο άσπρισες».

Λέω, εντάξει ρε παιδιά, όλοι είστε συνεννοημένοι, εντάξει, άσπρισες, μεγάλωσες, έκανες, γιατί μικρός έλεγα πότε να μεγαλώσω, είχα άγχος να μεγαλώσω, τώρα έχω άγχος γιατί μεγαλώνω. Και λέω, Θεέ μου, θα φτάσω σε λίγο και θα λέω, περνάνε τα χρόνια, περνάνε τα χρόνια. Και όταν φτάσεις να μεγαλώσεις πολύ και ξέρεις ότι δεν έχεις και πάρα πολλές δεκαετίες ακόμα μπροστά σου, αγχώνεσαι. Και όταν είχα πάει μια φορά στο Άγιο Όρος, ρώτησα έναν γέροντα, του λέω, πάτερ, τι γίνεται με το θάνατο; Κοίταξε να δεις, μου λέει, είναι απλά

Εγώ παραδίνομαι στο σώμα της ανθρωπότητας, στο σώμα του κόσμου. Όπως όλοι οι άνθρωποι πεθαίνουν, μπαίνω κι εγώ στη σειρά μου με ηρεμία και δεν παλεύω αυτό το άλυτο μυστήριο. Αυτό, μου λέει, παιδί μου, μόνο με την πίστη αντιμετωπίζεται. Θα πεθάνουμε, λέει. Η γιαγιά μου πέθανε, ο παππούς μου πέθανε. Όπως μπόρεσαν αυτοί και ξεπέρασαν αυτό το δύσκολο

σημείο της ζωής μας για να πάμε στην άλλη ζωή, έτσι θα παραδοθούμε στον Θεό και θα πούμε: «Κύριε, όπως όλοι, και εγώ και εμείς». Όταν ήρθε η ώρα μας, με εμπιστοσύνη στον Θεό, αρκεί να είμαστε έτοιμοι όπως μας θέλει ο Θεός. Δεν χρειάζεται πανικός. Ζήσε τη ζωή σου σωστά και θα φύγεις και σωστά. Είναι σίγουρο. Όποιος ζήσει το σήμερα όπως το θέλει ο Θεός, θα φύγει και όπως το θέλει ο Θεός.

Το ερώτημα το έθεσαν ωραία μια φορά οι Αναρχικοί όμως σε έναν τοίχο και έγραψαν: λέμε μερικές φορές εμείς «Υπάρχει ζωή μετά το θάνατο;». Το ερώτημα αυτό θα λυθεί αν απαντήσουμε στο δικό τους ερώτημα που έγραψαν οι Αναρχικοί και έλεγαν: «Υπάρχει ζωή πριν το θάνατο;». Ζούμε, δεν πεθάναμε, είμαστε ζωντανοί όλοι τώρα εδώ, αλλά ζούμε; Είναι ζωή αυτή που κάνουμε μερικές φορές; Μην αγωνιάζετε μετά. Ζήσε το σήμερα όπως το θέλει ο Θεός.

Άρτον ημών τον επιούσιον εδώ σήμερα, και για αύριο θα δούμε. Και αν ζεις ευτυχισμένα και ευλογημένα τη ζωή σου όπως τη θέλει ο Θεός κάθε μέρα στο τώρα, τότε θα έρθει ήσυχα και αυτή η ώρα του θανάτου. Οπότε το άγχος αυτό σιγά σιγά το αντιμετωπίζουμε όσο γίνεται πιο ήρεμα. Όσο γίνεται. Γιατί δεν είναι εύκολο κι αυτό. Ευχαριστώ. Έχει μεγάλη σημασία να καταλάβουμε ότι οι λογισμοί μας θέλουν διόρθωση για να απαλλαγούμε από τη μεγάλη ανασφάλεια που μας φέρνουν. Οι σκέψεις μας μπορούν να μας αρρωστήσουν. Οι σκέψεις. Σκέψεις και αγωνίες και φοβίες που, αν σου πει κανείς «Τι είναι; Για δείξε μου αυτά που φοβάσαι», είναι εδώ. Σκέψεις, λογισμοί. Αν αλλάξεις τους λογισμούς σου και τους κάνεις, όπως λέει ο Άγιος Νικόδημος, φωτεινούς λογισμούς.

Έτσι εξηγεί και το κεράκι που ανάβεις. Μία από τις εξηγήσεις που είναι για το κερί που ανάβουμε είναι να λέμε μέσα μας: «Χριστέ μου, όπως το κεράκι αυτό φωτίζει, έτσι βάλε στο μυαλό μου φωτεινές σκέψεις. Να σκέφτομαι με φως μπροστά μου και όχι με σκοτάδι». Να αλλάξουμε τις σκέψεις μας. Να παρακαλάμε τον Χριστό μας να μας αλλάξει τους λογισμούς. Όλοι σκεφτόμαστε εύκολα το κακό και αγχωνόμαστε.

Μου στείλανε ένα email ένα παιδί με μια στατιστική και είχε έναν κύκλο που έδειχνε με χρώματα τι νιώθουν οι μάνες όταν το παιδί τους δεν σηκώνει το κινητό. Και είχε σε μεγάλο, μεγάλο χρώμα ότι «το παιδί μου κάτι έπαθε». Και μόνο μια μικρή γραμμούλα έλεγε εκεί στη στατιστική ότι το παιδί δεν άκουσε το κινητό. Δεν το άκουσε. Ή κάποιος άλλος να σκεφτεί ότι είναι απασχολημένο.

Ευχαριστώ. Ήταν ζωγραφισμένο ότι «το παιδί μου έπαθε κάτι». Γιατί λείπει το παιδί, κάτι έχει γίνει με το παιδί. Η ώρα πέρασε, πάρε γρήγορα την αστυνομία, το παιδί κάτι έπαθε, και το παιδί γυρίζει ήρεμα. Το μυαλό μας γυρίζει εύκολα στον κίνδυνο, στην απειλή, στην καταστροφή, στο φόβο. Και άμα είστε παντρεμένοι και είναι έτσι και ο άντρας, είναι έτσι και η γυναίκα, κλάψ' τα, Χαράλαμπε. Και κλαίγεται ο ένας και κλαίγεται και ο άλλος. Δύσκολη κατάσταση. Πρέπει να βρεθεί στο σπίτι ένας ο οποίος να τινάζει λίγο τους λογισμούς, να τους διώχνει αυτούς από το κεφάλι του και να μεταδίδει ελπίδα, αισιοδοξία και ζωντανή πίστη την οποία δεν έχουμε. Γιατί όλοι φανταζόμαστε ότι η Ελλάδα θα έρθει σε μια καταστροφική στιγμή.

Μπορούμε να φανταστούμε την Ελλάδα να είναι μέσα στη βοήθεια του Θεού και στη χάρη Του. Πήγα σε ένα σπίτι μια φορά να κάνω ένα ευχέλαιο. Δεν το συνηθίζω, γιατί δεν έχω πολύ χρόνο. Αλλά και για άλλους λόγους τώρα δεν το συνηθίζω. Γιατί πρέπει να έχεις πίστη όταν καλείς κάποιον. Εσύ έχεις τόσο άγχος με την αρρώστια σου, που πιο πολύ είναι το άγχος για την αρρώστια παρά η ελπίδα στο Θεό. Τι περιμένεις να κάνεις; Μου λέει λοιπόν ένας: «Πάτερ, κάντε και εσείς το ευχέλαιο, μπας και γίνει και τίποτα». Του λέω: «Δεν θα γίνει τίποτα». Λέει: «Πού το ξέρετε; Ακόμα δεν το κάνατε». «Εγώ δεν το έκανα», του λέω, «αλλά εσύ το έκανες μέσα σου, το έφερες αυτό στο μυαλό σου ότι η αποτυχία είναι σίγουρη. Τι είπες», του λέω, «πριν λίγο; Μπας και γίνει τίποτα. Δεν πιστεύεις. Πιστεύεις ότι θα γίνει θαύμα; Πιστεύεις, μπορείς να το φανταστείς στην ψυχή σου ότι θα αλλάξει ο άνθρωπός σου;»

Να δώσει η κοπέλα Αγγλικά, δεν είναι τρίτη φορά στο προφίσιανσι, το πτυχίο. «Πάτερ, κάντε προσευχή», μου λέει, «που δεν το βλέπω, δεν περνάω, δεν το βλέπω, δεν περνάω». «Πολύ ευχαρίστως», λέω, «να μην περάσεις». «Μα», μου λέει, «αφού, όχι, να περάσω. Που δεν το βλέπω». Της λέω: «Κοίταξε να δεις, είδες τι ρήμα χρησιμοποίησες; Λες “που δεν το βλέπω”. Αυτό είναι το μυστικό. Μάθε να το βλέπεις. Αυτό που περιμένεις να το βλέπεις σαν να γίνεται από τώρα για να γίνει, αλλιώς δεν γίνεται». Αν πιστεύεις πιο πολύ στην αποτυχία του άγχους σου, θα σου πει ο Χριστός μας αυτό που είπε: «Γενηθήτω κατά την πίστη σου». Αφού πιστεύεις ότι θα αποτύχεις, ας αποτύχεις. Είναι ανάγκη να πιστεύουμε στη δύναμη του Κυρίου. Δεν έχουμε αυτή την πίστη στη ζωή μας, γι' αυτό μας πνίγει το άγχος.

Μου αρέσει πάρα πολύ το περιστατικό αυτό με τους λεπρούς.

Το έχετε ακούσει που τους έστειλε ο Κύριος να πάνε στους γιατρούς, στους ιερείς, να δείξουν ότι είναι καλά, ενώ ήταν γεμάτοι λέπρα. Δεν τους έκανε καλά. Τους έστειλε ενώ ήταν λεπροί και τους λέει: «Πηγαίνετε στους ιερείς να δείξετε ότι είστε καλά». Αυτοί είχαν το άγχος της ασθένειας, της αρρώστιας, του εξοστρακισμού. Ήταν έξω από την πόλη, γιατί ο κόσμος δεν τους δεχόταν μέσα στην κοινωνία τους. Και αν ήμουν στη θέση τους θα έλεγα στον Κύριο: «Κύριε, κάνε με πρώτα καλά και να πάω να δείξω στους ιερείς ότι είμαι καλά. Τι να πάω να δείξω αφού έχω λέπρα;» «Πηγαίνετε». Και τι λέει μετά στο Ευαγγέλιο; Πήγαν και εν τω υπάγειν αυτούς... Έλατε που είστε καλοί οι άνθρωποι της Εκκλησίας. Και εγώ τα ήξερα αυτά και εμένα μου άρεσε όταν μίλαγε ο ομιλητής και συμπλήρωνα τη λέξη. Εκαθαρίσθησαν. Ενώ πήγαιναν, λέει, στην πορεία με πίστη αυτοί οι άνθρωποι, για φανταστείτε την ώρα που πήγαιναν

μυαλό τους, στην ψυχή τους, τι ένιωθαν; Δεν ένιωθαν την υγεία; Λοιπόν, και λέγανε: «Είμαστε λεπροί, αλλά ο Κύριος μας είπε θα γίνουμε καλά». Λοιπόν, ας τη λέπρα που κοιτάμε, δεν βλέπω τη λέπρα, εγώ βλέπω την υγεία, βλέπω την υγεία. Και ενώ πίστευαν στα λόγια του Κυρίου, ενεργοποιήθηκε η χάρη του Κυρίου σε συνδυασμό με την πίστη τους και εν τω υπάγειν αυτούς εκαθαρίσθησαν. Αυτό θα πει να πιστεύω και οι λογισμοί μου να γίνονται φωτεινοί. Μεγάλη υπόθεση αυτό. Έτσι φεύγει το άγχος σου. Να βλέπεις τη ζωή σου μέσα στο φως του Χριστού και όχι να ξυπνάς από το πρωί και να σου λένε: «Τι νέα; Πώς πας; Τι κάνεις;» «Τι να κάνεις; Χάλια. Τι να κάνεις, μια μέρα κι αυτή σαν τις άλλες, να δούμε πώς θα περάσουμε και σήμερα». Μα εσύ ξεκινάς τη ζωή σου προκαταβολικά μες στην κατάθλιψη, από το πρωί.

Με τον καφέ πίνεις την κατάθλιψη. Πώς θα πάει καλά η μέρα σου; Αυτή είναι η διαφορά. Μια κοπέλα από την Κύπρο δεν έκανε παιδί. Ήταν παντρεμένη για πολλά χρόνια. Και της λέω: «Θα κάνεις παιδί», της λέω. «Το πιστεύω», της λέω. «Θα σου δώσει ο Θεός παιδί». Ήταν πολύ καλή ψυχή με τον άντρα της. Πολύ αγαπημένα παιδιά. Και μου λέει μια μέρα, μου γράφει ένα γράμμα: «Πάτερ, το πιστεύω ότι θα κάνω παιδί. Έχω άγχος», λέει, «μήπως δεν κάνω, αλλά το πίστεψα», λέει, «ότι θα κάνω. Και μερικές φορές αισθάνομαι», λέει, «σαν να είμαι ήδη έγκυος, δηλαδή σαν να έρχεται το παιδί μου». Εγώ έλεγα: «Θεέ μου, μακάρι τώρα, τέτοια πίστη έχει αυτή, εγώ λίγο πίστευα αλλά αυτή το ζει». Πέρασε ένας χρόνος, πέρασαν δύο χρόνια.

Έγραφε αυτή, ντρεπόμουν εγώ να απαντάω, γιατί τελειώσανε και οι παρηγοριές μου. Εντάξει, έλεγα στην αρχή, έλεγα «υπομονή, ο Θεός θα δοκιμάσει», εντάξει, με δοκίμασε, ένα χρόνο, δύο χρόνια. Μετά δεν ήξερα τι να απαντήσω, άλλαζα θέμα. Και μετά από λίγο, τώρα πέρασαν λίγοι μήνες, και μου γράφει: «Πάτερ, δεν μπορώ να το πιστέψω, θα τρελαθώ», μου λέει. «Είμαι έγκυος. Θα κάνω», μου λέει, «μια εξέταση εδώ για σιγουριά, το τεστ αυτό στον γιατρό, αλλά είμαι έγκυος». Τρελάθηκα από τη χαρά μου.

Γιατί έτσι όπως το ζούσε μέσα της επηρέασε όλη την ψυχή της και όλο το κορμί της και όλη την ψυχική της κατάσταση που ο Θεός είδε ότι μπορεί σε αυτό το σώμα, σε αυτή την ψυχή να γίνει το θαύμα. Για να γίνει το θαύμα χρειάζεται κατάλληλο έδαφος και το έδαφος δεν είναι ο πανικός, δεν είναι το άγχος. Αυτό θα πει πιστεύω στον Θεό.

Τώρα αυτή η κοπέλα να έχει άγχος, αφού αισθάνεται και ότι ο Θεός υπάρχει και μπαίνει στη ζωή μου και μου αλλάζει τα πράγματα και μου τα κάνει όλα καινούργια. Αυτή είναι η διαφορά. Μία άλλη κοπέλα μου λέει: «Εγώ πιστεύω», λέει, «Πάτερ, και αρχίζω και πλέκω. Και πλέκω», μου λέει, «μωρουδιακά. Δεν είμαι έγκυος και τα κάνω», λέει, «και μπλε. Θα είναι αγόρι». Ωραία! Δεν ξέρω τι θα κάνει, αλλά έτσι όπως το άκουσε και έτσι όπως το πίστεψε, της είπα ότι αυτό θα πει να πιστεύεις. Όχι διχασμένος άνθρωπος, δίβουλη ψυχή, ακατάστατη. Να λέω και να ξελέω. Ο Θεός ξέρει ότι δεν μπορούμε να τον κοροϊδέψουμε. Το πιστεύεις; Αν το πιστεύεις, με τη βοήθεια του Θεού θα γίνει. Εμείς κυρίως πιστεύουμε ότι δεν θα γίνει και γι' αυτό όμως δεν γίνεται. Και κάτι άλλο να σας πω παρήγορο, όσα πράγματα στη ζωή μου αγχώθηκα

ότι θα τα πάθω, δηλαδή προβλήματα, ότι θα έρθουν κάποια προβλήματα, το 95% πέστε το δεν ήρθαν. Ήταν μόνο στις σκέψεις μου. Φοβόμουνα το ένα, δεν έγινε. Φοβόμουνα το άλλο, όλα καλά πήγαιναν. Μόνο σκέψεις είχα. Έλεγα, σιγά, μήπως στο πανεπιστήμιο, αγωνία, μια χρονιά, τρελοκομείο, διάβασμα, αγωνία, άγχος, η καρδιά μας, πάλι η κατάσταση, πολλή πίεση. Πέρασα στο πανεπιστήμιο, μου λέει ο πνευματικός μου: «Τώρα, παιδί μου, να αισθανθείς εμπιστοσύνη στο Θεό. Σου απέδειξε ότι σε αγαπάει. Αυτό να σου γίνει μάθημα στο παρακάτω βήμα». «Ναι, πάτερ, ναι, τώρα βέβαια, τώρα θα πιστεύω πάντα». Πέρασε ο καιρός, μπήκα στο πανεπιστήμιο, μετά τώρα έχω άγχος να βγω, μετά έχω άγχος να βρω δουλειά, μετά έχω άγχος να δω τι θα γίνει. Και συνέχεια, συνέχεια φοβίες που καμία από αυτές δεν έγινε. Για σκεφτείτε τι σας φοβίζει αυτή τη στιγμή.

Θα πεινάσουμε, θα αρρωστήσουμε, θα μας βγάλουν στους δρόμους. Αυτά δεν θα τα πάθουμε έτσι όπως τα φανταζόμαστε. Σε υπερβολικό βαθμό τα φανταζόμαστε. Και αυτοί που όντως πεινούν είναι πιο αισιόδοξοι από εμάς και πιο δυναμικοί και παλεύουν τη ζωή. Εμείς τα έχουμε όλα πολλές φορές και μας τρελαίνουν οι σκέψεις. Γι' αυτό σας είπα, ο Χριστός μας να μπει στο μυαλό να μας αλλάξει τις σκέψεις. Μια κοπέλα το 2000 είχε άγχος ότι δεν θα παντρευτεί και μου το μετέδωσε και εμένα, γιατί όταν πάνε στον πνευματικό μερικοί άνθρωποι έχουν το χάρισμα, τον πανικό τους, αν δεν δουν τον πνευματικό να πανικοβάλλεται κι αυτός, δεν ησυχάζουν. Ας πούμε, δεν σου αρκεί να σου πει ότι «παιδί μου, ηρέμησε», «μα πάτερ, πώς το λέτε να ηρεμήσω;» Ας πούμε, δεν αναγνωρίζετε ότι έχω πρόβλημα, ώσπου σε κάνει να νιώθεις κι εσύ ότι είναι φοβερό αυτό που περνάς, αξιοφοβερό. Αρρώστησε και αυτή, κόντεψα να αρρωστήσω κι εγώ. Το 2010

Δεν θα παντρευτώ, δεν θα κάνω. Το 2004 τακτοποιήθηκε η ζωή της. Είδες, της λέω, που είχες αγχωθεί; Να, τελικά τακτοποιήθηκες. Ναι, αλλά τώρα, πάτερ, δεν ξέρω αν θα κάνω παιδί. Λοιπόν, σε παρακαλώ, άφησέ με ήσυχο, κάνε ό,τι θέλεις. Το μάθημά σου το πήρες. Ο Κύριος σου έδειξε ότι υπάρχει και επεμβαίνει στη ζωή σου. Εσύ, της λέω, το έχεις κάνει μάλλον μέσα σου σαν κάτι... Δεν μπορείς χωρίς αυτό. Ξέρετε ότι υπάρχει ένα σατανίδιο μέσα μας που όταν αγχώνεσαι και μετά δεν αγχώνεσαι, σου φαίνεται λίγο παράξενο. Δεν μπορείς χωρίς πρόβλημα, θέλεις κάτι να έχεις. Σαν κάτι γείτονες που έχουμε και τσακωνόμαστε, ξαφνικά μετακομίζουν αυτοί και κοιτάμε απέναντι να βρεθεί κανένας άλλος μετά να τσακωθούμε. Τώρα, τίποτα δεν θα έχουμε στη ζωή; Έχουμε μέσα μας μερικές φορές αυτή την επιθυμία να τρωγόμαστε με κάτι. Να αγχωνόμαστε με κάτι. Αυτό το πράγμα είναι μαρτύριο.

Κρίμα. Είναι και κληρονομικό βέβαια σε μερικούς, έχει να κάνει με γονείς τους, έχει να κάνει με παππούδες τους και γιαγιάδες τους. Είναι αγχωτικοί μερικοί τύποι, με το παραμικρό. Όχι, σε τραπέζι να σου κάνουνε, για καφέ να πας δηλαδή, για έναν απλό καφέ να σου κάνουνε μπορεί να τους πιάσει πανικός. Κι άλλοι είναι που είναι ήρεμοι, ο κόσμος να καίγεται, δεν τους πειράζει τίποτα, ήρεμοι. Είναι ο χαρακτήρας τους αυτός. Μπορούμε όμως να κάνουμε κάτι, λίγο να ελέγξουμε την κατάστασή μας. Λοιπόν, να μην φοβόμαστε πριν συμβεί κάτι τόσο κακό. Δεν θα συμβεί. Κι αν συμβεί όμως, σίγουρα ο Θεός θα μας βοηθήσει να το αντιμετωπίσουμε. Δεν υπάρχει περίπτωση. Έχεις δύναμη. Να και ένα άλλο πρόβλημα. Πολλοί χριστιανοί, από την πολλή τους καλοσύνη και ευαισθησία και λεπτότητα του χαρακτήρα τους, αισθάνονται συνέχεια ανίκανοι. Έχουν μπερδέψει την ταπείνωση

με την ανικανότητα, ότι εγώ είμαι ανάξιος, ανίκανος, δεν μπορώ να κάνω τίποτα στη ζωή μου. Είναι λάθος αυτό. Ο Απόστολος Παύλος έλεγε ότι «πάντα ισχύω εν τω ενδυναμούντί με Χριστώ». Μπορώ τα πάντα να κάνω. Είναι εγωιστική αυτή η φράση του; Όχι, δεν είναι εγωιστική, είναι αληθινή. Μπορώ τα πάντα, μόνος μου δεν μπορώ τίποτα. Εγώ είμαι ανίκανος, ανάξιος, ένα πλάσμα ασήμαντο και φτωχό, είμαι χώμα, αλλά με τη βοήθεια του Θεού μπορώ πολλά πράγματα να κάνω. Υπάρχουν πολλές ψυχές που έχουν μεγαλώσει πιστεύοντας συνέχεια αυτό: «Δεν μπορώ εγώ στη ζωή μου να τα καταφέρω, δεν μπορώ να αντέξω, δεν μπορώ να σταθώ δυνατός και δυνατή». Γιατί δεν μπορείς;

Δεν μπορείς; Μπορούμε. Έχουμε τη χάρη του Θεού. Έχουμε το Άγιο Βάπτισμα, έχουμε δώρα, έχουμε ταλέντα που μας τα έχει δώσει ο Θεός και θα ενεργοποιηθούν την ώρα τη δύσκολη. Αυτό το πράγμα να το λέμε στον εαυτό μας.

Το ξεχνάμε. Βλέπετε, ο Κύριος κάθε φορά που μίλαγε για το πάθος του, που ήταν μια κατάσταση όντως γεμάτη άγχος, η έννοια του θανάτου, ως άνθρωπος και ο Κύριος μπροστά στο θάνατο αισθανόταν αμήχανα. Ο θάνατος δεν του ταίριαζε, αλλά έλεγε, ας πούμε, «Περίλυπός εστιν η ψυχή μου», πονώ, με φοβίζει ο θάνατος, αλλά ποτέ δεν μίλαγε μόνο για το άγχος του θανάτου. Πάντοτε μίλαγε και για την επερχόμενη Ανάσταση. Έτσι να σκεφτόμαστε. Ο πόνος μου θα ακολουθηθεί από κάποια λύση που θα δώσει ο Θεός. Δεν θα έχω μόνο προβλήματα στη ζωή, θα έχω και χαρίσματα, θα έχω και δυνάμεις, θα έχω και ικανότητες να τα βγάλω πέρα. Αυτά τα δύο να συμπορεύονται. Και είμαι αδύναμος και φοβάμαι,

και μπορώ να νικήσω με τη βοήθεια του Θεού. Και επειδή την ώρα που αγχωνόμαστε μας πιάνει μια δυσφορία και η αναπνοή μας γίνεται πολύ βιαστική και ένα τρέμουλο και αναστατώνεται το στομάχι μας, και τα παιδιά τα μικρά το πρωί όταν πάνε στο σχολείο, αν δεν έχουν διαβάσει κανένα μάθημα, ούτε πρωινό θέλουν να φάνε. Μερικά ανακατεύονται πολύ και δεν θέλουν τίποτα και τρέμουνε από την αναπνοή τους. Λέει στη Φιλοκαλία κάτι πολύ ωραίο. Επειδή η αναπνοή σου την ώρα της ταραχής και του άγχους γίνεται ακατάστατη, εσύ, λέει, κάνε την ανάποδη κίνηση. Μάθε να προσεύχεσαι με το όνομα του Χριστού και γαλήνεψε λίγο την αναπνοή σου. Όταν είσαι ήρεμος, αναπνέεις ήρεμα. Όταν είσαι ταραγμένος,

σπασμωδικά, λαχανιάζεις, τρέμεις. Λοιπόν, κάτσε, λέει, και εκεί που πάει να σε πιάσει η ταραχή για ένα πρόβλημα, πάρε βαθιές ανάσες με το όνομα του Χριστού και, λέει, να καταπίνεις και να βγάζεις, εισπνοή και εκπνοή, να γίνει το οξυγόνο της ψυχής σου το όνομα του Χριστού και δοκίμασέ το να δεις πώς θα ηρεμήσεις. Την ώρα που ακούς μια δυσάρεστη είδηση, κάνε προσευχή, ηρεμώντας όμως ταυτόχρονα και την αναπνοή σου. Δηλαδή εισπνέεις και λες: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με». Δεν σκέφτεσαι το πρόβλημα, το μυαλό σου το παίρνεις από το πρόβλημα. Ο πειρασμός θα σου λέει βέβαια: «Αύριο χρωστάς λεφτά. Θα έρθουν να σε πάρουν, θα σου κάνουν το σπίτι κατάσχεση. Χρωστάς το ενοίκιο». Όχι, όχι, τίποτα. Εσύ να αναπνέεις ήρεμα, βαθιά και να λες το όνομα του Χριστού. Αυτό στο σπίτι.

Όταν οδηγάει κανείς, επίσης μπορεί να το κάνει. Και όταν ξαπλώνει να κοιμηθεί κανείς, επίσης μπορεί να το κάνει. Να κοιμάται αναπνέοντας και εκπνέοντας βαθιά με το όνομα του Χριστού. Είναι πολύ αγχολυτικό αυτό. Δηλαδή, απαλλάσσεσαι πολύ από το άγχος. Με αυτή τη γαλήνια αναπνοή, δοκιμάστε το και θα δείτε πόσο πολύ πιάνει. Κοιμάσαι πολύ εύκολα με το όνομα του Χριστού. Λοιπόν, εσείς τι καταλάβατε; Περιμένατε σήμερα ότι με αυτή την ομιλία θα μας περάσει το άγχος; Όχι. Αφού θα την ξανακάνω κι αλλού. Άρα τι σημαίνει αυτό; Ότι οι ομιλίες γίνονται για να κάνουμε μέσα μας μία υπενθύμιση. Δηλαδή, λέει πάλι στη Φιλοκαλία, ένα μεγάλο πρόβλημα της ανθρώπινης ψυχής από τότε που έχασε το Θεό στον Παράδεισο είναι η λήθη. Λήθη, μια λέξη στα ελληνικά.

Μπράβο. Λησμοσύνη, λησμονιά. Ξεχνιόμαστε. Όλα αυτά που λέμε από μικρά παιδιά τα ξέρουμε και τα συζητάμε. Στο κατηχητικό μας, στην ομάδα μας, στην ενορία μας, στους κύκλους μας, τα λέμε συνέχεια. Τι γίνεται όμως την ώρα του πειρασμού και της δοκιμασίας; Τα ξεχάσαμε όλα. Εγώ που τώρα τα λέω, όταν πάω να γυρίσω στην Αθήνα και στον δρόμο κάτι συμβεί, κάτι τρομάξω, θα τα ξεχάσω όλα αυτά και θα με πιάσει πανικός. Γιατί; Γιατί ξεχνάω. Γι' αυτό να παρακαλάμε τον Θεό να μην ξεχνάμε αυτές τις αλήθειες. Ποιες; Ότι ο Χριστός μας αγαπάει πάρα πάρα πολύ. Αν αυτό το αισθανόμασταν, ότι είμαστε στο επίκεντρο της θεϊκής αγάπης, τώρα που θα τελειώσουμε σε λίγο θα ήθελα να σας χαιρετήσω όλους, αλλά δεν μπορώ ίσως να σας χαιρετήσω όλους. Δεν έχει καμία σημασία αν ο καθένας καταλάβει ότι

είτε με χαιρετήσει είτε δεν με χαιρετήσει ο μιλητής, μ' αγαπάει ο Θεός του σύμπαντος πολύ προσωπικά εμένα, θα πάρει μεγάλη δύναμη και μεγάλη χαρά στην ψυχή του και γαλήνη. Μ' αγαπάει ο Θεός. Να το λες αυτό μέσα σου. Όταν ξυπνάς το πρωί, να αισθάνεσαι τη θεία αγάπη να κυκλώνει την ψυχή σου. Είμαι ένα αγαπημένο πλάσμα του Θεού. Μπορεί την παραμονή να τσακώθηκες με τον άντρα σου και μπορεί να κρατάτε μούτρα και να μην μιλήσατε. Δεν έχει σημασία, ο Θεός σ' αγαπάει. Ο Θεός δεν τσακώνεται, δεν παρεξηγείται. Σ' αγαπάει κάθε στιγμή. Αυτό να το λες μέσα σου, με αγαπάει ο Θεός. Χριστέ μου, σε ευχαριστώ που με αγαπάς. Αξίζω, έχω προσωπικότητα για χάρη της οποίας εσύ σταυρώθηκες. Τονώστε την ψυχή σας. Το έχουμε ανάγκη να τονώσουμε την ψυχή μας, όλοι μας.

Δηλαδή, λίγη ώθηση να ζωντανέψει αυτό το πεσμένο λουλουδάκι, το μαραζωμένο λουλούδι που είναι μέσα μας. Είμαστε όλοι μαραζωμένοι από τα προβλήματα και όλοι θέλουμε κάποιον να μας πει μια καλή κουβέντα, ένα καλό λόγο, να μας πάρει λίγο το άγχος. Ποιους πνευματικούς αγαπάμε συνήθως; Αυτούς που μπορούν να μας πάρουν το άγχος. Εκτός από τις αμαρτίες που τις παίρνουν όλοι οι πνευματικοί, αλλά εμείς λέμε: όταν του μιλάω αυτού του παππούλη, γαληνεύει η ψυχή μου. Όταν του μιλάω, παρηγοριέμαι. Αυτό θέλουμε όλοι. Να το νιώθουμε αυτό πρωτίστως από τον Θεό και από τους ανθρώπους του Θεού. Να κοιτάμε λίγο μακριά στα προβλήματά μας που μας αγχώνουν και να λέμε: «Ηρέμησε, σήμερα είναι δύσκολα τα πράγματα». Δες λίγο μακριά, θα περάσει κι αυτό. Θα περάσει. Μετά από πέντε χρόνια, αυτό που σήμερα μας αγχώνει θα είναι αστεία ανάμνηση.

Έστω ένας κακός εφιάλτης που πέρασε όμως, πέρασε. Εντάξει, σήμερα δεν έχεις δουλειά. Άμα σε δω μετά από πέντε χρόνια, δεν θα έχεις δουλειά πάλι; Θα έχεις. Τώρα όμως εσύ τόσο πολύ το έχεις αυτό μέσα σου μεγαλοποιήσει, τόσο πολύ σε έχει κουράσει, σε έχει τσακίσει, που λες η ζωή μου όλη διαλύθηκε. Ε, δεν διαλύθηκε, θα ζήσεις, θα ζήσεις, δεν θα πεθάνεις. Να κοιτάμε στο μέλλον τη βοήθεια του Θεού που έρχεται. Έρχεται η βοήθεια του Θεού. Να θυμόμαστε τις υποσχέσεις του Χριστού, που μας έδωσε υπόσχεση ότι θα είναι μαζί μας σε όλα μας τα προβλήματα. Που μας είπε ότι ποτέ ένα πρόβλημα δεν θα είναι μεγαλύτερο από τις αντοχές μας. Που μας είπε ότι θα μας γεμίσει θαύματα και θα μας δώσει δύναμη να κάνουμε αυτά που έκανε Αυτός και ακόμα πιο πολλά. Και να ζούμε όσο μπορούμε το παρόν της στιγμής της σημερινής.

Να βάζουμε μια φραγή στο μυαλό μας για τα πολύ πολύ μακρινά πράγματα, για να μην αρρωσταίνουμε. Πώς το λέει; Αρκείται η μέρα η κακία αυτής. Αρκετά για σήμερα οι στεναχώριες. Τώρα τι θα κάνω μεθαύριο, αν θα μου κόψουν τη σύνταξη κι άλλο μετά από κανένα μήνα; Εντάξει, θα κλάψω μετά από ένα μήνα. Γιατί να κλαίω από τώρα; Γιατί να κλαίω και 30 μέρες επιπλέον; Εκτός αν μπορείς να το λύσεις, λύσ' το. Αλλά για κάτι που δεν λύνεται, άσ' το όταν έρθει. Να πονέσεις μία φορά τουλάχιστον. Να στεναχωρηθείς μία φορά. Όχι συνέχεια. Ζήσε το τώρα. Όπως τα μικρά παιδιά, που ό,τι και να γίνει ζουν το παρόν. Τα μικρά παιδιά δεν σκέφτονται πολύ μακριά. Γι' αυτό δεν έχουν και άγχος. Αν πάει ο πατέρας στο σπίτι και πει στα παιδιά «ξέρετε, με απολύσανε» και λοιπά, δεν καταλαβαίνουν, σου λέει τώρα φάγαμε, ήπιαμε, καλά ήμασταν, έλα να παίξουμε.

Δεν καταλαβαίνει το παιδί να σκεφτεί τόσο αγχωτικά για το μέλλον. Σήμερα είμαστε καλά. Θα φροντίσουμε και για το αύριο, αλλά όχι σε βαθμό διαλύσεως. Όχι να πάμε να πάρουμε και χάπια στο τέλος από τον γιατρό. Γιατί να δίνουμε συνέχεια δουλειά σε ψυχιάτρους; Γιατί; Οι άνθρωποι προσφέρουν μεγάλο έργο, αλλά γιατί είμαστε στην εκκλησία και να μην έχουμε τη γαλήνη που φέρνει ο Χριστός; Αυτό είναι το ερώτημα. Σας ευχαριστώ.

Να μην αγχωνόμαστε επίσης για τα λάθη που μπορεί να κάνουμε στη ζωή. Μερικοί αγχώνονται πολύ, μην κάνουν κάποιο λάθος, μην αποτύχουν σε κάτι και δεν κάνουν τίποτα μετά από αυτό. Ακινητοποιούνται, τους πιάνει τέτοια φοβία: μήπως κάνω λάθος; Θα πάω, λέει, εκεί πέρα και αν αποτύχω; Θα πάω σε αυτή τη δουλειά και αν δεν τα καταφέρω και αν δεν είμαι καλός; Καλύτερα να δοκιμάσεις όμως κάτι και να το παλέψεις παρά να μην κάνεις τίποτα. Πώς το λέει και στην Κλίμακα; Υπάρχουν, λέει, αγωνιστές που μερικές φορές παλεύουν και πέφτουν πάνω στον αγώνα τους. Και είναι σημαντικότερη η πτώση τους παρά από τη νίκη κάποιων άλλων που είναι εγωιστές και έχουν μια αυτάρκεια και δεν κάνουν τίποτα και κάθονται. Άνθρωπος είσαι, θα κάνεις κι εσύ τον αγώνα σου, έκανες και κάποια λάθη, εντάξει, μην σε πιάνει άγχος, υπάρχει θεραπεία. Εγώ δεν είπα να είμαστε ασ...

Ασύστολοι στη ζωή και να μην μας νοιάζει τίποτα για την αμαρτία, εννοείται θα προσέχουμε, αλλά όχι αυτούς τους πανικούς. Άτερα έκανα, δεν είμαι σωστός, δεν είμαι σωστή, δεν είμαι το υπόδειγμα. Δεν πειράζει, το υπόδειγμα προσπαθείς. Πιο ταπεινά, ας μην είσαι το υπόδειγμα. Μερικοί στόχευσαν πάρα πολύ να γίνουν το υπόδειγμα, με πολύ σφίξιμο μέσα τους, και πέτυχαν το ακριβώς αντίθετο. Και μερικοί ήταν πιο απλοί, πιο προσγειωμένοι στις αντοχές τους, και είπαν «τόσο μπορώ, τόσο κάνω» και ήταν πιο ωφέλιμοι και στα παιδιά τους και στην οικογένειά τους. Δεν μας κάνει λοιπόν το άγχος της τελειομανίας, όχι τελειότητας, τελειομανίας. Τελειότητα θα την επιδιώκουμε, τελειομανία σε αρρωσταίνει. Άνθρωπος είσαι, θα κάνεις και λάθος, δεν μπορεί να είσαι ατσαλάκωτος. Κάποιος μου έλεγε, κάτι έκανε που ακριβώς αυτό που έκανε όλη του τη ζωή το κατηγορούσε.

Δεν κατάλαβες γιατί το έκανες; Επέτρεψε ο Θεός να δεις ότι και εσύ άνθρωπος είσαι. Ποτέ δεν θα φανταζόμουν ότι εγώ θα το κάνω αυτό. Γι' αυτό και το έκανες, σου λέω. Λοιπόν, και να ξεπεράσουμε το άγχος της γνώμης των άλλων. Μη σας νοιάζει και πάρα πολύ τι λένε οι άλλοι για εσάς. Είναι μαρτύριο και αυτό. Μεγάλο άγχος. Τι θα πουν για σένα; Πω πω, που το καλοκαίρι, ειδικά που κυκλοφορούμε πιο έτσι στην κοινωνία και περνάμε από κάποια εστιατόρια, από κάποια καφετέρια και περνάμε στο δρόμο και είναι πολλοί μαζεμένοι. Πω πω, οι νεότεροι τι θα πουν για μένα, πώς με βλέπουν, τι εικόνα έχω δώσει, αν με αναγνωρίζουν, αν με εκτιμούν, τι θα πει η μία οικογένεια και η άλλη. Μη σε απασχολεί. Μπορεί να αρρωστήσεις από τη σκέψη του άγχους που σου δημιουργούν οι άλλοι. Τι λέει ο Απόστολος Παύλος γι' αυτό;

Αν άρεσα στον κόσμο όλη την ώρα, δεν θα ήμουν άνθρωπος του Θεού, δούλος του Χριστού. Εγώ δεν ζω για τον κόσμο, δεν με ενδιαφέρει τι θα πείτε. Δεν με ξέρει κάποιος για να με κρίνει, δεν με ξέρει. Βλέπει κατ' όψιν μου, βλέπει εξωτερικά. Μέσα δεν ξέρει να κρίνει, γι' αυτό μην έχεις άγχος τι θα πουν για σένα. Κι αν πουν κάτι κακό, δικαιολόγησέ τους. Έτσι ήξεραν οι άνθρωποι, αυτό κατάλαβαν, αυτό είπαν, δεν πειράζει. Και αν πούνε κάτι καλό, ούτε και αυτό δεν είναι τελείως σωστό, γιατί ούτε αυτοί ξέρουν τι είσαι ακριβώς. Να ξεπεράσουμε την γνώμη του κόσμου, να ζούμε για τον Θεό. Και όλο αυτό το θέμα, πιστεύω να καταλάβατε, μας οδηγεί στην ανάγκη να γίνουμε αναγεννημένοι και πνευματικοί άνθρωποι. Αν δεν αλλάξουμε μέσα μας, το άγχος δεν φεύγει με μία κίνηση. Φεύγει με έναν συνολικό, σφαιρικό πνευματικό αγώνα. Από όλα θα κάνω. Όλα σε βοηθούν.

Η προσευχή σε βοηθάει και η νηστεία σε βοηθάει και η αγάπη και η ταπείνωση και η ελεημοσύνη, όλα βοηθούν να ηρεμήσει η ψυχή σου, να πλησιάσεις το Θεό σου και να γαληνέψεις. Είναι δυνατόν να αγγίζουμε το Θεό και να έχουμε άγχος; Άρα κάθε δευτερόλεπτο που περνάει και έχουμε άγχος θα πει ότι εκείνη τη στιγμή δεν ακουμπάμε το Θεό. Είναι αδύνατο να αγγίζεις τον Θεό, να Τον αισθάνεσαι, να Τον νιώθεις, τον Χριστό δίπλα σου και να έχεις άγχος. Και μια πρακτική συμβουλή, να διαβάσετε το Ψαλτήρι, γιατί και ο Προφήτης Δαβίδ είχε πολλές φορές στη ζωή του ανασφάλεια και αγωνία και φοβίες και άγχος και έκανε προσευχή το άγχος του, τον πόνο του τον έλεγε στο Θεό συνέχεια: σε παρακαλώ, Κύριε, με κύκλωσαν προβλήματα, πειρασμοί, κινδυνεύω.

Τι κάνεις; Με κύκλωσαν οι παγίδες των εχθρών, μη με ξεχνάς, κοιμάσαι; Εγώ δεν αντέχω, δεν μπορώ να πάρω ύπνο, τα οστά μου, λέει, σαν φρύγανα, έλιωσα, λέει, μέσα μου, σε παρακαλώ. Είναι πολύ παρηγορητικό διότι ο Προφήτης Δαβίδ δεν παρουσιάζει μια όμορφη εικόνα του εαυτού του, δείχνει αληθινές πτυχές που θα μπορούσαμε και εμείς να τις πούμε με σημερινά λόγια. Αυτό που λένε οι νέοι άνθρωποι, τρελαίνομαι, δεν αντέχω, όλα μπροστά μου φαίνονται μαύρα, έτσι εκφράζεται. Άρα λοιπόν να καταλάβουμε την απάτη του άγχους, ότι όλα αυτά που μας αγχώνουν μετά από λίγο καιρό δεν θα υπάρχουν να μας αγχώνουν, ούτε εμείς θα ζούμε σε αυτή τη γη για να αγχωνόμαστε, αγχωνόμαστε για πράγματα περαστικά.

Έρθουμε σε επαφή με το Θεό μας, ο οποίος είναι στο χώρο της ειρήνης, της αδιατάρακτης γαλήνης, τότε και εμείς... Θα μπορέσουμε να απαλλαγούμε από το άγχος και στη θέση του να βάλουμε τη γαλήνη και την εμπιστοσύνη και την ηρεμία που μας φέρνει ο Χριστός. Εύχομαι να το θυμηθείτε αυτό που είπαμε, όχι τώρα, ξεχάστε το, όταν έρθει η ώρα, όταν έρθει η ώρα και πάτε σπίτι και κάτι γίνει, να παρακαλέσετε τον φύλακα άγγελό σας να σας τα θυμίζει αυτά. Δεν μπορείς να πεις, τώρα για να θυμηθώ τι είπαμε, δεν πάει έτσι. Είναι να σου βγει από μέσα, όχι απ' έξω, να βγει από μέσα προς τα έξω. Το Άγιο Πνεύμα που είναι μέσα μας από το βάπτισμα, να μας θυμίσει αυτά που είπαμε. Την ώρα που το παιδί σου κάτι παθαίνει στο σχολείο, την ώρα που κόβεται σε ένα μάθημα, την ώρα που η κόρη σου ακόμα να παντρευτεί, την ώρα που ο γείτονας θέλει λίγο να σε πειράξει για να δει αν θα εκνευριστείς, τότε να πεις: Θεέ μου, φώτισέ με τώρα, πώς να αισθανθώ, πώς να μιλήσω.

Η καρδιά μου να μην αρχίσει και χτυπάει σαν τρελή. Αυτό το πράγμα. Εύχομαι να σας πάρει ο Κύριος το άγχος και να πάρει και από μένα το άγχος και να μας βοηθήσει να αντέξουμε τη ζωή η οποία είναι σκληρή αλλά και ευλογημένη γιατί μέσα από όλα αυτά μας οδηγεί κοντά στον Κύριο. Ευχαριστώ πάρα πολύ για την αγάπη σας. Θέλω να σας πω μόνο το εξής. Ευχή, έχω πάρει την άδεια των πατέρων και του κυρίου Προέδρου, ερχόμενος εδώ, πηγαίνοντας τώρα στην Αθήνα από την Πάτρα, μετά που λίγο αν κοιτάξετε απέναντι, εκεί που είναι το Γαλαξίδι, στην κορφή μιας χερσονήσου φαίνεται ένα μικρό ασπράκι. Εγώ το είδα τώρα που ερχόμουν. Δεύτερη φορά το δω και μου κάνει εντύπωση. Είναι μια εκκλησία την οποία χτίζουμε με βοηθητικούς χώρους γύρω γύρω της Παναγίας. Είναι η Παναγία η Γάλαξα, η Θαλασσοκρατούσα. Και από κάτω έχει τον Άγιο Λουκά τον Ευαγγελιστή. Για χάρη αυτής της εκκλησίας έχουμε βγάλει...

Εφτά εκπομπές από τα Θεία Περάσματα σε βιβλίο, μαζί με το CD, στο βιβλίο μέσα και γραμμένες όλες οι εκπομπές. Γιατί μου το ζήτησαν κάποιοι άνθρωποι να το έχουν και να το διαβάζουν. Έχουμε φέρει αυτό το βιβλίο μόνο και μόνο για την αποπεράτωση αυτής της εκκλησίας. Εγώ λεφτά ακούω και λεφτά δεν βλέπω. Δηλαδή δεν είναι δικά μου τα χρήματα αυτά. Αυτά που είναι μόνο για την εκκλησία. Να γίνει ένα μάρμαρο, να γίνει ένα παράθυρο κλπ. Αν κανείς θέλει να προμηθευτεί το βιβλίο, ας το πάρει. Αν δεν μπορεί, δεν πειράζει. Ας κάνει προσευχή. Γιατί και εμάς πραγματικά η κρίση, όπως όλους, μας φρενάρει από πάρα πολλά έργα που θα θέλαμε να κάνουμε. Αλλά δεν αγχωνόμαστε. Έχει ο Θεός. Καλά να είμαστε. Εύχομαι καλή αρχή της Αγίας Σαρακοστής που έρχεται σε λίγο. Να έχετε τη χαρά του Χριστού στην ψυχή σας και ευχές των Πατέρων και όλων των Αγίων να σας σκεπάζουν. Χάρηκα πολύ.